12288Muzyk (343602)15109Uczeń: 1) szanuje dziedzictwo kulturowe własnego i innych narodów; 2) przestrzega zasad kultury i etyki, prawa autorskiego oraz innych aktów prawnych związanych z ochroną dóbr kultury; 3) zna historię dziedziny artystycznej, w obszarze której działa; 4) posiada wiedzę niezbędną do prawidłowej realizacji zadań praktycznych w dziedzinie artystycznej, którą reprezentuje; 5) zna związki między swoją i innymi dziedzinami sztuki; 6) aktywnie uczestniczy w życiu kulturalnym; 7) prezentuje swoje dokonania; 8) kreatywnie realizuje zadania, wykazując się wrażliwością artystyczną; 9) potrafi ocenić jakość wykonywanych zadań; 10) realizuje indywidualnie i zespołowo zadania i projekty artystyczne w zakresie wyuczonej specjalności; 11) pracuje w zespole w ramach przydzielonych zadań, biorąc współodpowiedzialność za efekt końcowy wspólnej pracy; 12) nawiązuje kontakty i współpracuje z muzykami zespołu; 13) buduje relacje oparte na zaufaniu; 14) prezentuje aktywną postawę w działaniu; 15) potrafi organizować swoją pracę; 16) dba o bezpieczne i higieniczne warunki swojej pracy oraz o kondycję fizyczną i zdrowie; 17) konsekwentnie dąży do celu; 18) przewiduje skutki podejmowanych działań; 19) stosuje sposoby radzenia sobie ze stresem, w szczególności z tremą; 20) aktualizuje wiedzę i doskonali umiejętności zawodowe; 21) wyszukuje, dokonuje wyboru i oceny informacji zawartych w różnych tekstach kultury; 22) wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną w realizacji zadań artystycznych do pogłębienia wiedzy i doskonalenia umiejętności; 23) jest przygotowany do kontynuowania nauki; 24) pracuje nad własnym rozwojem artystycznym i zawodowym; 25) potrafi świadomie określić swoje możliwości.Nie dotyczyWymagana podbudowa szkoły muzycznej.Aby przystąpić do walidacji prowadzącej do uzyskania dyplomu należy: 1) ukończyć szkołę muzyczną lub policealną szkołę muzyczną lub 2) posiadać wykształcenie co najmniej gimnazjalne albo po ośmioletniej szkole podstawowej.Nie dotyczyNie dotyczy.Nie dotyczyNie dotyczy.Nie dotyczy.Nie dotyczy.Uczeń: 1) szanuje dziedzictwo kulturowe własnego i innych narodów; 2) przestrzega zasad kultury i etyki, prawa autorskiego oraz innych aktów prawnych związanych z ochroną dóbr kultury; 3) zna historię dziedziny artystycznej, w obszarze której działa; 4) posiada wiedzę niezbędną do prawidłowej realizacji zadań praktycznych w dziedzinie artystycznej, którą reprezentuje; 5) zna związki między swoją i innymi dziedzinami sztuki; 6) aktywnie uczestniczy w życiu kulturalnym; 7) prezentuje swoje dokonania; 8) kreatywnie realizuje zadania, wykazując się wrażliwością artystyczną; 9) potrafi ocenić jakość wykonywanych zadań; 10) realizuje indywidualnie i zespołowo zadania i projekty artystyczne w zakresie wyuczonej specjalności; 11) pracuje w zespole w ramach przydzielonych zadań, biorąc współodpowiedzialność za efekt końcowy wspólnej pracy; 12) nawiązuje kontakty i współpracuje z muzykami zespołu; 13) buduje relacje oparte na zaufaniu; 14) prezentuje aktywną postawę w działaniu; 15) potrafi organizować swoją pracę; 16) dba o bezpieczne i higieniczne warunki swojej pracy oraz o kondycję fizyczną i zdrowie; 17) konsekwentnie dąży do celu; 18) przewiduje skutki podejmowanych działań; 19) stosuje sposoby radzenia sobie ze stresem, w szczególności z tremą; 20) aktualizuje wiedzę i doskonali umiejętności zawodowe; 21) wyszukuje, dokonuje wyboru i oceny informacji zawartych w różnych tekstach kultury; 22) wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną w realizacji zadań artystycznych do pogłębienia wiedzy i doskonalenia umiejętności; 23) jest przygotowany do kontynuowania nauki; 24) pracuje nad własnym rozwojem artystycznym i zawodowym; 25) potrafi świadomie określić swoje możliwości.255104558Bezterminowo.7Nie dotyczy.11111111112906Efekty kształcenia wspólne dla zawodów artystycznych na koniec nauki w szkole II stopnia21Uczeń szanuje dziedzictwo kulturowe swojego i innych narodów.Uczeń przestrzega zasad kultury i etyki, prawa autorskiego oraz innych przepisów prawa związanych z ochroną dóbr kultury.Uczeń zna historię swojej dziedziny artystycznej.Uczeń posiada wiedzę niezbędną do prawidłowej realizacji zadań praktycznych w swojej dziedzinie artystycznej.Uczeń zna związki między swoją i innymi dziedzinami sztuki.Uczeń uczestniczy w życiu kulturalnym.Uczeń prezentuje swoje dokonania.Uczeń kreatywnie realizuje zadania, wykazując się wrażliwością artystyczną.Uczeń ocenia jakość wykonywanych zadań.Uczeń realizuje indywidualnie i zespołowo zadania oraz projekty artystyczne w zakresie swojej specjalności.Uczeń pracuje w zespole w ramach przydzielonych zadań, biorąc współodpowiedzialność za efekt końcowy tej pracy.Uczeń komunikuje się i współpracuje z członkami zespołu.Uczeń buduje relacje oparte na zaufaniu.Uczeń prezentuje postawę proaktywną.Uczeń organizuje swoją pracę.Uczeń konsekwentnie dąży do celu.Uczeń przewiduje skutki podejmowanych działań.Uczeń stosuje sposoby radzenia sobie ze stresem.Uczeń aktualizuje wiedzę i doskonali umiejętności zawodowe.Uczeń wyszukuje, selekcjonuje i dokonuje oceny informacji zawartych w różnych tekstach kultury.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną w realizacji zadań artystycznych, do pogłębiania wiedzy i doskonalenia umiejętności.Uczeń planuje swój rozwój artystyczny i zawodowy.Uczeń jest świadomy swoich możliwości.FORMY MUZYCZNE.91Uczeń posługuje się terminami i pojęciami określającymi: a) elementy dzieła muzycznego (melodyka, harmonika, rytmika, dynamika, agogika, artykulacja, kolorystyka), b) rodzaje faktury muzycznej (instrumentalna, wokalna, monofoniczna, polifoniczna, homofoniczna), c) elementarne współczynniki formy (motyw, fraza, zdanie, okres muzyczny), d) zasady kształtowania dzieła muzycznego (szeregowanie, okresowość, ewolucyjność).Uczeń rozpoznaje elementarne współczynniki formy muzycznej oaz ich współdziałanie w tworzeniu struktur formalnych, faktury, energetyki i wyrazowości dzieła muzycznego.Uczeń rozpoznaje formy i gatunki stanowiące materiał analityczny: a) dwuczęściowe, trzyczęściowe, wieloczęściowe: – forma repryzowa, – formy figuracyjne, – tańce stylizowane, – pieśń, – rondo, b) formy tematyczne: – fuga, – forma wariacyjna, – forma sonatowa, c) formy cykliczne instrumentalne: – cykl suitowy, – cykl sonatowy.Uczeń analizuje, wnioskuje i opisuje elementarne współczynniki formy współdziałające w tworzeniu złożonych struktur formalnych.Uczeń analizuje, wnioskuje i opisuje zjawiska w zakresie energetyki i wyrazowości dzieła muzycznego.Uczeń rozpoznaje techniki kompozytorskie a) imitacyjną (ścisłą i swobodną), b) wariacyjną, c) przetworzeniową, d) dodekafoniczną, e) serialną, f) aleatoryczną.Uczeń porównuje zjawiska związane z procesami ewolucyjnymi określonej formy lub gatunku muzycznego.Uczeń dostrzega cechy stylistyczne w odniesieniu do twórczości danego kompozytora oraz porównuje środki techniki kompozytorskiej różnych twórców.Uczeń rozpoznaje i porównuje poprzez analizę słuchową, wzrokową, wzrokowo-słuchową formy i gatunki muzyczne z różnych epok i różnych twórców.HARMONIA.101Uczeń zna cechy harmoniki funkcyjnej.Uczeń zna podstawowe pojęcia z zakresu harmonii funkcyjnej, posługuje się nimi i wykorzystuje je do opisu zjawisk harmonicznych.Uczeń zna zasady budowy, określania i łączenia trójdźwięków, czterodźwięków i pięciodźwięków jako akordów głównych, pobocznych i wtrąconych, w układzie czterogłosowym, w różnych odmianach skali majorowej i minorowej.Uczeń zna następujące rodzaje kadencji (doskonałą, plagalną, neapolitańską, zawieszoną, zwodniczą i rozszerzoną).Uczeń zna zasady budowy, łączenia i rozwiązywania różnych form dominanty dysonansowej (dominanta z podwójnym opóźnieniem, septymowa, septymowa bez prymy, nonowa, nonowa bez prymy, dominanta alterowana, dominanta chopinowska).Uczeń zna zasady logiki funkcyjnej, harmonizowania melodii i realizacji basu cyfrowanego (w odniesieniu do epoki baroku).Uczeń zna różne rodzaje dźwięków obcych: osiągnięte razem z akordem (opóźnienia) i w czasie trwania akordu: przejściowe, pomocnicze, wyprzedzające, oderwane i zamienne).Uczeń zna zjawisko alteracji i akord tristanowski.Uczeń zna zasady wychylenia modulacyjnego oraz modulacji diatonicznej, chromatycznej i enharmonicznej.Uczeń zna pojęcia dotyczące przezwyciężania systemu dur-moll: bitonalność, politonalność, poliharmonika, centralizacja tonalna.Uczeń zna charakterystyczne cechy harmoniki XX wieku wynikające z zastosowanego materiału dźwiękowego (skale całotonowe, dwunastodźwiękowe, pentatoniczne, wąskozakresowe, modalne, modi messiaenowskie) oraz wykorzystanych akordów (tercjowe, kwartowe, sekundowe) i brzmienia (harmonika sonorystyczna).Uczeń zna zasady analizy harmonicznej.Uczeń na podstawie zapisu nutowego, dokonując analizy słuchowej, rozpoznaje poznane akordy i wynikające z nich relacje funkcyjne, kadencje, wychylenia modulacyjne, modulacje, progresje.Uczeń rozróżnia w zapisie nutowym składniki akordu (w tym dysonujące), dźwięki obce i alterowane.Uczeń potrafi odczytać treść harmoniczną podaną w postaci basu cyfrowanego (w odniesieniu do epoki baroku).Uczeń określa poznane zagadnienia harmoniczne w utworach utrzymanych w harmonice dur- -moll.Uczeń potrafi wskazać w utworach XX wieku charakterystyczne cechy harmoniki oraz zastosowane środki harmoniczne (skala, seria, akordy, współbrzmienia, centra tonalne).Uczeń realizuje na fortepianie różne rodzaje kadencji (doskonałą, plagalną, neapolitańską, zawieszoną, zwodniczą i rozszerzoną).Uczeń realizuje pisemnie i na fortepianie konstrukcje harmoniczne z użyciem poznanych akordów, według podanego sopranu, basu lub funkcji, oraz nazw literowych akordów i stopni; odtwarza zapisane konstrukcje na fortepianie, w opracowaniu instrumentalnym lub wokalnym.Uczeń realizuje pisemnie i na fortepianie różne rodzaje modulacji w formie krótkich przebiegów, zawierających wszystkie elementy procesu modulacyjnego.Uczeń wykorzystuje w swoich ćwiczeniach poznane środki harmoniki XX wieku, zwracając uwagę na odpowiedni dla danej konwencji stylistycznej lub techniki kompozytorskiej dobór dźwięków, współbrzmień, akordów i skal.Uczeń tworzy, w oparciu o poznaną wiedzę i zasady dotyczące języka harmonicznego, własne zadania różnorodne pod względem faktury, formy, obsady wykonawczej i stylistyki.Uczeń potrafi zaprezentować własne zadanie (na fortepianie, w opracowaniu instrumentalnym lub wokalnym).HARMONIA JAZZOWA Z PODSTAWAMI IMPROWIZACJI.111Uczeń zna historyczną ewolucję harmonii z cechami charakterystycznymi dla poszczególnych okresów.Uczeń zna i stosuje skale, kadencje, struktury harmoniczne, rodzaje akordów charakterystycznych dla jazzu.Uczeń zna i potrafi zastosować w praktyce symbole akordowe stosowane w muzyce jazzowej (np. standardowe, europejskie, Roman numerals) i różnice w porównaniu z nomenklaturą klasyczną.Uczeń zna typowe dla jazzu struktury harmoniczne (blues, rythm changes i ich odmiany).Uczeń zna podstawy logicznego ruchu basu i jego rolę w analizie.Uczeń zna metody analizy harmonicznej i jej składowe elementy.Uczeń zna harmonikę funkcyjną (podział akordów pod względem pełnionej roli w progresji).Uczeń zna oraz potrafi rozpoznać i zinterpretować harmonikę niefunkcyjną.Uczeń zna i rozpoznaje współczesną harmonikę modalną i jej cechy charakterystyczne.Uczeń zna i rozpoznaje charakterystyczne dla muzyki jazzowej cechy wykonawcze i improwizacyjne.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na zagranie utworu.Uczeń potrafi grać i improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje oznaczenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń obsługuje programy komputerowe, w tym wskazane edytory nut.Uczeń stosuje różne typy voicingu jazzowego (np.: tercjowy, kwartowy, rootless).Uczeń stosuje reharmonizację diatoniczną.Uczeń stosuje reharmonizację za pomocą zmiany trybu akordów.Uczeń stosuje reharmonizację za pomocą substytutu trzytonowego.Uczeń stosuje reharmonizację za pomocą akordów blokowych i drop 2.Uczeń reharmonizuje akordy diatoniczne z wykorzystaniem tzw. modal interchange.Uczeń odczytuje zapis nutowy i określenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń improwizuje, stosując poznane zasady harmonii jazzowej oraz techniki improwizacji, takie jak: skale czy charakterystyczną rytmikę.Uczeń rozpoznaje i definiuje formy oraz style muzyki jazzowej.Uczeń wymienia i zna reprezentatywne dla historii jazzu improwizacje oraz ich autorów.Uczeń improwizuje na podstawie standardów muzyki jazzowej oraz wybranej literatury muzycznej.Uczeń korzysta ze zdobytej wiedzy w rozwijaniu własnych umiejętności improwizacyjnych.Uczeń zna historię powstania i rozwoju improwizacji jazzowej.Uczeń improwizuje w różnych stylach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe, takie jak: melodyka, artykulacja, dynamika, frazowanie oraz podziały rytmiczne.Uczeń potrafi improwizować a vista na podstawie funkcji harmonicznych oraz budowy formalnej utworu – w przypadku instrumentów perkusyjnych.Uczeń określa styl improwizacji jazzowej na podstawie analizy słuchowych transkrypcji solowych.Uczeń zapisuje ze słuchu partię solową.Uczeń przygotowuje i prezentuje fragmenty improwizacji w różnorodnych stylach jazzowych, solo oraz we współpracy z zespołem.HISTORIA MUZYKI.121Uczeń poprawnie posługuje się terminami i pojęciami muzycznymi, określającymi: a) język dźwiękowy: skale, melodyka, metrorytmika, harmonika, kolorystyka, artykulacja, agogika, dynamika i ich najczęściej spotykane włoskie określenia, b) rodzaje faktury muzycznej (np. homofoniczna, polifoniczna, instrumentalna, wokalna).Uczeń rozróżnia rodzaje notacji muzycznej oraz potrafi rozwinąć stosowane w partyturze skróty nazw instrumentów orkiestry.Uczeń określa i charakteryzuje: a) współczynniki dzieła muzycznego, b) podstawowe zasady kształtowania formy muzycznej, c) techniki kompozytorskie charakterystyczne dla różnych stylów historycznych.Uczeń określa funkcje muzyki, różnie rozumiane w poszczególnych epokach.Uczeń rozróżnia i charakteryzuje gatunki i formy muzyczne typowe dla poszczególnych epok.Uczeń charakteryzuje praktykę wykonawczą: instrumenty, głosy ludzkie, rodzaje zespołów muzycznych, sposoby ich stosowania w gatunkach i formach właściwych dla poszczególnych epok.Uczeń wykazuje znajomość chronologii epok w dziejach muzyki: a) ośrodki kulturowe starożytności, ze szczególnym uwzględnieniem Grecji i Rzymu, b) średniowiecze, c) renesans, d) barok, e) klasycyzm, f) romantyzm, g) wiek XX i XXI.Uczeń charakteryzuje twórczość: a) kompozytorów reprezentatywnych dla epoki, stylu, kierunku, szkoły lub ugrupowania artystycznego, b) wybranych kompozytorów w powiązaniu z biografią (G. de Machaut, J. des Prez, G.P. Palestrina, J.S. Bach, G.F. Haendel, J. Haydn, W.A. Mozart, L. van Beethoven, F. Chopin, R. Wagner, G. Verdi, M. Karłowicz, K. Szymanowski, B. Bartok, I. Strawiński, O. Messiaen, W. Lutosławski).Uczeń rozpoznaje i opisuje cechy stylu muzycznego: a) historycznego, b) lokalnego, narodowego, c) indywidualnego, d) reprezentatywnych szkół kompozytorskich od średniowiecza do XXI wieku, e) głównych nurtów lub kierunków stylistycznych w muzyce XX i XXI wieku.Uczeń porządkuje chronologicznie: a) epoki w aspekcie historycznych i kulturowych determinantów cezur periodyzacyjnej natury, b) szkoły kompozytorskie, c) sylwetki kompozytorów i teoretyków reprezentatywnych dla epoki, stylu, kierunku, d) gatunki i formy muzyczne, e) techniki kompozytorskie, f) instrumenty i obsady wykonawcze.Uczeń rozpoznaje i opisuje podstawowe techniki kompozytorskie.Uczeń rozpoznaje i opisuje cechy stylów muzycznych, wskazując przynależność utworu do danego stylu (od średniowiecza do XXI wieku).Uczeń rozpoznaje i charakteryzuje podstawowe cechy języka muzycznego (np. tonalność, melodykę, harmonikę, fakturę, sposoby kształtowania formy, obsadę wykonawczą, typ wyrazowości).Uczeń rozpoznaje i opisuje cechy gatunków i form muzycznych typowych dla poszczególnych epok.Uczeń rozpoznaje rodzaj zapisu muzycznego.Uczeń wybiera i porządkuje informacje istotne dla problemu i kontekstu historycznego.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną do odczytania i porządkowania faktów, pojęć i terminów z zakresu historii muzyki.Uczeń wykorzystuje wiedzę z zakresu historii muzyki w sposób praktyczny do tworzenia własnych interpretacji.Uczeń prezentuje własny pogląd na twórczość muzyczną poznaną podczas uczestnictwa w różnych formach życia kulturalnego.HISTORIA JAZZU Z LITERATURĄ.131Uczeń posługuje się faktami, pojęciami i terminami muzycznymi, zna literaturę muzyczną.Uczeń posługuje się terminami i pojęciami muzycznymi, związanymi z elementami muzyki: rodzaje melodyki, rytmiki, harmoniki, artykulacji, dynamiki i ich spotykane angielskie określenia.Uczeń rozróżnia rodzaje notacji muzycznej, stosowane skróty nazw akordów, zapisu melodii i rytmu.Uczeń określa i charakteryzuje techniki improwizacyjne i kompozytorskie różnych stylów.Uczeń potrafi rozróżnić funkcje muzyki (np. artystyczna, sakralna, taneczna, rozrywkowa).Uczeń rozróżnia i określa instrumentarium oraz obsady wykonawcze typowe dla poszczególnych stylów muzyki.Uczeń charakteryzuje twórczość: a) kompozytorów reprezentatywnych dla stylu, kierunku, lub ugrupowania artystycznego, b) wybranych wirtuozów jazzowych, dostrzegając związki ich twórczości z biografią.Uczeń rozpoznaje i opisuje cechy stylów muzycznych XX wieku – od bluesa do jazzu współczesnego oraz muzykę jazzową w Polsce II poł. XX wieku.Uczeń porządkuje chronologicznie: style, postaci kompozytorów reprezentatywnych dla stylu, techniki improwizacji i kompozycji, instrumentację i obsady wykonawcze.Uczeń zna ramy czasowe okresów i stylów w muzyce jazzowej oraz ich historyczne i kulturowe uwarunkowania.Uczeń opisuje dzieje muzyki na podstawie znajomości dzieł muzycznych i twórców, reprezentatywnych dla stylu, szkoły kompozytorskiej i szkoły aranżacji.Uczeń opisuje cechy stylów muzycznych i indywidualnych stylów improwizacyjnych.Uczeń samodzielnie rozwiązuje zadania interpretacyjne, ocenia zjawiska występujące w muzyce jazzowej w oparciu o zapis nutowy, nagrania muzyczne, źródła tekstowe, encyklopedie, literaturę przedmiotu i medialne źródła informacji.Uczeń wykorzystuje posiadaną wiedzę do analizy słuchowej utworów muzycznych.Uczeń rozpoznaje i opisuje cechy stylów muzycznych, podstawowe techniki improwizacyjne i kompozytorskie.Uczeń rozpoznaje i charakteryzuje podstawowe cechy języka muzycznego (tonalność, melodykę, harmonikę, improwizację, obsadę wykonawczą).Uczeń zna podstawowy repertuar standardów jazzowych.Uczeń posiada zbiory fonograficzne, nutowe i teksty o muzyce.Uczeń zna twórczość, biografię wykonawców i kompozytorów reprezentatywnych dla stylu jazzowego.Uczeń wybiera i porządkuje informacje, istotne dla problemu i kontekstu historycznego.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną do odczytania i porządkowania faktów, pojęć i terminów z zakresu historii muzyki.Uczeń wykorzystuje wiedzę z zakresu historii muzyki w sposób praktyczny do tworzenia własnych interpretacji literatury, np. standardów jazzowych.Uczeń prezentuje własne poglądy na temat muzycznej twórczości, uczestnicząc w różnych formach życia muzycznego, jak koncerty, popisy i inne wydarzenia artystyczne.KSZTAŁCENIE SŁUCHU.141Uczeń rozpoznaje oraz odtwarza (w zapisie, głosem i na instrumencie) ze słuchu i z wyobraźni struktury interwałowe i akordowe oraz skale i gamy.Uczeń identyfikuje słuchowo wskazane zjawisko w przykładzie muzycznym.Uczeń zapamiętuje i odtwarza (w zapisie, głosem i na instrumencie) przykład muzyczny po prezentacji słuchowej lub wzrokowej).Uczeń określa funkcje i literowe nazwy akordów w wysłuchanym przykładzie muzycznym.Uczeń rozpoznaje i określa brzmienie różnych instrumentów i głosów wokalnych.Uczeń improwizuje i tworzy przebiegi muzyczne do podanego schematu rytmicznego, materiału dźwiękowego, funkcji harmonicznych i tekstu słownego.Uczeń uzupełnia z wyobraźni brakujące elementy przebiegu muzycznego.Uczeń poprzez analizę słuchową, wzrokową i wzrokowo-słuchową potrafi rozpoznać i nazwać w przykładzie muzycznym: 1) interwały i akordy; 2) typ tonalności (tryb tonacji, rodzaj skali); 3) ambitus; 4) zjawiska metrorytmiczne, agogiczne i dynamiczne; 5) następstwa harmoniczne i rodzaje kadencji; 6) środki artykulacyjne i kolorystyczne; 7) obsadę wykonawczą; 8) facture; 9) zasadę kształtowania formy; 10) styl historyczny i indywidualny.Uczeń odtwarza (głosem, na instrumencie i innymi sposobami) a vista i po uprzednim przygotowaniu jedno - i wielogłosowe przebiegi melodyczne, rytmiczne i melodycznorytmiczne.Uczeń dba o precyzję intonacyjną i rytmiczną wykonywanego przebiegu muzycznego.Uczeń transponuje przebiegi muzyczne i odczytuje partie instrumentów transponujących.Uczeń posługuje się zapisem nutowym zgodnie z prawidłami ortografii muzycznej (w kluczu wiolinowym, basowym, altowym i tenorowym).Uczeń posługuje się literowymi nazwami dźwięków, solmizacją, symbolami interwałów, akordów i funkcji harmonicznych.Uczeń orientuje się w zapisie nutowym i potrafi w nim odnajdywać wskazane i usłyszane zjawiska muzyczne.Uczeń zapisuje jedno- i dwugłosowe przebiegi melodyczne, rytmiczne i melodyczno-rytmiczne.Uczeń koryguje błędy i uzupełnia brakujące fragmenty w zapisie nutowym.Uczeń współwykonuje i współtworzy wielowarstwowe przebiegi melodyczne, rytmiczne i melodyczno-rytmiczne.Uczeń organizuje pracę zespołu wykonawczego.Uczeń potrafi konstruktywnie i obiektywnie ocenić interpretację własną i współwykonawców.Uczeń formułuje, metodą dyskusji, kryteria estetyczne i wartościujące w odbiorze muzyki.Uczeń wyszukuje i świadomie dobiera ćwiczenia rozwijające predyspozycje słuchowe i wspomagające jego rozwój muzyczny.Uczeń korzysta z literatury specjalistycznej, dostępnych technik informacyjnych, poznaje metody pracy z wykorzystaniem m.in. wydawnictw nutowych, książkowych i fonograficznych, technik informacyjnych i programów komputerowych oraz uczestniczy w życiu muzycznym.Uczeń korzysta z programów komputerowych służących doskonaleniu kompetencji słuchowych lub wymagających ich wykorzystania.Uczeń poznaje literaturę muzyczną przez uczestnictwo w życiu koncertowym i słuchanie nagrań.LITERATURA MUZYCZNA.151Uczeń wykazuje znajomość dzieł reprezentatywnych dla kolejnych epok w dziejach muzyki: a) starożytna Grecja, b) średniowiecze, c) renesans, d) barok, e) klasycyzm, f) romantyzm, g) wiek XX i XXI.Uczeń charakteryzuje twórczość: a) kompozytorów reprezentatywnych dla epoki, stylu, kierunku, szkoły lub ugrupowania artystycznego, b) czołowych kompozytorów: J.S. Bacha, W.A. Mozarta, L. van Beethovena, F. Chopina, K. Szymanowskiego, I. Strawińskiego, W. Lutosławskiego.Uczeń rozpoznaje i opisuje cechy stylu muzycznego: a) historycznego, b) narodowego, c) indywidualnego.Uczeń porządkuje chronologicznie: a) szkoły kompozytorskie, b) sylwetki kompozytorów reprezentatywnych dla epoki, stylu, kierunku, c) gatunki i formy muzyczne.Uczeń poprawnie posługuje się terminami i pojęciami muzycznymi, określającymi: a) język dźwiękowy: skale, melodyka, metrorytmika, harmonika, kolorystyka, artykulacja, agogika, dynamika i ich najczęściej spotykane włoskie określenia, b) rodzaje faktury muzycznej (np. homofoniczna, polifoniczna, instrumentalna, wokalna).Uczeń określa i charakteryzuje: a) współczynniki dzieła muzycznego, b) podstawowe zasady kształtowania formy muzycznej, c) techniki kompozytorskie charakterystyczne dla różnych stylów historycznych.Uczeń określa funkcje muzyki, różnie rozumiane w poszczególnych epokach.Uczeń rozróżnia i charakteryzuje gatunki i formy muzyczne typowe dla poszczególnych epok.Uczeń charakteryzuje praktykę wykonawczą: instrumenty, głosy ludzkie, rodzaje zespołów muzycznych.Uczeń określa sposoby ich stosowania – w gatunkach i formach właściwych dla poszczególnych epok.Uczeń zna regiony muzyczne Polski.Uczeń posiada podstawowe wiadomości o zwyczajach i obrzędach.Uczeń wykazuje się znajomością pieśni i tańców ludowych oraz instrumentarium ludowego.Uczeń określa znaczenie polskiego folkloru muzycznego dla twórczości wybranych twórców muzyki XIX i XX wieku.Uczeń zna przykłady stylizacji muzyki ludowej oraz wykorzystania folkloru w sposób in crudo.Uczeń rozpoznaje i opisuje podstawowe techniki kompozytorskie.Uczeń rozpoznaje i opisuje cechy stylów muzycznych, wskazując przynależność utworu do danego stylu (od średniowiecza do XXI wieku).Uczeń rozpoznaje i charakteryzuje podstawowe cechy języka muzycznego (np. tonalność, melodykę, harmonikę, fakturę, sposoby kształtowania formy, obsadę wykonawczą, typ wyrazowości).Uczeń rozpoznaje i opisuje cechy gatunków i form muzycznych typowych dla poszczególnych epok. Uczeń wybiera i porządkuje informacje istotne dla literatury muzycznej.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną do odczytania i porządkowania faktów, pojęć i terminów z zakresu literatury muzycznej.Uczeń wykorzystuje wiedzę z zakresu literatury muzycznej w sposób praktyczny do tworzenia własnych interpretacji.Uczeń prezentuje własny pogląd na twórczość muzyczną poznaną podczas uczestnictwa w różnych formach życia kulturalnego.ZASADY MUZYKI Z ELEMENTAMI EDYCJI NUT.161Uczeń definiuje podstawowe cechy dźwięku.Uczeń zna zasady pisowni muzycznej (pięciolinia, nazwy oktaw, sposoby zapisywania nut i pauz, klucze: wiolinowy, basowy, altowy).Uczeń rozróżnia określenia: skala, gama, tonacja.Uczeń zna budowę gamy durowej (naturalnej) i gamy molowej (we wszystkich odmianach).Uczeń zna budowę pentatoniki bezpółtonowej oraz skal: modalnych, całotonowej, chromatycznej regularnej i góralskiej.Uczeń zna budowę trójdźwięków (durowy i molowy we wszystkich postaciach, zwiększony i zmniejszony) oraz budowę dominanty septymowej (we wszystkich postaciach) z rozwiązaniem.Uczeń definiuje podstawowe pojęcia metrorytmiczne.Uczeń zna podział wartości rytmicznych.Uczeń zna zasady grupowania wartości rytmicznych w różnego rodzaju taktach.Uczeń zna budowę interwałów prostych i złożonych.Uczeń określa interwały charakterystyczne z rozwiązaniami (major naturalny, minor naturalny i harmoniczny).Uczeń definiuje podstawowe elementy dzieła muzycznego (melodyka, rytmika, harmonika, agogika, dynamika, artykulacja, kolorystyka). Uczeń stosuje poznane zasady notacji muzycznej.Uczeń zapisuje za pomocą edytora nutowego jeden głos i dwugłos (z wykorzystaniem agogiki, dynamiki i metrorytmiki).Uczeń rozpoznaje gamy durowe naturalne i gamy molowe (we wszystkich odmianach) do siedmiu znaków przykluczowych.Uczeń określa pokrewieństwo tonacji.Uczeń buduje pentatonikę bezpółtonową, skale modalne, skale całotonową i chromatyczną regularną.Uczeń określa i buduje poznane trójdźwięki oraz dominantę septymową z rozwiązaniem.Uczeń stosuje poznane wartości rytmiczne i zasady ich grupowania.Uczeń określa i buduje poznane interwały.Uczeń rozwiązuje poznane interwały charakterystyczne.Uczeń transponuje melodię (do innego klucza, tonacji i oktaw).Uczeń posługuje się podstawowymi pojęciami z zakresu agogiki, dynamiki i artykulacji.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA CHÓR.171Uczeń posiada umiejętność współpracy w grupie.Uczeń zachowuje prawidłową postawę w śpiewie, umożliwiającą operowanie ciałem w sposób najbardziej efektywny.Uczeń świadomie współtworzy dzieło (interpretacja i ogólny wyraz artystyczny).Uczeń posiada wiedzę niezbędną do rozwoju techniki wokalnej.Uczeń świadomie posługuje się techniką wokalną, pozwalającą na wykonanie dzieł muzycznych różnych epok i stylów - w partiach chóralnych dzieł a cappella oraz dzieł wokalno- -instrumentalnych.Uczeń dąży do realizacji rozwoju artystycznego poprzez wzbogacanie swojej wiedzy i doskonalenie umiejętności wokalnych. Uczeń posiada odpowiednią wiedzę na temat literatury chóralnej różnych epok, stylów i gatunków muzycznych oraz związanych z nimi tradycji wykonawczych.Uczeń zna sylwetki kompozytorów wykonywanych utworów chóralnych i wokalno- -instrumentalnych.Uczeń zna elementarne zasady współdziałania chóru z zespołem instrumentalnym.Uczeń posiada wiedzę na temat elementów dzieła muzycznego i ich struktury formalnej, niezbędnej do poprawnej realizacji utworów wokalnych oraz dzieł wokalno- -instrumentalnych.Uczeń samodzielnie (z pomocą dyrygenta) wyszukuje, dokonuje wyboru i oceny informacji z zakresu literatury chóralnej, wykorzystując technologię informacyjną i komunikacyjną.Uczeń wykorzystuje i łączy w działaniach praktycznych wiedzę z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń posiada umiejętność samodzielnego, właściwego odczytania zapisu nutowego oraz zawartych w utworze treści.Uczeń dba o estetykę zachowania się na scenie oraz w sposób świadomy kontroluje swoje emocje podczas prezentacji.Uczeń dba o dyscyplinę wykonawczą.Uczeń potrafi przekazać słuchaczowi emocje zawarte w kompozycji.Uczeń aktywnie uczestniczy w różnych formach działalności na rzecz rozwoju kultury, w szczególności życia muzycznego.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA. FORTEPIAN181Uczeń wymienia i określa poszczególne części fortepianu.Uczeń zna możliwości brzmieniowe instrumentu.Uczeń zna zarys historyczny instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry: a) postawa przy instrumencie, b) ułożenie rąk, c) pozycja dłoni i palców, d) swoboda nadgarstka, e) koordynacja i niezależność rąk.Uczeń zna podstawową notację muzyczną w kluczu wiolinowym i basowym: a) przyporządkowuje nutę jako zapis graficzny właściwym klawiszom, b) prawidłowo odczytuje rytm, znaki chromatyczne, takie jak: krzyżyk, bemol, kasownik, c) zna zapis graficzny artykulacji, dynamiki i pedalizacji, d) rozumie oznaczenia agogiczne.Uczeń analizuje utwory pod względem budowy formalnej i przebiegu tonalnego.Uczeń realizuje utwory o różnych problemach technicznych: a) biegłość palcowa, b) gra dwudźwięków i akordów, c) pochody pasażowe, d) potrafi wykonać podstawowe ozdobniki.Uczeń stosuje zasady techniki gry z wykorzystaniem: a) artykulacji ( portato, legato, staccato), b) dynamiki, c) agogiki, d) stylistyki, e) frazowania, f) pedalizacji.Uczeń umiejętnie stosuje zasady kształtowania dźwięku.Uczeń wykonuje utwory w fakturze homofonicznej i polifonicznej.Uczeń potrafi właściwie rozplanować i realizować dynamikę utworu.Uczeń interpretuje utwory zgodnie z ich stylem.Uczeń dokonuje wstępnej analizy utworu.Uczeń kojarzy zapis nutowy z jego brzmieniem.Uczeń gra a vista proste utwory w kluczu wiolinowym i basowym.Uczeń dba o poprawną realizację tekstu.Uczeń potrafi wykonać utwory na cztery ręce lub proste akompaniamenty instrumentalne i wokalne.Uczeń współpracuje z pozostałymi muzykami, realizując spójną interpretację w zespole (agogika, dynamika, frazowanie).Uczeń wykonuje z pamięci wybrane utwory.Uczeń w samodzielnej pracy nad utworem wykorzystuje wiedzę zdobytą na innych przedmiotach (w szczególności ogólnomuzycznych).Uczeń planuje i realizuje przedsięwzięcia muzyczne.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną (nagrania muzyczne, zasoby nutowe, opracowania teoretyczne i inne) do samodzielnego rozwoju.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA. IMPROWIZACJA ORGANOWA192Uczeń potrafi samodzielnie skomponować melodię w oparciu o zasadę budowy okresowej oraz zróżnicowany, krótki schemat rytmiczny; potrafi zagrać kadencję w różnych jej odmianach i różnych tonacjach.Uczeń tworzy figuracje melodii, stosuje progresje, z uwzględnieniem modulacji do innej tonacji.Uczeń kształci umiejętności techniczne, niezbędne w dłuższej improwizacji: przebiegi gamowe, akordowe, pasaże i struktury figuracyjne w rożnych tonacjach.Uczeń tworzy zasoby schematów rytmicznych i melodycznych.Uczeń tworzy akompaniament do podanej melodii.Uczeń potrafi dokonać figuracji melodii i zdobić ją w przebiegu konstrukcji muzycznej oraz w kadencjach.Uczeń improwizuje krótkie preludium na zadany temat w układzie trzy- lub czterogłosowym.Uczeń samodzielnie improwizuje dłuższy utwór w oparciu o prosty schemat dwu- lub trzyczęściowy (AB, ABA).Uczeń uwzględnia zasady kontrapunktu, improwizując bicinium i trio z podanym cantus firmus.Uczeń wykorzystuje elementy imitacji w tworzonych przez siebie improwizacjach.Uczeń potrafi stworzyć swobodną konstrukcję muzyczną typu fantazja oddającą nastrój lub ilustrującą wydarzenie.Uczeń improwizuje z wyobraźni, inspirując się innymi rodzajami sztuk (malarstwo, poezja).Uczeń posługuje się dynamiką, agogiką i rejestracją w celu osiągnięcia odpowiedniego charakteru i wyrazu swojej improwizacji.Uczeń poprawnie odczytuje zapis linii basu cyfrowanego i samodzielnie opracowuje fragmenty utworów z epoki baroku.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA.ORKIESTRA SYMFONICZNA202Uczeń posiada wiedzę z zakresu notacji muzycznej, umożliwiającą mu prawidłowe odczytanie utworu.Uczeń dysponuje techniką gry na instrumencie, niezbędną do opracowania i przygotowania partii orkiestrowej.Uczeń wykorzystuje wiedzę z zakresu stylów muzycznych, historii muzyki, harmonii i form muzycznych w przygotowaniu partii orkiestrowych.Uczeń samodzielnie przygotowuje powierzoną mu partię orkiestrową.Uczeń realizuje wskazówki dyrygenta i koncertmistrza, dotyczące wykonania i interpretacji utworu.Uczeń koryguje elementy intonacji, dynamiki, agogiki i artykulacji w celu osiągnięcia spójnego brzmienia grupy instrumentów.Uczeń czyta nuty a vista w stopniu umożliwiającym szybkie zapoznanie się z tekstem utworu.Uczeń w podstawowym zakresie improwizuje oraz dokonuje transpozycji.Uczeń jest współodpowiedzialny za końcowy efekt pracy orkiestry.Uczeń świadomie współtworzy dzieło muzyczne.Uczeń współpracuje z dyrygentem, koncertmistrzem i pozostałymi muzykami orkiestry w wypracowaniu i realizacji zamysłu interpretacji dzieła.Uczeń podporządkowuje się w pracy przyjętym celom nadrzędnym.Uczeń potrafi porozumieć się z innymi muzykami.Uczeń odczytuje wskazówki i gesty dyrygenta.Uczeń zachowuje się na estradzie odpowiednio do okoliczności.Uczeń korzysta z technik komunikacji w opracowywaniu nowych zagadnień oraz rowiązywaniu problemów.Uczeń posiada doświadczenie w zakresie metod organizacji pracy orkiestry (w tym symfonicznej).Uczeń bierze udział w prezentacjach publicznych.Uczeń jest zainteresowany poznawaniem repertuaru orkiestrowego.Uczeń pokonuje w grupie stres, tremę i trudności związane z grą zespołową.Uczeń zdobywa doświadczenia i umiejętności przez współpracę z innymi muzykami.Uczeń tworzy i rozwija relacje osobiste w orkiestrze.Uczeń poznaje specyfikę gry na innych instrumentach.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA. ZESPÓŁ KAMERALNY212Uczeń interpretuje utwory muzyki kameralnej różnych epok wykorzystując posiadaną wiedzę.Uczeń potrafi nastroić instrument do gry w zespole.Uczeń kontroluje i koryguje intonację podczas gry.Uczeń stosuje umiejętność słyszenia harmonicznego.Uczeń stosuje elementy wykonawcze (tempo, intonacja, artykulacja, dynamika, frazowanie, aplikatura, smyczkowanie, oddech, wibracja, w zależności od specyfiki zespołu) w sposób spójny z partiami pozostałych członków zespołu.Uczeń posiada elementarną wiedzę na temat specyfiki wydobycia dźwięku przez instrumenty współtworzące zespół.Uczeń posiada umiejętność tzw. synchronizacji wertykalnej (wspólne zaczynanie i kończenie współbrzmienia).Uczeń aktywnie słucha, podczas gry, siebie i innych.Uczeń świadomie kontroluje proporcje brzmieniowe w zespole.Uczeń elastycznie reaguje na zmiany w przebiegu prezentacji dzieła.Uczeń orientuje się w fakturze utworu, wykorzystując wiedzę z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych (harmonia, analiza dzieła muzycznego).Uczeń koordynuje działania własne i partnerów.Uczeń wykazuje odpowiedzialność za wspólny efekt pracy w zespole.Uczeń otwarcie formułuje, przekazuje i odbiera uwagi, dotyczące pracy i relacji w zespole.Uczeń świadomie współtworzy efekt synergii w zespole.Uczeń publicznie prezentuje utwory kameralne różnych epok i w różnych formacjach kameralnych.Uczeń posiada wiedzę i umiejętności dotyczące zachowań estradowych takich jak: wejście na scenę, ustawienie zespołu, ukłony, relacje interpersonalne, odpowiedni ubiór.Uczeń podczas występu wykazuje opanowanie estradowe i umiejętność koncentracji.Uczeń dysponuje zróżnicowanym repertuarem kameralnym, z uwzględnieniem różnorodnych składów zespołów.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA. AKORDEON 221Uczeń zna historię akordeonu.Uczeń wykazuje orientację we współczesnym, zróżnicowanym instrumentarium akordeonowym.Uczeń potrafi zdefiniować budowę akordeonu: zna funkcje i układ poszczególnych manuałów instrumentu i działanie systemu regestrowego (skale, notacje, transpozycje).Uczeń zna podstawowe zasady konserwacji instrumentu.Uczeń zna podstawowe zasady transkrybowania na akordeon.Uczeń posługuje się prawidłowo ukształtowanym aparatem gry.Uczeń posiada właściwe nawyki dotyczące techniki gry na akordeonie, odpowiedniej postawy podczas gry na instrumencie, umożliwiające ergonomiczne z punktu widzenia fizjologii operowanie ciałem.Uczeń posiada umiejętność pełnego wykorzystywania sposobów kształtowania dźwięku na akordeonie.Uczeń zna i wykonuje reprezentatywny dla drugiego etapu edukacyjnego repertuar akordeonowy – oryginalny i transkrybowany.Uczeń gra a vista utwory o zróżnicowanym stopniu trudności, w sposób gwarantujący ciągłość narracji.Uczeń wykonuje przygotowany program lub jego część na pamięć.Uczeń potrafi pod kierunkiem nauczyciela dokonywać transkrypcji utworów z literatury przeznaczonej na inne instrumenty.Uczeń poprawnie pod względem technicznym i artystycznym przygotowuje i wykonuje utwory zróżnicowane pod względem stylistycznym.Uczeń posiada szeroki, zróżnicowany pod względem stylistycznym repertuar, zarówno w zakresie literatury oryginalnej, jak również transkrybowanej.Uczeń posiada ogólną wiedzę z literatury muzycznej, elementów dzieła muzycznego, zasad kształtowania ekspresji muzycznej.Uczeń posiada ogólną wiedzę na temat stylów muzycznych i związanych z nimi tradycji wykonawczych.Uczeń posiada wiedzę dotyczącą realizacji zapisów muzyki współczesnej na akordeonie.Uczeń zna literaturę akordeonową – oryginalną i transkrybowaną.Uczeń biegle czyta nuty w kluczu wiolinowym i basowym.Uczeń samodzielnie przygotowuje utwór o średnim stopniu trudności.Uczeń koreluje wiedzę teoretyczną z praktyczną nauką gry na instrumencie.Uczeń poprawnie i samodzielnie odczytuje zapis nutowy o różnym stopniu trudności.Uczeń posiada wiedzę i umiejętność odczytywania zapisu muzyki XX i XXI wieku.Uczeń w interpretacji utworów poszukuje odpowiednich środków wyrazu, zgodnie ze stylistycznymi kanonami wykonawczymi.Uczeń posiada ogólną wiedzę z zakresu różnych sposobów uczenia się utworów na pamięć, technik koncentracji i sposobów opanowywania tremy; potrafi ją zastosować w praktyce.Uczeń wykorzystuje efektywne techniki ćwiczenia, umożliwiające stały rozwój.Uczeń przygotowuje utwory do wykonania estradowego.Uczeń stosuje zasady poprawnego zachowania na estradzie.Uczeń potrafi przystosować się do warunków towarzyszących aktywności estradowej (np. oczekiwanie publiczności, warunki akustyczne sal koncertowych).Uczeń uczestniczy w audycjach i koncertach szkolnych na rzecz środowiska, w przesłuchaniach i innych formach prezentacji artystycznej.Uczeń dokonuje krytycznej oceny swojego występu publicznego.Uczeń kontroluje swoje emocje i zachowania.Uczeń zdobywa wiedzę o życiu kulturalnym swojego środowiska dzięki wiedzy ogólnomuzycznej i wykorzystywaniu bieżących informacji, pozyskiwanych ze źródeł multimedialnych.Uczeń czynnie uczestniczy w życiu szkoły i środowiska lokalnego: w publicznych prezentacjach jako solista lub kameralista w różnych formach muzykowania zespołowego.Uczeń organizuje pracę własną i zespołową w ramach realizacji wspólnych zadań i projektów.Uczeń aktualizuje wiedzę i doskonali umiejętności zawodowe.Uczeń potrafi formułować własne sądy i przemyślenia na tematy artystyczne.Uczeń jest asertywny.Uczeń integruje się i współpracuje z muzykami w zespole, tworząc relacje oparte na zaufaniu i dzieleniu się wiedzą.Uczeń wykazuje się kreatywnością i inicjatywą w realizacji zadań i projektów zespołowych.Uczeń posiada przygotowanie do pełnego uczestnictwa w kulturze (np. jako słuchacz koncertów, spektakli operowych i teatralnych, projektów multimedialnych).SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA. ALTÓWKA231Uczeń potrafi precyzyjnie nastroić altówkę.Uczeń świadomie wykorzystuje technikę przygotowawczą lewej i prawej ręki.Uczeń posługuje się różnymi sposobami artykulacji, dostosowując je do wymagań epoki i stylu oraz wykorzystując umiejętność improwizacji.Uczeń wykazuje się biegłością gry w pozycjach.Uczeń posługuje się techniką dwudźwiękową i akordową.Uczeń swobodnie wykonuje flażolety naturalne i sztuczne.Uczeń czyta nuty a vista w kluczu altowym i wiolinowym, prawidłowo realizując zapis nutowy.Uczeń samodzielnie rozwija technikę gry (postawa, aparat gry, czytanie nut, biegłość lewej ręki; technika smyczkowa).Uczeń stosuje środki wyrazu odpowiednie do stylu wykonywanego utworu (wibracja, dynamika, frazowanie, agogika, ekspresja).Uczeń kontroluje i koryguje intonację oraz jakość dźwięku.Uczeń samodzielnie organizuje pracę nad utworem, mając świadomość jego budowy i formy.Uczeń zna podstawowe formy muzyczne i style oraz wykorzystuje je w realizacji utworów.Uczeń zna różnorodne interpretacje; umie je samodzielnie ocenić i określić mocne i słabe strony wykonania.Uczeń zna historię instrumentu i praktyki wykonawcze, potrafi rozpoznać różnice wynikające ze specyfiki epoki i stylu.Uczeń uzyskuje brzmienie altówki najbardziej charakterystyczne dla tego instrumentu, świadomie wykorzystując posiadaną wiedzą i umiejętności.Uczeń wykorzystuje technikę informacyjną i komunikacyjną do pogłębiania wiedzy merytorycznej.Uczeń wykorzystuje środki techniczne do rejestracji (audio i wideo) swoich występów i weryfikacji osiągnięć.Uczeń w sposób interesujący przedstawia przygotowany program.Uczeń świadomie współpracuje z innymi muzykami.Uczeń zdobywa obycie estradowe, zwłaszcza umiejętność zachowania spokoju w momencie popełnienia błędu.Uczeń analizuje swoje występy i konstruktywnie wykorzystuje spostrzeżenia.Uczeń utrzymuje w gotowości wykonawczej wybrane utwory.Uczeń współtworzy dzieło muzyczne w sposób otwarty i kreatywny.Uczeń zapoznaje się z partią fortepianu w utworach z towarzyszeniem fortepianu.Uczeń potrafi wykorzystać walory brzmieniowe instrumentu podczas muzykowania zespołowego.Uczeń jest zdyscyplinowany podczas pracy w zespole.Uczeń ocenia słuchany utwór i jego wykonanie.Uczeń poszukuje nowych form wyrazu artystycznego prezentując otwartą postawę wobec zmieniających się praktyk wykonawczych i nurtów stylistycznych.Uczeń poszerza swoją wiedzę, m.in. słuchając nagrań i czytając literaturę fachową, a także korzystając z technologii informacyjnej i komunikacyjnej.Uczeń bierze czynny udział w różnych formach życia muzycznego.Uczeń uczestniczy w audycjach, koncertach, wystawach i innych wydarzeniach kulturalnych.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA. FAGOT241Uczeń świadomie słucha muzyki i dokonuje właściwego wyboru odpowiedniego koncertu lub nagrania muzyki.Uczeń rozpoznaje brzmienie fagotu w wysłuchiwanych utworach.Uczeń znajduje w mediach i Internecie informacje dotyczące interesujących go nagrań i poszerzające jego wiedzę muzyczną.Uczeń porównuje różne interpretacje wysłuchanych utworów.Uczeń poszerza wiedzę na temat epok w muzyce i kompozytorów.Uczeń zna podstawową literaturę muzyczną przeznaczoną na fagot.Uczeń zna w stopniu podstawowym historię fagotu.Uczeń ra utwory o zróżnicowanym charakterze, wybrane przez pedagoga.Uczeń zna i stosuje podstawowe pojęcia i terminy muzyczne, w szczególności: dźwięk, melodię, harmonię, rytm, agogikę, metrum, artykulację, dynamikę, tonację, gamę, pasaż i akord.Uczeń wykorzystuje poznaną wiedzę dotyczącą epok, stylów i kompozytorów w pracy nad utworami oraz podczas rozmów o muzyce.Uczeń wymienia i określa poszczególne części fagotu.Uczeń samodzielnie składa i rozkłada instrument.Uczeń zna zasady pielęgnacji instrumentu i stosuje je w praktyce.Uczeń zna budowę i higienę użytkowania stroika fagotowego.Uczeń zachowuje prawidłową postawę podczas gry, trzyma instrument pod odpowiednim kątem oraz poprawnie układa ręce i palce.Uczeń sprawnie czyta nuty w kluczach: basowym, tenorowym i wiolinowym.Uczeń zna i skutecznie stosuje prawidłową aplikaturę w obrębie skali B1-d2.Uczeń gra a vista utwory z nut o przeciętnej skali trudności, uwzględniając właściwą artykulację, dynamikę, frazowanie, intonację i metrorytmikę.Uczeń posługuje się swobodnie aparatem oddechowym.Uczeń uwzględnia znaczenie narządów jamy ustnej oraz zmiennej plastyki warg, mięśni twarzy, pracy języka i otwartej krtani w celu wydobycia pięknego dźwięku i operowania różnymi rodzajami artykulacji.Uczeń zna zasady prawidłowego wykonywania ćwiczeń przygotowawczych: ćwiczenia oddechowe, z zakresu emisji dźwięku, różnorodnej artykulacji i biegłości technicznej.Uczeń opracowuje samodzielnie utwory z zachowaniem wierności zapisowi muzycznemu, właściwego stylu epoki i indywidualnej interpretacji.Uczeń zna i stosuje nowe środki wyrazu artystycznego.Uczeń posługuje się elementami techniki gry z uwzględnieniem biegłości technicznej palców, niezbędnej do realizacji repertuaru.Uczeń zna zasady gry zespołowej, potrafi współpracować z zespołami o różnym składzie instrumentalnym.Uczeń samodzielnie pracuje z akompaniatorem.Uczeń świadomie pracuje nad prawidłową intonacją.Uczeń zna i wykorzystuje różne sposoby zapamiętywania zapisu nutowego utworów.Uczeń zna podstawy innych notacji muzycznych, w tym wybranych zagadnień muzyki awangardowej.Uczeń samodzielnie rozczytuje i opracowuje utwory przewidziane w programie nauczania.Uczeń wykorzystuje wiedzę teoretyczną w samodzielnej pracy nad przygotowaniem utworu.Uczeń kontroluje i analizuje własną grę podczas ćwiczenia.Uczeń posiada wiedzę teoretyczną na temat cech stylów i struktury form muzycznych (koncert, sonata, suita, miniatura, temat z wariacjami), co pozwala mu na prawidłową interpretację utworów.Uczeń samodzielnie organizuje próby zespołów instrumentalnych i potrafi wpływać na interpretację utworu muzycznego podczas pracy zespołowej.Uczeń zna i stosuje zasady zachowania się na estradzie: odpowiedni strój, ukłon, wejście i zejście z estrady, dostrojenie instrumentu.Uczeń potrafi się koncentrować przed występem i podczas koncertu.Uczeń potrafi współpracować na estradzie z innymi muzykami biorącymi udział w prezentacji.Uczeń realizuje zadania, współpracując z większym zespołem instrumentalnym, takim jak: orkiestra dęta, orkiestra kameralna lub orkiestra symfoniczna.Uczeń samodzielnie i właściwie dostraja fagot do innych współwykonawców utworu muzycznego.Uczeń wykonuje publicznie utwory z pamięci.Uczeń umiejętnie i swobodnie prezentuje się na scenie, potrafi właściwie ocenić warunki akustyczne sali i dostosować do niej sposób gry.Uczeń potrafi zróżnicować role w zespole – jako solista i kameralista.Uczeń potrafi samodzielnie zorganizować własny występ np. w formie audycji, recitalu.Uczeń przestrzega przepisów prawa autorskiego, szczególnie w zakresie rejestracji występów dostępnymi metodami audiowizualnymi.Uczeń prawidłowo określa epokę i styl wykonywanych lub wysłuchiwanych utworów, obiektywnie ocenia i komentuje różnorodne interpretacje.Uczeń stale poszerza wiedzę na temat literatury swojego instrumentu, korzystając z nowoczesnych metod pozyskiwania informacji, w tym technologii informacyjnej i komunikacyjnej.Uczeń gromadzi i analizuje informacje z zakresu przedmiotu głównego oraz przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń potrafi obsługiwać sprzęt elektroniczny i rejestrować swoją grę w celu dokonania krytycznej oceny prezentacji.Uczeń samodzielnie wyszukuje informacje, analizuje i dokonuje oceny zebranych informacji.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA. FLET251Uczeń zna historię, budowę i odmiany instrumentu: flet, flet piccolo, flet altowy.Uczeń udoskonala znane techniki oddechu, zna budowę aparatu oddechowego.Uczeń zna sposoby rozgrywania się (ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia emisji dźwięku i biegłości palcowej).Uczeń świadomie pracuje nad prawidłową intonacją.Uczeń zna i stosuje nowe środki wyrazu w zakresie dynamiki i barwy dźwięku.Uczeń świadomie posługuje się różnorodnymi technikami artykulacyjnymi, dynamiką i agogiką.Uczeń rozwinął technikę palcową w stopniu umożliwiającym mu wykonywanie utworów o charakterze wirtuozowskim.Uczeń czyta nuty a vista.Uczeń świadomie wykorzystuje różne sposoby zapamiętywania materiału nutowego.Uczeń wykonuje wybrane fragmenty partii orkiestrowych.Uczeń organizuje i realizuje systematyczne ćwiczenie poszczególnych elementów warsztatu według wskazówek nauczyciela.Uczeń w grze wykazuje się kreatywnością, muzykalnością i wrażliwością artystyczną.Uczeń rozumie przebieg frazy muzycznej.Uczeń łączy i wykorzystuje wiedzę teoretyczną w pracy nad samodzielnym przygotowaniem utworu.Uczeń kontroluje i analizuje własną grę podczas ćwiczenia.Uczeń posiada wiedzę teoretyczną na temat cech stylów i form muzycznych (koncert, sonata, suita, miniatura, temat z wariacjami), wspomagającą prawidłową interpretację utworów.Uczeń poszerza wiedzę na temat literatury przeznaczonej na flet, w tym kompozycji napisanych współcześnie.Uczeń posiada niezbędne umiejętności swobodnej prezentacji scenicznej (koncentrację i pokonanie tremy, właściwą ocenę warunków akustycznych sali i dostosowanie do niej sposobu gry).Uczeń potrafi zróżnicować role – jako solista i kameralista.Uczeń kompetentnie i kreatywnie realizuje zadania artystyczne, powierzone mu w grze zespołowej.Uczeń na bieżąco śledzi wydarzenia kulturalne i bierze w nich udział, dobierając je pod kątem wykonywanego programu, wykonawców i wskazówek nauczyciela.Uczeń kształtuje własny pogląd, słuchając różnych interpretacji dzieł muzycznych i porównując te interpretacje.Uczeń samodzielnie wyszukuje, wybiera i analizuje dostępne informacje z zakresu przedmiotu głównego oraz przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń potrafi obsługiwać sprzęt elektroniczny i rejestrować swoją grę w celu dokonania analizy i krytycznej oceny.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. FORTEPIAN.261Uczeń zna ogólne zasady budowy i wydobywania dźwięku fortepianu oraz jego historycznych prototypów: klawikordu, klawesynu i pianoforte.Uczeń analizuje utwór muzyczny, wykorzystując wiedzę z przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń zna oznaczenia dynamiczne, artykulacyjne, agogiczne i interpretacyjne (w tym oznaczenia włoskie).Uczeń rozpoznaje i definiuje cechy charakterystyczne budowy formalnej utworów, np.: fuga, suita, forma sonatowa, cykl sonatowy, rondo, wariacje, koncert, etiuda, miniatura i duża forma romantyczna.Uczeń rozpoznaje i wymienia cechy charakterystyczne stylu epoki i kompozytora wykonywanych utworów, np.: technika imitacyjna w polifonii barokowej, faktura homofoniczna w utworach klasycznych, tempo rubato i oddech w romantycznej kantylenie, wykorzystanie kolorystyki brzmienia w impresjonizmie.Uczeń samodzielnie dociera do informacji w tym z wykorzystaniem technologii informacyjnej i komunikacyjnej.Uczeń prawidłowo wydobywa i kształtuje dźwięk we wszystkich rejestrach, ze szczególnym uwzględnieniem: a) estetyki brzmienia, b) wrażliwości na barwę, c) szerokiej skali dynamicznej, d) różnorodnych sposobów jego wydobycia, e) wyrównania brzmienia.Uczeń wykorzystuje elementy techniki gry w sposób wirtuozowski.Uczeń swobodnie i elastycznie posługuje się aparatem gry ze szczególnym uwzględnieniem synchronizacji pracy rąk we wszystkich typach faktury, niezależności rąk oraz sprawności technicznej lewej ręki.Uczeń gra różnorodną artykulacją w następujących technikach gry: a) palcowej, b) pasażowej, c) dwudźwiękowej, d) oktawowej, e) akordowej, f) repetycyjnej, g) kantylenowej, h) przerzuty, skoki, i) ozdobniki (np.: tryle, arpeggio, glissando, tremolo).Uczeń prawidłowo realizuje fakturę homofoniczną i polifoniczną: a) proporcje brzmienia pomiędzy kilkoma planami muzycznymi, b) polifonia trzy- i czterogłosowa, c) prowadzenie kilku głosów jedną ręką, d) opanowanie pełnego zakresu struktur polirytmicznych.Uczeń posługuje się różnorodną pedalizacją m.in. półpedały, pedał wibracyjny.Uczeń doskonali technikę gry a vista.Uczeń prawidłowo gra wszystkie gamy i pasaże: majorowe oraz minorowe harmoniczne i melodyczne w pozycjach oktawy, tercji, seksty i decymy oraz podwójnych tercjach; odpowiednie do nich pasaże toniczne z przewrotami mieszane, pasaże oparte na czterodźwiękach dominanty septymowej i akordach septymowych zmniejszonych z przewrotami mieszane, gamy chromatyczne w pozycjach i podwójnych tercjach.Uczeń interpretuje utwory muzyczne zgodnie z ich stylem, charakterem i budową formalną, szczególnie uwzględniając: a) estetykę brzmienia, b) kształtowanie formy w czasie: prawidłowy rytm, pulsację, tempo finalne, różnice agogiczne, tempo rubato i inne, c) kształtowanie napięć muzycznych w melodyce, d) artykulację, e) dynamikę, f) stosunek planów (perspektywę brzmienia), g) zróżnicowaną barwę dźwięku – kolorystykę (m.in. efekty impresjonistyczne), h) przebieg harmoniczny utworu, i) właściwe frazowanie, j) ornamentykę, k) pedalizację.Uczeń świadomie przekazuje treść muzyczną utworu, wykorzystując wyobraźnię brzmieniową, ekspresję wypowiedzi, emocje i intelekt.Uczeń wykonuje literaturę fortepianową z różnych epok muzycznych i w różnych stylach: baroku, klasycyzmu, romantyzmu, impresjonizmu i współczesności (XX i XXI wieku).Uczeń prawidłowo i ze zrozumieniem przedstawia różne formy muzyczne: utwory polifoniczne, klasyczny cykl sonatowy (do wyboru np.: sonatę, koncert), rondo, wariacje, etiudy, utwory wirtuozowskie, utwory kantylenowe, miniatury i duże formy romantyczne.Uczeń poprawnie wykonuje z pamięci podczas występów publicznych następujący program: trzy etiudy lub inne utwory wirtuozowskie (w tym co najmniej jedna etiuda F. Chopina), uwzględniające technikę: palcową obu rąk, podwójnych dźwięków i oktaw; utwór polifoniczny (do wyboru: preludium i fuga J.S. Bacha lub inna forma cykliczna w całości); sonatę klasyczną w całości; utwór F. Chopina, utwór dowolny (do wyboru: romantyczny, neoromantyczny, impresjonistyczny lub współczesny) oraz koncert (do wyboru: całość, część I lub II i III); dopuszcza się wykonanie z nut muzyki skomponowanej po 1950 r.Uczeń kontroluje prawidłową postawę przy instrumencie.Uczeń pracuje świadomie nad rozwijaniem środków wykonawczych.Uczeń doskonali umiejętności wykonawcze w pracy nad interpretacją utworów.Uczeń stale pracuje nad doskonaleniem sposobów wydobycia dźwięku.Uczeń prawidłowo odczytuje nowy utwór muzyczny.Uczeń rozumie pojęcia muzyczne, samodzielnie określa charakter utworu oraz stosuje odpowiednie środki wyrazu.Uczeń samodzielnie pokonuje problemy techniczno-wykonawcze i interpretacyjno-muzyczne.Uczeń koryguje popełniane błędy.Uczeń posiada umiejętność przekazu treści muzycznej wykonywanego utworu podczas publicznego występu.Uczeń posługuje się różnorodnymi sposobami pamięciowego opanowania utworów muzycznych.Uczeń potrafi odpowiednio reagować na błędy i sprawnie je korygować podczas występu.Uczeń utrzymuje w gotowości wykonawczej wybrane utwory.Uczeń współpracuje z innym instrumentalistą lub orkiestrą podczas prezentacji koncertu fortepianowego.Uczeń dokonuje oceny krytycznej wykonanych utworów.Uczeń stosuje podstawowe zasady obycia estradowego.Uczeń planuje i realizuje przedsięwzięcia muzyczne.Uczeń rozwija umiejętności współpracy z innymi i tworzenia dobrych relacji.Uczeń bierze udział w różnych formach aktywności muzycznej (audycje, koncerty, kursy i inne).SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. GITARA.271Uczeń świadomie uczestniczy w wydarzeniach muzycznych i kulturalnych (koncerty i inne formy sztuki).Uczeń wykorzystuje udział w koncertach, warsztatach, festiwalach i wykładach jako źródło inspiracji do własnej aktywności i dalszego zdobywania wiedzy.Uczeń aktywnie uczestniczy w życiu lokalnej społeczności muzycznej, dzieląc się swoimi zainteresowaniami muzycznymi.Uczeń samodzielnie wyszukuje i wybiera informacje o muzyce, wykorzystując między innymi technologię informacyjną i komunikacyjną.Uczeń samodzielnie poznaje literaturę gitarową przez udział w koncertach i słuchanie muzyki z nagrań.Uczeń stosuje właściwe sposoby użytkowania i konserwacji instrumentu.Uczeń poprawnie posługuje się aparatem gry.Uczeń posiada podstawowe umiejętności harmonizacji melodii i realizacji akompaniamentu.Uczeń świadomie kształtuje dźwięk (posługuje się zróżnicowaną barwą i różnymi sposobami artykulacji).Uczeń w oparciu o wiedzę ogólnomuzyczną analizuje i interpretuje utwory solowe i kameralne, zgodnie z ich budową formalną i stylem.Uczeń samodzielnie doskonali swoją technikę wykonawczą.Uczeń gra proste utwory a vista z uwzględnieniem prawidłowej artykulacji, dynamiki, frazowania i rytmu.Uczeń samodzielnie przygotowuje wybrane utwory: opracowuje aplikaturę, ćwiczy świadomie, słuchając własnej gry, dokonuje korekty popełnianych błędów oraz dobiera środki wyrazu artystycznego.Uczeń uczestniczy w różnych formach muzykowania zespołowego.Uczeń wykonuje utwory z różnych epok (od polifonicznych form renesansu i baroku do muzyki współczesnej), w tym formy cykliczne (w całości lub wybrane części) oraz etiudy o zróżnicowanej problematyce technicznej.Uczeń realizuje gamy w tonacjach do czterech krzyżyków i trzech bemoli (jednogłosowo, tercje, seksty, oktawy, decymy).Uczeń zna podstawowe akordy durowe, molowe, septymowe i zmniejszone.Uczeń rozpoznaje i rozwija swoje zdolności i zainteresowania muzyczne.Uczeń w zależności od posiadanych predyspozycji i umiejętności, podejmuje próby improwizacji, aranżacji i kompozycji.Uczeń posługuje się fachową terminologią muzyczną.Uczeń potrafi dokonać obiektywnej oceny poziomu swojej wiedzy i umiejętności.Uczeń posiada umiejętności techniczno-wyrazowe oraz predyspozycje psychiczne do występów solowych i gry kameralnej.Uczeń wyraża własne koncepcje artystyczne, kierując się wrażliwością i wyobraźnią muzyczną.Uczeń kontroluje, w sposób świadomy, swoje emocje i zachowanie podczas występów.Uczeń przestrzega podstawowych zasad zachowania się na estradzie.Uczeń aktywnie uczestniczy w różnych formach życia muzycznego.Uczeń opanowuje pamięciowo rozbudowany repertuar (półrecital).Uczeń ocenia słuchany utwór i jego wykonanie.Uczeń poszukuje nowych form wyrazu artystycznego, prezentując otwartą postawę wobec zmieniających się praktyk wykonawczych i nurtów stylistycznych.Uczeń poszerza swoją wiedzę, m.in. słuchając nagrań i czytając literaturę fachową, a także korzystając z technologii informacyjnej i komunikacyjnej.Uczeń bierze czynny udział w różnych formach życia muzycznego.Uczeń uczestniczy w audycjach, koncertach, wystawach i innych wydarzeniach kulturalnych.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. HARFA PEDAŁOWA.281Uczeń przyjmuje prawidłową postawę podczas gry na instrumencie oraz dysponuje swobodną techniką gry, pozwalającą na prawidłowe wykonanie dzieł muzycznych różnych epok i stylów w muzyce solowej, kameralnej i orkiestrowej.Uczeń prawidłowo odczytuje zapis utworów muzycznych oraz interpretuje je zgodnie z zamysłem kompozytora.Uczeń umiejętnie realizuje skomplikowane harmonicznie i rytmicznie przebiegi muzyczne, zwracając uwagę na prawidłowo utrzymany puls i akcentację.Uczeń dostosowuje środki wyrazu do rodzaju wykonywanego utworu, sprawnie wykorzystując odpowiednią artykulację, agogikę, dynamikę, frazowanie i ekspresję.Uczeń czyta nuty a vista w sposób gwarantujący szybkie opanowanie nowego materiału.Uczeń poprawnie odczytuje i realizuje współczesną notację muzyczną.Uczeń prawidłowo realizuje szeroki wachlarz harfowych efektów brzmieniowych.Uczeń poprawnie realizuje ozdobniki.Uczeń kreatywnie wyraża swoją wrażliwość artystyczną w interpretacji dzieł muzycznych.Uczeń potrafi prawidłowo nastroić harfę, używając elektronicznego aparatu do strojenia lub kamertonu.Uczeń jest wyczulony na dokładne strojenie harfy, potrafi korygować jej strój w miarę pojawiających się problemów intonacyjnych podczas prezentacji utworu.Uczeń samodzielnie planuje pracę nad utworem, zapoznając się z jego budową formalną i stylem.Uczeń kontroluje i obiektywnie ocenia swoją pracę.Uczeń efektywnie organizuje swoją pracę przez świadome wykorzystanie różnorodnych sposobów ćwiczenia.Uczeń opanowuje pamięciowo część utworów ze swojego repertuaru przez wykorzystanie różnych technik zapamiętywania.Uczeń wykorzystuje w praktyce wiedzę z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń realizuje (indywidualnie i zespołowo) projekty artystyczne w zakresie swoich umiejętności.Uczeń współpracuje w zespole kameralnym.Uczeń przygotowuje i samodzielnie opracowuje fragmenty partii orkiestrowych.Uczeń aranżuje utwory oraz tworzy krótkie improwizacje (np. kadencje).Uczeń ocenia swoje dokonania oraz dokonania innych.Uczeń zna historię harfy na tle historii muzyki, jej literaturę, budowę oraz sposób konserwowania instrumentu.Uczeń stosuje w praktyce swoją wiedzę z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń rozszerza wiedzę w zakresie terminów muzycznych o dodatkowe, dotyczące szczegółowej interpretacji i ekspresji.Uczeń analizuje utwór od strony budowy formalnej, harmonii, stylu i cech charakterystycznych dla danej epoki.Uczeń zna sposoby zapisu różnorodnej artykulacji, specyficznych dla harfy efektów brzmieniowych oraz współczesnej notacji muzycznej.Uczeń zna różnorodne interpretacje muzyczne i potrafi je ocenić.Uczeń świadomie dba o swój rozwój artystyczny, stale wzbogacając swoją wiedzę.Uczeń korzysta z literatury specjalistycznej i publicystyki muzycznej.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną do pogłębiania wiedzy merytorycznej i wyszukiwania nowego repertuaru.Uczeń wykorzystuje środki techniczne do audiowizualnej rejestracji swoich występów oraz weryfikacji własnych osiągnięć.Uczeń przestrzega zasad zachowania się na estradzie.Uczeń osiąga koncentrację niezbędną do opanowania tremy i prawidłowego przebiegu występu.Uczeń opanowuje pamięciowo większe formy muzyczne.Uczeń stosuje autorefleksję i potrafi ją wyrazić w celu wzbogacenia własnego rozwoju.Uczeń jest zdyscyplinowany podczas pracy w zespole.Uczeń w sposób otwarty i kreatywny współtworzy dzieło muzyczne.Uczeń w pracy zespołowej zaznajamia się z partiami innych instrumentów w partyturze.Uczeń współpracuje w zespole, grając rolę zarówno instrumentu wiodącego, jak i akompaniującego.Uczeń wykazuje się kompetencjami społecznymi w organizowaniu gry zespołowej (przestrzega zasad kultury i dobrego wychowania, okazuje pomoc kolegom, wykazuje się odpowiedzialnością za pracę swoją oraz zespołu, jest elastyczny, otwarty na zmiany, szanuje siebie i innych).Uczeń ponosi odpowiedzialność za podejmowane działania.Uczeń ocenia słuchany utwór i jego wykonanie.Uczeń poszukuje nowych form wyrazu artystycznego prezentując otwartą postawę wobec zmieniających się praktyk wykonawczych i nurtów stylistycznych.Uczeń poszerza swoją wiedzę, m.in. słuchając nagrań i czytając literaturę fachową, a także korzystając z technologii informacyjnej i komunikacyjnej.Uczeń bierze czynny udział w różnych formach życia muzycznego.Uczeń utrwala wiedzę z zakresu stylów muzycznych i zróżnicowanego sposobu artykulacji.Uczeń zna harfową literaturę solową, kameralną oraz wybrane fragmenty utworów orkiestrowych.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. KLARNET.291Uczeń zna historię, budowę i odmiany instrumentu: klarnet A, B, C, D, Es, klarnet basowy, bassethorn.Uczeń udoskonala podstawowe techniki oddechu, zna budowę aparatu oddechowego.Uczeń świadomie kontroluje prawidłową intonację.Uczeń zna i stosuje nowe środki wyrazu w zakresie dynamiki i barwy dźwięku.Uczeń świadomie posługuje się różnorodnymi technikami artykulacyjnymi, dynamiką i agogiką.Uczeń posługuje się wysokim stopniem techniki palcowej, która pozwala mu na wykonywanie utworów o charakterze wirtuozowskim.Uczeń świadomie korzysta z różnych sposobów zapamiętywania materiału nutowego,Uczeń zna zasady transpozycji, wykonuje wybrane fragmenty partii orkiestrowych.Uczeń zna i przestrzega podstawowych warunków i higieny pracy (przewietrzone pomieszczenie, odpowiednie oświetlenie, prawidłowe ustawienie pulpitu).Uczeń organizuje i realizuje pracę nad poszczególnymi elementami warsztatu według wskazówek nauczyciela.Uczeń łączy i wykorzystuje wiedzę teoretyczną w pracy nad samodzielnym przygotowaniem utworu.Uczeń kontroluje i analizuje własną grę podczas ćwiczenia.Uczeń interpretuje prawidłowo utwory w oparciu o wiedzę teoretyczną na temat stylów i form muzycznych (koncert, sonata, suita, miniatura, temat z wariacjami).Uczeń odznacza się w grze kreatywnością, muzykalnością i wrażliwością artystyczną.Uczeń poszerza wiedzę z zakresu literatury muzycznej przeznaczonej na klarnet, uwzględniając utwory skomponowane współcześnie.Uczeń potrafi umiejętnie i swobodnie prezentować się na scenie (koncentruje się i pokonuje tremę, właściwie ocenia warunki akustyczne sali i dostosowuje do nich sposób gry).Uczeń potrafi zróżnicować role – jako solista i kameralista.Uczeń kompetentnie i kreatywnie realizuje zadania artystyczne w grze zespołowej.Uczeń śledzi bieżące wydarzenia kulturalne i bierze w nich udział, selekcjonuje je pod kątem wykonywanego programu, wykonawców i wskazówek nauczyciela.Uczeń kształtuje własne poglądy na temat muzyki, słuchając róznych wykonań dzieł muzycznych i porównując te wykonania.Uczeń samodzielnie poszukuje, analizuje i dobiera informacje z zakresu przedmiotu głównego oraz przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń potrafi obsługiwać aparaturę umożliwiającą rejestrację gry w celu dokonania analitycznej oceny swoich prezentacji.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. KLAWESYN.301Uczeń profesjonalnie posługuje się techniką gry, korzysta z systemu rejestrów.Uczeń stosuje zróżnicowane rodzaje artykulacji, frazowanie, ornamentykę oraz elementy improwizacji, w zależności od stylu i charakteru wykonywanego utworu.Uczeń posiada umiejętność realizacji faktury wielogłosowej.Uczeń twórczo interpretuje utwór, uwzględniając zasady notacji, cechy stylu i strukturę formy muzycznej, specyfikę instrumentu oraz elementy wyrazowe.Uczeń stosuje różne sposoby zapamiętywania utworów.Uczeń wykonuje a vista łatwe utwory.Uczeń samodzielnie opracowuje utwory o małym stopniu trudności.Uczeń wykonuje utwory w różnych formach muzykowania zespołowego oraz realizuje basso continuo.Uczeń ma w repertuarze utwory o zróżnicowanej formie i stylu, w t ym c ykl s uitowy i f ormy swobodne.Uczeń korzysta w praktyce z zasobów wiedzy teoretycznej.Uczeń definiuje reprezentatywne dzieła z literatury klawesynowej.Uczeń definiuje strukturę wykonywanego dzieła, jego styl oraz charakter.Uczeń wykorzystuje wiedzę z zakresu podstawowych cech dawnych praktyk wykonawczych.Uczeń wykorzystuje wiedzę z historii rozwoju i budowy klawesynu.Uczeń pozyskuje materiały i wiedzę ze zbiorów bibliotecznych i z multimediów, korzystając również z technologii informacyjnych i komunikacyjnych.Uczeń zna terminologię z zakresu przedmiotu i posługuje się nią.Uczeńpotrafi samodzielnie i właściwie zorganizować swoją pracę.Uczeń aktywnie i odpowiedzialnie współpracuje w grupie i na rzecz grupy.Uczeń potrafi odpowiednio prezentować się na estradzie oraz krytycznie oceniać własne dokonania.Uczeń jest obiektywny i rzetelny w ocenie swoich kwalifikacji.Uczeń korzysta z zasobów kultury w różnych jej formach.Uczeń doskonali umiejętności zawodowe i poszerza swoją wiedzę, m.in. słuchając nagrań i czytając literaturę fachową.Uczeń bierze czynny udział w różnych formach życia muzycznego.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. KONTRABAS.311Uczeń posiada umiejętności w zakresie warsztatu technicznego (prawidłowa korelacja elementów aparatu gry), pozwalające na prezentacje treści muzycznych zawartych w utworach, z uwzględnieniem specyfiki literatury solowej, kameralnej i orkiestrowej.Uczeń zachowuje prawidłową postawę przy instrumencie, umożliwiającą swobodę techniczną.Uczeń kształtuje walory brzmieniowe kontrabasu (wrażliwość na dźwięk, prawidłowe zastosowanie wibracji).Uczeń wykorzystuje różne rodzaje artykulacji i smyczkowania.Uczeń potrafi samodzielnie opracować i kreować pod względem artystycznym utwór, stosując odpowiednią aplikaturę i smyczkowanie.Uczeń realizuje zgodnie z zasadami ozdobniki oraz wykorzystuje w swojej grze flażolety.Uczeń dba o czystość intonacji.Uczeń stosuje zróżnicowaną wibrację, kształtując dźwięk zgodnie ze stylem wykonywanego utworu.Uczeń samodzielnie poszukuje i wykorzystuje informacje, korzystając z technik informacyjnych i komunikacyjnych stosowanych w muzyce.Uczeń posiada wiedzę ogólnomuzyczną umożliwiającą prawidłową realizację zadań praktycznych w swojej dziedzinie artystycznej.Uczeń prawidłowo odczytuje utwór muzyczny w oparciu o stylistykę epoki.Uczeń poszezrza swoją wiedzę, korzystając z literatury specjalistycznej.Uczeń wykorzystuje techniki audiowizualne do rejestracji swoich występów i weryfikacji osiągnięć.Uczeń rozwija zainteresowania muzyczne i odczuwa satysfakcję z działalności estradowej.Uczeń poprawnie interpretuje dzieło muzyczne.Uczeń samodzielnie opracowuje utwory o podstawowym i średnim stopniu trudności.Uczeń prezentuje w sposób optymalny walory artystyczne swojej gry.Uczeń stosuje różne sposoby koncentracji i opanowania tremy, dbając o prawidłowy przebieg występu.Uczeń potrafi opanować pamięciowo duże formy muzyczne.Uczeń jest kreatywny w interpretacji utworów.Uczeń współpracuje z innymi instrumentalistami w ramach zespołów kameralnych, dbając o zachowanie proporcji brzmieniowych, czystość intonacji i jednolitą artykulację.Uczeń podejmuje próby improwizacji, aranżacji lub tworzenia kompozycji.Uczeń posiada wiedzę i umiejętności w zakresie wykorzystywania instrumentu (kontrabasu) w różnych formach aktywności artystycznej.Uczeń ocenia słuchany utwór i jego wykonanie.Uczeń poszukuje nowych form wyrazu artystycznego, prezentując otwartą postawę wobec zmieniających się praktyk wykonawczych i nurtów stylistycznych.Uczeń poszerza swoją wiedzę, m.in. słuchając nagrań i czytając literaturę fachową, a także korzystając z technologii informacyjnej i komunikacyjnej.Uczeń bierze czynny udział w różnych formach życia muzycznego.Uczeń uczestniczy w audycjach, koncertach, wystawach i innych wydarzeniach kulturalnych.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. OBÓJ. 321Uczeń zna historię, budowę i odmiany oboju: rożek angielski, obój d'amore, obój barokowy.Uczeń zna zasady konserwacji oboju, dba o stroiki.Uczeń samodzielnie dobiera stroik i właściwie przygotowuje go do gry.Uczeń udoskonala znane techniki oddechu, zna budowę aparatu oddechowego.Uczeń zna sposoby wykonywania ćwiczeń przygotowawczych (ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia emisji dźwięku i biegłości palcowej).Uczeń świadomie pracuje nad prawidłową intonacją.Uczeń zna i stosuje różnorodne środki wyrazu w zakresie dynamiki i barwy dźwięku.Uczeń świadomie posługuje się środkami artykulacyjnymi, dynamiką i agogiką.Uczeń posiada umiejętności w zakresie techniki palcowej, umożliwiające mu wykonywanie utworów o bardziej skomplikowanym charakterze technicznym.Uczeń czyta nuty a vista.Uczeń świadomie korzysta z różnych sposobów zapamiętywania utworu.Uczeń wykonuje wybrane fragmenty partii orkiestrowych.Uczeń organizuje i realizuje pracę: ćwiczenie poszczególnych elementów warsztatu według wskazówek nauczyciela.Uczeń kreatywnie interpretuje utwory muzyczne, z wykorzystaniem wyobraźni muzycznej i ekspresji wyrazowej.Uczeń łączy i wykorzystuje wiedzę teoretyczną do samodzielnej pracy nad przygotowaniem utworu.Uczeń kontroluje i analizuje własną grę podczas ćwiczenia.Uczeń zna kanony stylu i form muzycznych (koncert, sonata, suita, miniatura, temat z wariacjami), pozwalające mu na prawidłową interpretację utworów.Uczeń poszerza wiedzę na temat literatury swojego instrumentu, w tym kompozycji współcześnie napisanych.Uczeń posiada niezbędne umiejętności, pozwalające na swobodną prezentację sceniczną (koncentrację i pokonanie tremy, właściwą ocenę warunków akustycznych sali i dostosowanie do niej sposobu gry).Uczeń potrafi zróżnicować role – jako solista i kameralista.Uczeń potrafi nastroić swój instrument oraz prawidłowo intonuje dźwięk a1 w celu nastrojenia zespołu muzycznego.Uczeń kompetentnie i kreatywnie realizuje zadania artystyczne w grze zespołowej.Uczeń na bieżąco śledzi wydarzenia kulturalne i bierze w nich udział, dobierając je pod kątem wykonywanego programu, wykonawców i wskazówek nauczyciela.Uczeń kształtuje własne poglądy w oparciu o słuchanie i porównywanie różnych wykonań dzieł muzycznych.Uczeń samodzielnie wyszukuje, analizuje i wybiera dostępne informacje z zakresu przedmiotu głównego oraz przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń interesuje się wykorzystywaniem sprzętu elektronicznego i technik multimedialnych do swoich muzycznych potrzeb.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. ORGANY.331Uczeń posiada wiedzę z zakresu głównych nurtów rozwoju muzyki, szczególnie organowej, w aspekcie historycznym (od muzyki dawnej po dzieła XXI wieku).Uczeń rozróżnia i analizuje budowę formalną utworów organowych, w szczególności: preludium, fuga, wariacje chorałowe, forma triowa.Uczeń dokonuje analizy przebiegów harmonicznych.Uczeń dysponuje podstawową wiedzą z zakresu instrumentów muzycznych, ze szczególnym uwzględnieniem organów; zna elementy konstrukcyjne organów (traktura, rejestry, piszczałki, mechanizm powietrzny, szafa ekspresyjna i inne urządzenia pomocnicze).Uczeń rozróżnia typy organów w zależności od ich konstrukcji (mechaniczne, pneumatyczne, elektryczne).Uczeń posługuje się techniką gry organowej, pozwalającą na wykonanie dzieł muzycznych z różnych epok i stylów w muzyce solowej i kameralnej; stosuje techniki gry klawiszowej, wykształcone w ramach nauki gry na fortepianie (drobna technika palcowa, dwudźwiękowa, pasażowa, akordowa, przebiegi gamowe, zdobnictwo, repetycja).Uczeń rozwija technikę gry pedałowej przez wykonywanie gam, pasaży, etiud i ćwiczeń pedałowych oraz wybranych fragmentów solowych z repertuaru organowego.Uczeń wykorzystuje umiejętność dynamicznego prowadzenia frazy, zdobytą w trakcie nauki gry na fortepianie, przez użycie szafy ekspresyjnej i innych urządzeń pomocniczych.Uczeń interpretuje utwory organowe zgodnie z zapisem i kanonami stylistycznymi, stosując odpowiednią: a) artykulację (technikę grania łącznego i rozdzielnego), b) akcentację (rozróżnianie mocnych i słabych części taktów, podkreślanie wyróżniających się zjawisk metrorytmicznych i harmonicznych), c) ornamentykę (umiejętność zastosowania zróżnicowanych form zdobniczych w zależności od epoki historycznej), d) frazowanie (prowadzenie mniejszych i większych konstrukcji muzycznych), e) registrację (stosowanie adekwatnych połączeń głosów organowych związane z historycznym instrumentarium i konwencjami).Uczeń poszukuje nowych, efektywnych technik ćwiczenia na organach.Uczeń uwzględnia nowe osiągnięcia z dziedziny psychologii muzycznej, wykorzystując technologię informacyjną i komunikacyjną.Uczeń stosuje rozmaite sposoby zapamiętywania.Uczeń poznaje techniki i rozwija nawyki związane z czytaniem a vista w grze solowej i zespołowej.Uczeń czyta nuty a vista w sposób gwarantujący ciągłość narracji muzycznej.Uczeń samodzielnie opracowuje utwory o małym stopniu trudności.Uczeń stosuje elementy improwizacji do zdobnictwa w muzyce dawnej.Uczeń improwizuje proste kadencje w utworach solowych i kameralnych.Uczeń harmonizuje podane melodie.Uczeń realizuje proste basso continuo.Uczeń dostosowuje akompaniament przeznaczony na fortepian lub zespół instrumentalny do specyfiki organów.Uczeń świadomie kontroluje emocje i zachowanie.Uczeń wykorzystuje intuicję i wyobraźnię w interpretacji utworów organowych, wykonywanych w różnych wnętrzach (kościół, sala koncertowa i inne).Uczeń dokonuje analizy artystycznej i ocenia swoje występy.Uczeń tworzy repertuarową bazę utworów zrealizowanych na zajęciach indywidualnych lub zespołowych.Uczeń realizuje struktury polifoniczne i homofoniczne.Uczeń realizuje basso continuo. Uczeń wykonuje partię organów w zróżnicowanych obsadach instrumentalnych. SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. PERKUSJA. 341Uczeń posiada wiedzę na temat instrumentów perkusyjnych w zakresie: a) historii, ich pochodzenia i zastosowania, b) budowy i możliwości technicznych, c) roli w zespole lub orkiestrze, d) rozróżniania wybranych instrumentów etnicznych i ich zastosowania w określonym stylu muzycznym, e) notacji instrumentów perkusyjnych w partyturze.Uczeń wykazuje się umiejętnością obsługi i konserwacji instrumentów: a) potrafi wymienić i nastroić membranę na werblu i innych membranofonach, b) potrafi złożyć i rozłożyć marimbę, wibrafon i ksylofon, c) potrafi wymienić pasek napędu w wibrafonie, d) potrafi przygotować i zabezpieczyć instrumenty do transportu, e) dba o sprawne funkcjonowanie mechanizmów i wygląd estetyczny instrumentów.Uczeń planuje optymalną instalację różnorodnego instrumentarium, uwzględnionego w partyturach wykonywanych utworów multiperkusyjnych.Uczeń zna nazwy instrumentów perkusyjnych oraz określeń wykonawczych, stosowanych w literaturze w językach: polskim, włoskim, angielskim, francuskim i niemieckim.Uczeń dysponuje prawidłowo wykształconym aparatem ruchowym, umożliwiającym swobodną pracę rąk.Uczeń kształtuje dźwięk na poszczególnych instrumentach w oparciu ich specyfikę i budowę.Uczeń uczeń posiada następujące umiejętności techniczne, z uwzględnieniem: a) gry tremolo na membranofonach (naprzemiennego, dwójkowego, dociskowego) i idiofonach (naprzemiennego), b) swobodnego operowania w dynamice ppp-fff na poszczególnych instrumentach, c) stosowania techniki rudymentarnej według podstawowej listy Percussive Art. Society, d) operowania jedną z technik czteropałkowych: tradycyjną – Lee H. Stevensa lub G. Burtona – akordową i lateralną w grze na marimbie (najlepiej pięciooktawowej),e) operowania jedną z technik czteropałkowych: tradycyjną – Lee H. Stevensa lub G. Burtona, z uwzględnieniem pedalizacji i tłumień (bocznych i ślizgowych) w grze na wibrafonie. Uczeń uczeń posiada następujące umiejętności techniczne, z uwzględnieniem:f) kształtowania dźwięku w grze na 4 kotłach, umiejętności strojenia i zmiany wysokości dźwięków w trakcie utworów (przestrajania), stosowania dynamiki, artykulacji i doboru pałek, g) gry na zestawie multiperkusyjnym oraz podstaw gry na zestawie jazzowym, h) podstaw improwizacji opartej na znajomości stylów muzycznych, np. muzyki klasycznej, jazzowej oraz swobodnej improwizacji, i) elementów gry na instrumentach etnicznych, np. kubańskich, brazylijskich.Uczeń zna podstawy interpretacji transkrypcji dzieł epoki baroku, klasycyzmu i romantyzmu, zgodnie z kanonami wykonawczymi.Uczeń uczeń muzykuje w następujących formach: a) solo, b) z akompaniamentem, c) w perkusyjnych zespołach kameralnych (do wyboru) – klasycznych, marszowych, etnicznych, batucadzie, d) w mieszanych zespołach kameralnych, e) w zespołach rozrywkowych lub jazzowych, f) w orkiestrze.Uczeń dostosowuje dynamikę gry do warunków akustycznych otoczenia, z uwzględnieniem specyfiki brzmienia innych instrumentów.Uczeń wykonuje utwory literatury perkusyjnej w następującym zakresie: a) wybrane etiudy o zróżnicowanych problemach technicznych, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych instrumentów, np. etiudy klasycznej i rudymentarnej na werblu, b) wybrane utwory solo i z akompaniamentem, c) wybrane utwory kameralne na instrumenty melodyczne i membranofony, z uwzględnieniem techniki rudymentarnej oraz inne zestawy instrumentalne.Uczeń posiada umiejętność pracy nad materiałem muzycznym: a) potrafi prawidłowo odczytać zapis utworu i skorygować błędy, b) stawia sobie cel artystyczny i potrafi go zrealizować, c) korzysta z metronomu w celu zachowania precyzji rytmicznej, d) umiejętnie kreuje własną interpretację utworu w oparciu o poznane interpretacje mistrzów i wiedzę ogólnomuzyczną, e) łączy i wykorzystuje w działaniach praktycznych wiedzę z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych,f) samodzielnie zdobywa informacje z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych, m.in. wykorzystując technologię informacyjną i komunikacyjną, g) wykorzystuje współczesne środki techniczne do rejestracji i odtwarzania swoich prezentacji w celu korygowania popełnionych błędów, h) prezentuje rezultaty swoich działań artystycznych. Uczeń potrafi przedstawić zarys interpretacji utworu, uwzględniając: a) zamysł kompozytorski, b) budowę formalną, c) stylistykę historyczną, d) artykulację odpowiednią do instrumentu, e) dynamikę, agogikę i metrorytmikę, f) płynne i logiczne prowadzenie frazy muzycznej.Uczeń stosuje różne sposoby zapamiętywania materiału nutowego.Uczeń posiada umiejętność gry a vista.Uczeń zachowuje spokój i skupienie.Uczeń sprawnie przygotowuje lub zmienia instrument w czasie koncertu.Uczeń dba o estetyczny wygląd zewnętrzny.Uczeń koncentruje się w czasie występu.Uczeń dokonuje krytycznej oceny własnej prezentacji.Uczeń interesuje się innymi dziedzinami sztuki.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. PUZON.351Uczeń posiada wiedzę z zakresu historii i budowy instrumentu.Uczeń doskonali i rozwija technikę gry na instrumencie.Uczeń rozwija umiejętności interpretacyjne.Uczeń potrafi grać a vista proste utwory, zna zasady odczytania nut w kluczu basowym i tenorowym.Uczeń poznaje wybrane fragmenty partii orkiestrowych.Uczeń samodzielnie pracuje nad materiałem muzycznym.Uczeń osiąga systematycznie zamierzone cele kształcenia.Uczeń świadomie potrafi zorganizować plan swojej pracy.Uczeń analizuje i konstruktywnie ocenia własną grę.Uczeń definiuje własne niepowodzenia i wyciąga z nich wnioski.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną w procesie kształcenia i własnego rozwoju artystycznego.Uczeń korzysta z szerokiej oferty edukacyjnej szkoły i środowiska.Uczeń kształtuje postawę aktywnego odbiorcy muzyki i sztuki.Uczeń umiejętnie wykorzystuje w praktyce zdobytą wiedzę.Uczeń występuje jako solista i kameralista.Uczeń posiada umiejętności pracy w zespole muzycznym.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. SAKSHORN.421Uczeń zna historię i budowę instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry, osiągając swobodę i biegłość techniczną.Uczeń posiada umiejętności techniczne, umożliwiające stosowanie różnych rodzajów artykulacji.Uczeń aktywnie współpracuje z akompaniatorem.Uczeń potrafi odczytać a vista proste utwory.Uczeń zna zasady odczytania nut w kluczu wiolinowym i basowym.Uczeń rozwija i kontroluje technikę gry (ćwiczenia alikwotowe i gamowe).Uczeń samodzielnie pracuje nad materiałem muzycznym.Uczeń osiąga systematycznie i z determinacją zamierzone cele kształcenia.Uczeń świadomie potrafi zorganizować plan swojej pracy.Uczeń analizuje i konstruktywnie ocenia własną grę.Uczeń definiuje własne niepowodzenia i wyciąga z nich wnioski.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną w procesie kształcenia i własnego rozwoju artystycznego.Uczeń korzysta z szerokiej oferty edukacyjnej szkoły i środowiska.Uczeń kształtuje postawę aktywnego odbiorcy muzyki i sztuki.Uczeń umiejętnie wykorzystuje w praktyce zdobytą wiedzę.Uczeń występuje jako solista i kameralista.Uczeń posiada umiejętności pracy w zespole muzycznym.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. SAKSOFON.36Uczeń zna historię, budowę, transpozycję i odmiany instrumentu: saksofon sopraninowy, sopranowy, altowy, tenorowy, barytonowy, basowy, kontrabasowy.Uczeń samodzielnie dokonuje drobnych napraw instrumentu.Uczeń umiejętnie stosuje techniki oddechu, zna budowę aparatu oddechowego.Uczeń zna sposoby rozgrywania się (ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia emisji dźwięku i biegłości palcowej).Uczeń świadomie pracuje nad prawidłową intonacją.Uczeń zna i stosuje nowoczesne środki wyrazu w zakresie dynamiki i barwy dźwięku.Uczeń świadomie posługuje się różnorodnymi technikami artykulacyjnymi, dynamiką i agogiką.Uczeń biegle posługuje się techniką palcową, umożliwiającą mu wykonywanie utworów o charakterze wirtuozowskim.Uczeń potrafi czytać zapis nutowy a vista.Uczeń świadomie korzysta z różnych sposobów zapamiętywania tekstu nutowego.Uczeń potrafi wykonać wybrane fragmenty partii orkiestrowych.Uczeń poznał współczesne środki wyrazu, umożliwiające wykonywanie utworów literatury saksofonowej XX i XXI wieku.Uczeń zna możliwości stosowania różnego rodzaju sprzętu dodatkowego (paski, szelki) w celu zmniejszenia fizycznego obciążenia organizmu, prowadzącego do niepożądanych kontuzji.Uczeń rozwija swą muzykalność, kreatywność i wrażliwość artystyczną.Uczeń organizuje i realizuje proces ćwiczenia poszczególnych elementów warsztatu według wskazówek nauczyciela.Uczeń łączy i wykorzystuje wiedzę teoretyczną do samodzielnej pracy nad przygotowaniem utworu.Uczeń kontroluje i analizuje własną grę podczas ćwiczenia.Uczeń posiada wiedzę na temat cech stylu i budowy form muzycznych (koncert, sonata, suita, miniatura, temat z wariacjami), umożliwiającą mu prawidłową interpretację utworów. Uczeń poszerza wiedzę na temat literatury swojego instrumentu, w tym kompozycji napisanych współcześnie. Uczeń posiada kompetencje pozwalające na swobodną prezentację sceniczną (koncentrację i pokonanie tremy, właściwą ocenę warunków akustycznych sali i dostosowanie do niej sposobu gry).Uczeń potrafi zróżnicować role – jako solista i kameralista.Uczeń kompetentnie i kreatywnie realizuje zadania artystyczne w grze zespołowej.Uczeń na bieżąco śledzi wydarzenia kulturalne i bierze w nich udział, wybierając je pod kątem wykonywanego programu, wykonawców i wskazówek nauczyciela.Uczeń kształtuje własne poglądy, słuchając różnych wykonań dzieł muzycznych i porównując te wykonania.Uczeń samodzielnie wyszukuje, analizuje i selekcjonuje dostępne informacje z zakresu przedmiotu głównego oraz przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń obsługuje sprzęt elektroniczny, umożliwiający rejestrację swojej gry w celu dokonania analitycznej oceny.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. SKRZYPCE.371Uczeń zachowuje poprawną postawę oraz prawidłowo posługuje się aparatem gry, osiągając swobodę techniczną.Uczeń posiada biegłość palcową, umożliwiającą wykonanie utworów o – co najmniej – średnim stopniu trudności.Uczeń świadomie stosuje technikę przygotowawczą.Uczeń posługuje się techniką dwudźwiękową i akordową.Uczeń wykorzystuje różne rodzaje artykulacji i smyczkowania, np. spicato, staccato, sautille, ricochet, smyczkowanie Viottiego i Paganiniego.Uczeń realizuje ozdobniki oraz flażolety naturalne i sztuczne.Uczeń różnicuje wibrację i kształtuje dźwięk zgodnie ze stylem wykonywanego utworu.Uczeń dba o czystość intonacji.Uczeń pogłębia stronę wyrazową wykonywanych utworów przez odpowiednią realizację agogiki, dynamiki, frazowania i ekspresji.Uczeń samodzielnie organizuje pracę nad utworem, wykorzystuje w praktyce wiedzę z zakresu formy i stylu.Uczeń świadomie kształtuje interpretację utworów solowych i zespołowych, posługując się wiedzą z zakresu kanonów stylu, harmonii i formy.Uczeń wykazuje się umiejętnością korzystania z literatury specjalistycznej.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną do pogłębienia wiedzy merytorycznej.Uczeń wykorzystuje urządzenia audiowizualne do rejestracji swoich występów i weryfikacji osiągnięć.Uczeń zna i porównuje różne interpretacje dzieł muzycznych i wyraża o nich swoją opinię.Uczeń świadomie i umiejętnie wykorzystuje swój potencjał muzyczny na scenie.Uczeń osiąga koncentrację niezbędną do opanowania tremy i prawidłowego przebiegu występu.Uczeń i stosuje podstawowe zasady odpowiedniego zachowania się i prezencji na estradzie.Uczeń zna na pamięć część utworów ze swojego repertuaru, w tym duże formy.Uczeń wykazuje się kreatywnością w interpretacji utworów.Uczeń współpracuje z innymi instrumentalistami w ramach zespołów kameralnych, wykazując dbałość o zachowanie proporcji brzmieniowych, czystość intonacji i jednolitą artykulację.Uczeń ocenia słuchany utwór i jego wykonanie.Uczeń poszukuje nowych form wyrazu artystycznego, prezentując otwartą postawę wobec zmieniających się praktyk wykonawczych i nurtów stylistycznych.Uczeń poszerza swoją wiedzę, m.in. słuchając nagrań i czytając literaturę fachową, a także korzystając z technologii informacyjnej i komunikacyjnej.Uczeń uczestniczy w audycjach, koncertach, wystawach i innych wydarzeniach kulturalnych.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. TRĄBKA.381Uczeń zna historię, budowę i odmiany instrumentu w pełnym zakresie.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry, osiągając swobodę i biegłość techniczną.Uczeń posiada umiejętności techniczne, umożliwiające stosowanie różnych rodzajów artykulacji.Uczeń aktywnie współpracuje z akompaniatorem.Uczeń potrafi czytać nuty a vista i transponować na miarę swoich możliwości.Uczeń poznaje i włącza do swojego repertuaru wybrane fragmenty partii orkiestrowych.Uczeń rozwija i kontroluje technikę gry (ćwiczenia alikwotowe i gamowe).Uczeń samodzielnie pracuje nad materiałem muzycznym.Uczeń świadomie i prawidłowo organizuje swój plan pracy.Uczeń potrafi dokonać analizy i oceny własnej gry.Uczeń posługuje się różnymi technikami zapamiętywania.Uczeń posiada umiejętności do kreatywnej interpretacji utworu.Uczeń wykonuje utwór zgodnie z budową formalną i ze stylem epoki.Uczeń realizuje w sposób odpowiedzialny powierzone mu obowiązki i zadania w małych i dużych zespołach muzycznych.Uczeń ma poczucie współodpowiedzialności za efekt końcowy pracy w zespole.Uczeń wytrwale dąży do osiągnięcia zamierzonego celu.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. TUBA.391Uczeń zna historię, budowę i odmiany instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry, osiągając swobodę i biegłość techniczną.Uczeń posiada umiejętności techniczne, umożliwiające stosowanie różnych rodzajów artykulacji.Uczeń aktywnie współpracuje z akompaniatorem.Uczeń potrafi czytać a vista proste utwory.Uczeń poznaje i włącza do swojego repertuaru wybrane fragmenty partii orkiestrowych.Uczeń rozwija i kontroluje technikę gry (ćwiczenia alikwotowe i gamowe).Uczeń samodzielnie pracuje nad materiałem muzycznym.Uczeń osiąga systematycznie i z determinacją zamierzone cele kształcenia.Uczeń świadomie potrafi zorganizować plan swojej pracy.Uczeń analizuje i konstruktywnie ocenia własną grę.Uczeń definiuje własne niepowodzenia i wyciąga z nich wnioski.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną w procesie kształcenia i własnego rozwoju artystycznego.Uczeń korzysta z szerokiej oferty edukacyjnej szkoły i środowiska.Uczeń kształtuje postawę aktywnego odbiorcy muzyki i sztuki.Uczeń umiejętnie wykorzystuje w praktyce zdobytą wiedzę.Uczeń występuje jako solista i kameralista.Uczeń posiada umiejętności pracy w zespole muzycznym.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTYKA. WALTORNIA.401Uczeń zna historię, budowę i odmiany instrumentu w pełnym zakresie.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry, uzyskując swobodę i biegłość techniczną.Uczeń posiada technikę umożliwiającą wykonywanie różnych rodzajów artykulacji.Uczeń twórczo współpracuje z akompaniatorem.Uczeń potrafi grać a vista oraz transponować w miarę swoich możliwości.Uczeń poznaje wybrane fragmenty partii orkiestrowych.Uczeń wykorzystuje i kontroluje technikę gry (ćwiczenia alikwotowe i gamowe).Uczeń samodzielnie pracuje nad materiałem muzycznym.Uczeń wytrwale dąży do osiągnięcia zamierzonego celu.Uczeń świadomie i odpowiedzialnie organizuje swój plan pracy.Uczeń dokonuje analizy i oceny własnej gry.Uczeń posługuje się różnymi technikami zapamiętywania materiału nutowego.Uczeń kształci umiejętność interpretacji utworu.Uczeń wykonuje utwór zgodnie z budową formalną i ze stylem epoki.Uczeń realizuje w sposób odpowiedzialny powierzone mu obowiązki i zadania w małych i dużych formach muzykowania zespołowego.Uczeń samodzielnie kształtuje zespołowe poczucie obowiązku przez budowanie relacji opartych na zaufaniu i dzieleniu się wiedzą.Uczeń aktywnie uczestniczy w wydarzeniach muzycznych środowiska.Uczeń poszerza i aktualizuje wiedzę muzyczną, korzystając m.in. z technologii informacyjnej i komunikacyjnej.SPECJALIZACJA INSTRUMENTALISTKA. WIOLONCZELA.411Uczeń zachowuje odpowiednią postawę ciała oraz prawidłowo posługuje się aparatem gry, uzyskując swobodę techniczną i wykonawczą.Uczeń posiada sprawność techniczną, pozwalającą na wykonanie utworów o – co najmniej – średnim stopniu trudności.Uczeń wykazuje się umiejętnością gry w pozycjach (łącznie z kciukową).Uczeń świadomie stosuje technikę przygotowawczą.Uczeń biegle posługuje się techniką dwudźwiękową i akordową.Uczeń swobodnie wykonuje flażolety naturalne i sztuczne.Uczeń gra różnymi rodzajami artykulacji i smyczkowania.Uczeń prawidłowo wykonuje ozdobniki.Uczeń wykazuje dużą dbałość o jakość dźwięku oraz intonację.Uczeń posiada umiejętność różnicowania barwy dźwięku.Uczeń gra wibracją ciągłą oraz potrafi ją modulować w zależności od stylu i charakteru wykonywanej muzyki.Uczeń pogłębia stronę wyrazową wykonywanych utworów w zakresie, agogiki, dynamiki, frazowania i ekspresji.Uczeń planuje i organizuje samodzielną pracę, stosując odpowiednie metody, skuteczne w osiąganiu zamierzonego celu.Uczeń potrafi kontrolować i oceniać swoją pracę.Uczeń wykorzystuje zdobytą wiedzę i umiejętności do samodzielnego opracowania utworu o średnim stopniu trudności, z zachowaniem wierności tekstu muzycznego, budowy formalnej i poprawnej stylistyki.Uczeń prawidłowo odczytuje a vista utwór o średnim stopniu trudności.Uczeń pod kierunkiem nauczyciela przygotowuje fragmenty partii orkiestrowych.Uczeń podejmuje próby improwizacji lub aranżacji albo komponowania.Uczeń zna historię swojego instrumentu.Uczeń świadomie kształtuje interpretację utworów solowych i zespołowych w oparciu o znajomość kanonów stylu, formy i harmonii.Uczeń zapoznaje się ze współczesnym zapisem nutowym, charakterystycznym dla muzyki XX i XXI wieku.Uczeń wykorzystuje środki audiowizualne do rejestracji swoich występów w celu weryfikacji osiągnięć.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną do pogłębiania wiedzy merytorycznej.Uczeń samodzielnie porównuje różne interpretacje wysłuchanych utworów i potrafi trafnie je ocenić, wykorzystuje wnioski z pracy nad pozycjami repertuarowymi.Uczeń zna i stosuje zasady zachowania się na estradzie.Uczeń potrafi opanować pamięciowo duże formy.Uczeń podczas pracy z akompaniatorem studiuje partię fortepianu oraz wykorzystuje tę wiedzę w samodzielnej pracy w domu.Uczeń wykazuje się kreatywnością w interpretowaniu utworów, prezentując własną osobowość artystyczną.Uczeń posiada umiejętność analizy i krytycznej oceny własnych dokonań.Uczeń jest zdyscyplinowany podczas pracy w zespole.Uczeń eksponuje walory swojego instrumentu podczas muzykowania zespołowego.Uczeń ocenia słuchany utwór i jego wykonanie.Uczeń poszukuje nowych form wyrazu artystycznego prezentując otwartą postawę wobec zmieniających się praktyk wykonawczych i nurtów stylistycznych.Uczeń poszerza swoją wiedzę, m.in. słuchając nagrań i czytając literaturę fachową, a także korzystając z technologii informacyjnej i komunikacyjnej.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. BIG BAND.431Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń prawidłowo wydobywa dźwięk na instrumencie.Uczeń posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń potrafi dostosować rozmaite elementy swojej interpretacji do wymogów gry całej sekcji.Uczeń dostosowuje swoją grę do leadera sekcji w realizacji partii bigbandowych.Uczeń prowadzi swoją sekcję instrumentalną, narzucając artykulację i interpretację.Uczeń zna rolę instrumentu w dużym zespole jazzowym.Uczeń akompaniuje instrumentalistom i wokalistom.Uczeń stosuje elementarne zasady komunikacji i współpracy w różnych, dużych składach wykonawczych.Uczeń słucha i właściwie reaguje na działania dyrygenta oraz innych członków zespołu.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na wykonanie utworu.Uczeń odczytuje znaki i określenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej, w szczególności zapisu dla muzyki bigbandowej.Uczeń współdziała z całą własną sekcją instrumentalną w procesie odczytywania utworu (dynamika, artykulacja).Uczeń improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu bigbandowego, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki bigbandowej i jazzowej, w szczególności dokonania znanych bigbandów jazzowych.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń rozpoznaje różne rodzaje charakterystycznych faktur stosowanych w aranżacjach bigbandowych.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce bigbandowej.Uczeń gra w różnych stylistykach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe: melodykę, brzmienie, artykulację, dynamikę, frazowanie oraz podziały rytmiczne.Uczeń improwizuje, świadomie wykorzystując wiedzę zdobytą w procesie kształcenia na instrumencie, w zakresie skal, progresji i kadencji harmonicznych, stosowanych w muzyce jazzowej.Uczeń gra zespołowo i solo – w kontekście aranżacji bigbandowych (orkiestrowych).Uczeń analitycznie słucha muzyki, wyróżnia, rozpoznaje i charakteryzuje poszczególne elementy aranżacyjne utworu muzycznego.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. COMBO (zespół jazzowy).441Uczeń interpretuje utwory jazzowe w różnych stylach wykorzystując posiadaną wiedzę.Uczeń dysponuje zróżnicowanym repertuarem złożonym z najpopularniejszych standardów jazzowych i popularnych kompozycji znanych jazzmanów (originals).Uczeń potrafi nastroić instrument do gry w combo.Uczeń kontroluje i koryguje intonację podczas gry.Uczeń stosuje umiejętność słyszenia harmonicznego.Uczeń stosuje elementy wykonawcze (tempo, intonacja, artykulacja, dynamika, frazowanie, polirytmia, polimetria, oddech, wibracja, glissando – w zależności od stylistyki wykonywanego utworu) w sposób spójny z partiami pozostałych członków combo.Uczeń posiada elementarną wiedzę na temat specyfiki wydobycia dźwięku przez instrumenty współtworzące zespół.Uczeń posiada umiejętność synchronizacji wertykalnej „on cue” (wspólne zaczynanie i kończenie współbrzmienia).Uczeń aktywnie słucha siebie i innych podczas gry, a także gdy nie gra.Uczeń świadomie kontroluje proporcje dynamiczne i brzmieniowe w zespole.Uczeń elastycznie reaguje na zmiany w przebiegu prezentacji dzieła.Uczeń orientuje się w formie utworu, wykorzystując wiedzę z zakresu innych przedmiotów (harmonia, podstawy improwizacji, historia jazzu).Uczeń koordynuje działania własne i partnerów.Uczeń wykazuje współodpowiedzialność za końcowy efekt artystyczny pracy w combo.Uczeń otwarcie formułuje, przekazuje i odbiera uwagi dotyczące pracy i relacji w combo.Uczeń świadomie współtworzy efekt synergii w combo.Uczeń publicznie prezentuje standardy i originals w różnych stylach i różnych składach instrumentalnych.Uczeń posiada wiedzę i umiejętności dotyczące zachowań estradowych, takich jak: wejście na estradę, ustawienie combo, ukłony, relacje międzyludzkie, stosowny ubiór.Uczeń podczas występu wykazuje opanowanie estradowe i zdolność koncentracji.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA.ĆWICZENIA RYTMICZNE.451Uczeń zna pojęcie rytmu i jego znaczenie w muzyce jazzowej.Uczeń zna zasady grupowania wartości rytmicznych.Uczeń w zadaniach praktycznych łączy wartości w podziałach regularnych i nieregularnych.Uczeń realizuje zadania rytmiczne przy jednoczesnym taktowaniu i liczeniu na głos.Uczeń zna nieregularny podział wartości rytmicznych.Uczeń w ramach jednego tempa realizuje zmienne schematy rytmiczne, oparte na metrum prostym i złożonym.Uczeń odpowiednio interpretuje różne podziały rytmiczne.Uczeń analizuje utwory jazzowe pod kątem przebiegów rytmicznych.Uczeń zna podziały i rodzaje metrum typowe dla muzyki jazzowej, latynoskiej, afrokubańskiej, hinduskiej i bałkańskiej.Uczeń wykorzystuje charakterystyczne podziały rytmiczne w improwizacjach.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. FORTEPIAN OBOWIĄZKOWY JAZZOWY.461Uczeń zna budowę swojego instrumentu.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń potrafi grać w różnych stylistykach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe, takie jak: melodyka, brzmienie, artykulacja, dynamika, frazowanie oraz podziały rytmiczne.Uczeń improwizuje na instrumencie, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne, wykorzystywane w muzyce jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, ze szczególnym uwzględnieniem nagrań najwybitniejszych pianistów.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odegranie utworu.Uczeń posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory w sposób zgodny kanonami muzyki jazzowej. Uczeń posiada umiejętność gry solowej.Uczeń gra i improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania. Uczeń zna rolę swojego instrumentu w zespole jazzowym.Uczeń stosuje elementarne zasady komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych.Uczeń słucha i właściwie reaguje na działania współwykonawców. Uczeń prawidłowo wydobywa dźwięk.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń odczytuje znaki i określenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. AKORDEON JAZZOWY.471Uczeń posiada gruntowną wiedzę na temat budowy swojego instrumentu.Uczeń swobodnie operuje dowolną artykulacją, prawidłowo kształtuje dźwięk.Uczeń samodzielnie dobiera regestry, prawidłowo operuje miechem.Uczeń dysponuje techniką pozwalającą na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń profesjonalnie wykonuje różne style muzyki jazzowej, wykorzystując charakterystyczne dla nich skale, podziały rytmiczne i zabiegi harmoniczne.Uczeń świadomie improwizuje.Uczeń posiada w repertuarze szeroką gamę standardów jazzowych.Uczeń analizuje nagrania i solówki uznanych autorytetów, a elementy zaczerpnięte z nich wykorzystuje w kształtowaniu własnego języka muzycznego.Uczeń samodzielnie opracowuje tematy zgodnie z zasadami charakterystycznymi dla muzyki jazzowej.Uczeń posiada umiejętność gry solowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, w tym nagrania najwybitniejszych akordeonistów.Uczeń biegle czyta zapis nutowy oraz oznaczenia i symbole harmoniczne, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń czyta nuty a vista w sposób umożliwiający wykonanie utworu.Uczeń improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń rozumie, jaką rolę pełni jego instrument w zespole jazzowym.Uczeń reaguje na działania współwykonawców.Uczeń bezbłędnie realizuje formy wykonywanych utworów.Uczeń dobiera odpowiednie regestry.Uczeń zna podstawowe zasady współpracy w zespołach instrumentalnych o różnym składzie.Uczeń potrafi analitycznie słuchać współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. FLET JAZZOWY.481Uczeń zna budowę swojego instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń prawidłowo wydobywa dźwięk non legato i legato, dysponuje techniką pozwalającą na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń gra w różnych stylistykach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe, związane z melodyką, brzmieniem, artykulacją, dynamiką, frazowaniem oraz z podziałami rytmicznymi.Uczeń improwizuje na instrumencie, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory w sposób zgodny z kanonami muzyki jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, ze szczególnym uwzględnieniem nagrań najwybitniejszych klarnecistów i saksofonistów.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odtworzenie utworu.Uczeń potrafi grać i improwizować na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje oznaczenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń zna rolę swojego instrumentu w zespole jazzowym.Uczeń posługuje się elementarnymi zasadami komunikacji i współpracy w zespołach o różnym składzie wykonawczym, potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. FORTEPIAN JAZZOWY.491Uczeń zna budowę swojego instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń prawidłowo wydobywa dźwięk.Uczeń posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń gra w różnych stylistykach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe, związane z melodyką, brzmieniem, artykulacją, dynamiką, frazowaniem oraz z podziałami rytmicznymi.Uczeń improwizuje na instrumencie, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory w sposób zgodny z kanonami muzyki jazzowej.Uczeń posiada umiejętność gry solowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, ze szczególnym uwzględnieniem nagrań najwybitniejszych pianistów.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odegranie utworu.Uczeń gra i improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje znaki i określenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń zna rolę swojego instrumentu w zespole jazzowym.Uczeń stosuje elementarne zasady komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych.Uczeń słucha i właściwie reaguje na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. GITARA JAZZOWA.501Uczeń zna budowę swojego instrumentu.Uczeń posługuje się prawidłowo wykształconym aparatem gry.Uczeń potrafi prawidłowo wydobyć dźwięk, zna i stosuje różne sposoby artykulacji, charakterystyczne dla gitary jazzowej.Uczeń posiada umiejętność gry, zarówno techniką single note, jak i akordową w całej skali instrumentu, z uwzględnieniem zmian pozycji oraz właściwej aplikatury.Uczeń posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń gra w różnych stylach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe związane z melodyką, brzmieniem, artykulacją, dynamiką, frazowaniem oraz z podziałami rytmicznymi.Uczeń improwizuje na instrumencie we wszystkich tonacjach, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory w sposób zgodny z kanonami muzyki jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej.Uczeń zna historię gitary jazzowej, zarówno w Polsce, jak i na świecie, zna najważniejszych przedstawicieli tego instrumentu oraz ich nagrania.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odtworzenie utworu, z uwzględnieniem stylów i pulsacji, występujących w muzyce jazzowej.Uczeń improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń umie odczytać znaki i określenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej, zwłaszcza specyficzne dla gitary jazzowej.Uczeń zna rolę swojego instrumentu w zespole jazzowym, potrafi wykonywać, zarówno partie solowe, jak i akompaniament.Uczeń posługuje się elementarnymi zasadami komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych, potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.Uczeń potrafi opanować pamięciowo utwory ze swojego repertuaru.Uczeń jest przygotowany do publicznej prezentacji przygotowanego programu artystycznego.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. GITARA BASOWA JAZZOWA.511Uczeń zna budowę swojego instrumentu.Uczeń posługuje się prawidłowo wykształconym aparatem gry.Uczeń potrafi prawidłowo wydobyć dźwięk, również w technikach slap, tapping, palm-muting.Uczeń posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń gra w różnych stylach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe związane z melodyką, brzmieniem, artykulacją, dynamiką, frazowaniem oraz z podziałami rytmicznymi.Uczeń improwizuje na instrumencie, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń potrafi analitycznie słuchać muzyki, rozpoznać i zapisać poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystać je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory w sposób zgodny z kanonami muzyki jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, ze szczególnym uwzględnieniem najwybitniejszych gitarzystów basowych, zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odtworzenie utworu.Uczeń gra i improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń umie odczytać znaki i określenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń zna rolę swojego instrumentu w zespole jazzowym, potrafi wykonywać, zarówno partie solowe, jak i akompaniament.Uczeń posługuje się elementarnymi zasadami komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych, potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. KLARNET JAZZOWY.521Uczeń zna budowę instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń prawidłowo wydobywa dźwięk, stosuje różne sposoby artykulacji, m.in. non legato i legato.Uczeń dysponuje techniką pozwalającą na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń gra w różnych stylach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe związane z melodyką, brzmieniem, artykulacją, dynamiką, frazowaniem oraz z podziałami rytmicznymi.Uczeń improwizuje na instrumencie, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory zgodnie z kanonami muzyki jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna reprezentatywne nagrania muzyki jazzowej, ze szczególnym uwzględnieniem nagrań najwybitniejszych klarnecistów i saksofonistów.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odegranie utworu.Uczeń potrafi grać i improwizować na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje oznaczenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń jest świadomy roli, jaką pełni jego instrument w zespole jazzowym.Uczeń posługuje się elementarnymi zasadami komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych, potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. KONTRABAS JAZZOWY.531Uczeń zna budowę swojego instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń prawidłowo wydobywa dźwięk pizzicato oraz smyczkiem.Uczeń posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń gra w różnych stylach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe, związane z melodyką, brzmieniem, artykulacją, dynamiką, frazowaniem oraz z podziałami rytmicznymi.Uczeń improwizuje na instrumencie, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory, zgodnie z kanonami muzyki jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, ze szczególnym uwzględnieniem nagrań najwybitniejszych kontrabasistów.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odegranie utworu.Uczeń gra i improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje znaki i określenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń jest świadomy, jaką rolę pełni jego instrument w zespole jazzowym.Uczeń wykonuje zarówno partie solowe, jak i akompaniament.Uczeń posługuje się elementarnymi zasadami komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych.Uczeń potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. PERKUSJA JAZZOWA.541Uczeń zna budowę instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń prawidłowo wydobywa dźwięk, posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń gra w różnych stylach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe, związane z melodyką, brzmieniem, artykulacją, dynamiką, frazowaniem oraz z podziałami rytmicznymi.Uczeń posiada świadomość przebiegu harmonicznego.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory, zgodnie z kanonami muzyki jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej.Uczeń zna historię perkusji jazzowej oraz najważniejszych jej przedstawicieli.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób gwarantujący ciągłość narracji.Uczeń gra i improwizuje na podstawie budowy formalnej, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje znaki i określenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń jest świadomy roli, jaką pełni jego instrument w zespole jazzowym.Uczeń posługuje się elementarnymi zasadami komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych.Uczeń potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. PUZON JAZZOWY.551Uczeń zna budowę instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń prawidłowo wydobywa dźwięk, posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń gra w różnych stylach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe, związane z melodyką, brzmieniem, artykulacją, dynamiką, frazowaniem oraz z podziałami rytmicznymi.Uczeń improwizuje na instrumencie, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory, zgodnie z kanonami muzyki jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, ze szczególnym uwzględnieniem nagrań najwybitniejszych puzonistów.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odegranie utworu.Uczeń gra i improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje znaki i określenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń jest świadomy roli, jaką pełni jego instrument w zespole jazzowym.Uczeń posługuje się elementarnymi zasadami komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych.Uczeń potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. SAKSOFON JAZZOWY.561Uczeń zna budowę instrumentu (konstrukcja, skala).Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry (stosuje właściwy oddech i zadęcie).Uczeń potrafi prawidłowo wydobywać dźwięk (kontroluje dynamikę i brzmienie swojego instrumentu oraz zna charakterystyczne jego możliwości).Uczeń posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego (zna i potrafi stosować różne sposoby artykulacji).Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń gra w różnych stylach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe, związane z melodyką, brzmieniem, artykulacją, dynamiką, frazowaniem oraz z podziałami rytmicznymi.Uczeń improwizuje na instrumencie, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory, zgodnie z kanonami muzyki jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, ze szczególnym uwzględnieniem literatury saksofonowej.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odegranie utworu, z uwzględnieniem stylów i pulsacji występujących w muzyce jazzowej.Uczeń improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje oznaczenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń jest świadomy roli, jaką pełni jego instrument w zespole jazzowym.Uczeń posługuje się elementarnymi zasadami komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych.Uczeń potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. SKRZYPCE JAZZOWE.571Uczeń zna budowę instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń potrafi prawidłowo wydobywać dźwięk.Uczeń posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń improwizuje na instrumencie, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne wykorzystywane w muzyce jazzowej.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, ze szczególnym uwzględnieniem literatury skrzypcowej.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odegranie utworu.Uczeń improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje oznaczenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń jest świadomy roli, jaką pełni jego instrument w zespole jazzowym.Uczeń posługuje się elementarnymi zasadami komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych.Uczeń potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. TRĄBKA JAZZOWA.581Uczeń zna budowę instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń prawidłowo wydobywa dźwięk staccato, non legato i legato, posiada umiejętności techniczne, pozwalające na poprawne wykonywanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń gra w różnych stylach, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe, związane z melodyką, brzmieniem, artykulacją, dynamiką, frazowaniem oraz z podziałami rytmicznymi.Uczeń improwizuje na instrumencie, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne wykorzystywane w muzyce jazzowej.Uczeń analitycznie słucha muzyki, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka improwizacji.Uczeń samodzielnie opracowuje i interpretuje utwory zgodnie z kanonami muzyki jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, ze szczególnym uwzględnieniem nagrań najwybitniejszych trębaczy.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odegranie utworu.Uczeń gra i improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje oznaczenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń jest świadomy roli, jaką pełni jego instrument w zespole jazzowym.Uczeń posługuje się elementarnymi zasadami komunikacji i współpracy w zespołach o różnych składach wykonawczych.Uczeń potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ INSTRUMENTALISTYKA JAZZOWA. WIBRAFON JAZZOWY.591Uczeń zna historię i budowę oraz zasady konserwacji instrumentu.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry.Uczeń zna podstawowe sposoby trzymania pałek w technice czteropałkowej – tradycyjnej lub Gary Burtona.Uczeń świadomie stosuje w grze różne rodzaje pałek wibrafonowych.Uczeń biegle wykonuje partie solowe i akompaniament w fakturze linearnej oraz akordowej.Uczeń swobodnie operuje pełnym zakresem dynamicznym instrumentu, wykorzystując możliwości artykulacyjne i brzmieniowe wibrafonu.Uczeń dostosowuje dynamikę do brzmienia zespołu oraz akustyki pomieszczenia.Uczeń prawidłowo stosuje tłumik.Uczeń wykorzystuje pałki do tłumienia płytek (tzw. dampering oraz dead stroke).Uczeń potrafi niezależnie operować poszczególnymi pałkami.Uczeń zna podstawowe relacje pomiędzy następstwami akordów, wykorzystywane w improwizacji jazzowej.Uczeń zna najważniejsze skale jazzowe.Uczeń prawidłowo prowadzi głosy w układach akordowych (tzw. voicing).Uczeń realizuje wielodźwiękowe akordy (pięcio-, sześciogłosowe i inne).Uczeń zna podstawowe style i formy, występujące w muzyce jazzowej, oraz charakterystyczne następstwa harmoniczne.Uczeń rozróżnia i realizuje różne rodzaje pulsacji rytmicznej.Uczeń rozpoznaje elementy charakterystyczne dla poszczególnych gatunków muzyki jazzowej.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem muzyki jazzowej.Uczeń potrafi scharakteryzować poszczególne okresy w dziejach muzyki jazzowej.Uczeń zna najwybitniejszych przedstawicieli poszczególnych okresów muzyki jazzowej.Uczeń zna najważniejsze standardy jazzowe.Uczeń zna najwybitniejszych wibrafonistów jazzowych, ich najważniejsze nagrania oraz charakterystyczne elementy stylu gry.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odegranie utworu.Uczeń gra i improwizuje na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje oznaczenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń jest świadomy roli, jaką pełni jego instrument w zespole jazzowym.Uczeń potrafi współpracować z innymi członkami zespołu.Uczeń aktywnie uczestniczy w próbach zespołu (potrafi zaproponować własne rozwiązania).Uczeń potrafi poprowadzić próby zespołu.Uczeń potrafi słuchać i właściwie reagować na działania współwykonawców.SPECJALNOŚĆ LUTNICTWO. AKUSTYKA LUTNICZA.601Uczeń definiuje i rozróżnia podstawowe terminy i pojęcia akustyczne.Uczeń poznaje zagadnienia analizy widmowej.Uczeń poznaje zasady akustyki w odniesieniu do różnych grup instrumentów muzycznych.Uczeń posługuje się podstawowymi pojęciami akustycznymi w opisywaniu świata dźwięków.Uczeń wykonuje prostą analizę widmową w oparciu o ogólnodostępne programy oraz interpretuje wynik.Uczeń przygotowuje i przedstawia krótką prezentację multimedialną.Uczeń dokonuje prostych badań i doświadczeń akustycznych w grupie i zespole.Uczeń chroni słuch i dba o niego.Uczeń przeprowadza ewaluację własnych działań, związanych z akustyką budowanych przez siebie instrumentów.SPECJALNOŚĆ LUTNICTWO. HISTORIA SZTUKI LUTNICZEJ.611Uczeń definiuje, rozróżnia i stosuje podstawowe terminy i pojęcia z zakresu historii sztuki lutniczej.Uczeń poznaje instrumentarium muzyczne w kolejnych okresach historycznych.Uczeń charakteryzuje podstawowe cechy stylistyczne głównych europejskich szkół lutniczych oraz ich najważniejszych przedstawicieli.Uczeń analizuje instrument historyczny pod względem pochodzenia i budowy.Uczeń dokonuje analizy stylistycznej instrumentu.Uczeń wykorzystuje zdobytą wiedzę w swoich działaniach artystycznych.Uczeń wykorzystuje, selekcjonuje i krytycznie ocenia wiadomości z historii sztuki lutniczej.Uczeń interesuje się współczesnym życiem artystycznym, ze szczególnym uwzględnieniem własnej dyscypliny.SPECJALNOŚĆ LUTNICTWO. KOREKTA LUTNICZA.621Uczeń definiuje, rozróżnia i stosuje podstawowe terminy i pojęcia z zakresu korekty lutniczej.Uczeń dobiera właściwe materiały i sposoby pracy, z uwzględnieniem zasad prawidłowej konserwacji.Uczeń realizuje proces konserwacji instrumentów z zachowaniem zasad etyki lutniczej.Uczeń poznaje zasady konserwacji lakieru.Uczeń planuje zakres i przebieg działań korektorskich.Uczeń przeprowadza proste zabiegi korektorskie, dobierając właściwe materiały i sposoby pracy.Uczeń wykonuje retusz lakieru w miejscach przeprowadzonej naprawy.Uczeń stosuje zasady bezpieczeństwa i higieny pracy.Uczeń posługuje się kreatywnie środkami wyrazu artystycznego, czerpiąc z tradycji sztuki lutniczej.Uczeń interesuje się współczesnym życiem artystycznym, ze szczególnym uwzględnieniem własnej dyscypliny; wykorzystuje w działaniach technologię informacyjną i komunikacyjną.Uczeń dokonuje ewaluacji własnych osiągnięć artystycznych.Uczeń przestrzega przepisów prawa autorskiego i ochrony zabytków.SPECJALNOŚĆ LUTNICTWO. PROJEKTOWANIE I MODELOWANIE.631Uczeń poznaje podstawowe zasady kompozycji plastycznej na płaszczyźnie.Uczeń poznaje wiedzę na temat płaskorzeźby.Uczeń poznaje zasady budowania formy przestrzennej.Uczeń wykonuje dokumentację rysunkową planowanego ornamentu.Uczeń wykonuje zaprojektowany przez siebie element zdobniczy.Uczeń posługuje się różnymi technikami i materiałami plastycznymi w pracach zdobniczych.Uczeń stosuje zasady bezpieczeństwa i higieny pracy.Uczeń wykorzystuje, selekcjonuje i krytycznie ocenia informacje o sztuce, poznane z różnych źródeł.Uczeń opracowuje projekty zdobnicze elementów instrumentów lutniczych, kreatywnie posługując się środkami wyrazu artystycznego i wykorzystując tradycje sztuki lutniczej.Uczeń interesuje się współczesnym życiem artystycznym, z uwzględnieniem dyscyplin plastycznych.Uczeń realizuje zadania indywidualnie i zespołowo.SPECJALNOŚĆ LUTNICTWO. SKRZYPCE lub inny instrument lutniczy.641Uczeń samodzielnie stroi instrument.Uczeń gra na wszystkich strunach całym smyczkiem, stosując jego podziały.Uczeń wykonuje proste akordy w pierwszej pozycji.Uczeń zna sposoby notacji muzycznej instrumentu, na którym gra.Uczeń wykorzystuje podstawowe pojęcia z zakresu gry na smyczkowym instrumencie lutniczym.Uczeń w grze stosuje następującą artykulację: detache, martele, legato, staccato.Uczeń operuje dynamiką.Uczeń samodzielnie, w stopniu podstawowym, potrafi ocenić brzmienie instrumentu.Uczeń potrafi uzyskać wyrównane brzmienie strun dla oceny walorów dźwiękowych instrumentu.Uczeń kontroluje i ocenia brzmienie w procesie budowy instrumentu.Uczeń dobiera odpowiednie struny w celu uzyskania optymalnego brzmienia, zbudowanego przez siebie instrumentu.SPECJALNOŚĆ LUTNICTWO. 651Uczeń definiuje, rozróżnia i stosuje podstawowe terminy i pojęcia z zakresu lutnictwa.Uczeń dobiera właściwe materiały, sposoby i techniki ich obróbki oraz stosuje odpowiednie rodzaje wykończenia powierzchni instrumentu.Uczeń określa przeznaczenie narzędzi i przyrządów lutniczych.Uczeń określa środki wyrazu artystycznego w lutnictwie.Uczeń wykonuje instrument lutniczy zgodnie z założeniami i projektem, uwzględnia współczesne wymagania wykonawców, zwłaszcza w sferze akustyki i ergonomii.Uczeń planuje etapy projektowania i tworzenia instrumentu oraz dokumentuje przebieg jego realizacji.Uczeń analizuje i sporządza dokumentację techniczną instrumentów lutniczych.Uczeń stosuje tradycyjne oraz współczesne techniki i technologie lutnicze.Uczeń dokumentuje i prezentuje własne dokonania twórcze.Uczeń ocenia wykonany instrument pod względem stylistycznym, ergonomicznym i brzmieniowym.Uczeń stosuje zasady bezpieczeństwa i higieny pracy.Uczeń wykorzystuje, selekcjonuje i krytycznie ocenia informacje o lutnictwie z różnych źródeł.Uczeń opracowuje projekty różnych instrumentów lutniczych, kreatywnie posługując się środkami wyrazu artystycznego oraz wykorzystując tradycje sztuki lutniczej.Uczeń interesuje się współczesnym życiem artystycznym, ze szczególnym uwzględnieniem własnej dyscypliny.Uczeń aktywnie uczestniczy w życiu kulturalnym, konkursach i przeglądach artystycznych.Uczeń realizuje zadania indywidualnie i zespołowo.Efekty kształcenia wspólne po zakończeniu nauki w szkole muzycznej II stopnia w specjalności: Rytmika81Uczeń zna i stosuje w praktyce metodę rytmiki Emila Jaques-Dalcroze’a.Uczeń realizuje zagadnienia metrorytmiczne zgodnie z założeniami metody rytmiki.Uczeń posługuje się techniką ruchu, umożliwiającą interpretowanie muzyki ruchem estetycznym i ekspresyjnym.Uczeń interpretuje ruchem utwory muzyczne zgodnie z kanonami stylu i formy muzycznej.Uczeń posługuje się techniką gry na fortepianie, umożliwiającą wykonanie utworów muzycznych różnych epok i stylów oraz pozwalającą na swobodną improwizację.Uczeń realizuje zadania z zakresu improwizacji fortepianowej i potrafi je wykorzystać w praktyce pedagogicznej.Uczeń posiada wiedzę z zakresu pedagogiki wczesnodziecięcej z elementami psychologii.Uczeń stosuje poprawną emisję, posługując się głosem.Uczeń posługuje się metodą E. Jaques-Dalcroze’a w zakresie prowadzenia zajęć rytmiki z dziećmi w wieku przedszkolnym.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na odegranie utworu.Uczeń łączy i wykorzystuje w działaniach praktycznych wiedzę z zakresu obowiązujących przedmiotów.Uczeń posiada niezbędne umiejętności w zakresie występów publicznych.Uczeń publicznie prezentuje (indywidualnie i zespołowo) opracowany program.Uczeń samodzielnie wyszukuje, selekcjonuje i dokonuje oceny informacji, niezbędnych do realizacji przedmiotów artystycznych, z wykorzystaniem technik informacyjnych i komunikacyjnych.SPECJALNOŚĆ RYTMIKA. FORTEPIAN.661Uczeń posługuje się różnymi technikami gry: a) zna budowę i zasady działania mechanizmu fortepianu, b) zachowuje prawidłową postawę przy instrumencie, c) swobodnie posługuje się aparatem gry, wykazuje się niezależnością rąk i palców, d) stosuje różne rodzaje artykulacji (legato, staccato, portato), e) stosuje technikę palcową, pasażową, podwójnych dźwięków, skoków, akordową, oktawową, f) prowadzi dwugłos w jednej ręce, g) prawidłowo wykonuje ozdobniki, tryle, arpeggio w opracowywanych utworach, h) prawidłowo posługuje się prawym i lewym pedałem.Uczeń posiada umiejętność poprawnego wykonania utworu: a) poprawnie realizuje zapis muzyczny utworu (wysokość dźwięku, zapis metrorytmiczny, artykulacja, dynamika, frazowanie, agogika, pedalizacja, właściwe palcowanie), b) prawidłowo realizuje fakturę homofoniczną i polifoniczną, uwzględniając właściwe proporcje brzmieniowe oraz równoległe prowadzenie co najmniej dwóch głosów, c) interpretuje utwór muzyczny zgodnie z jego stylem i budową formalną, d) uczy się utworu na pamięć i potrafi w skupieniu wykonać go publicznie.Uczeń wykazuje się umiejętnością gry gam i pasaży: a) zna zasady prawidłowego palcowania gam i pasaży,b) wykonuje prawidłowo gamy i pasaże w tonacjach majorowych i minorowych do siedmiu znaków w ruchu równoległym i kombinowanym, c) wykonuje kadencję wielką doskonałą w tonacjach majorowych i minorowych do siedmiu znaków, d) rozumie i słyszy każdy pasaż jako określoną funkcję harmoniczną w danej pozycji, e) odnajduje w utworach fragmenty oparte na gamach, pasażach i pokrewnych figuracjach oraz prawidłowo je wykonuje.Uczeń kształtuje napięcia w muzyce w oparciu o zależności harmoniczne.Uczeń świadomie kształtuje stronę brzmieniową i wyrazową utworu oraz dostosowuje środki wykonawcze do wymogów stylistycznych.Uczeń umiejętnie operuje czasem w muzyce (wybór właściwego tempa, precyzja metrorytmiczna, poczucie pulsu, oddychanie i świadomość zmian agogicznych w przebiegu utworu).Uczeń wykonuje ze zrozumieniem formy muzyczne: polifoniczne, klasyczne (np. sonatina, allegro sonatowe, rondo, wariacje), etiudy, miniatury, formy taneczne.Uczeń interpretuje ze znajomością stylistyki utwory z okresu baroku, klasycyzmu, romantyzmu oraz utwory muzyki XX i XXI wieku.Uczeń umiejętnie planuje swoją pracę (np. dzieli ją na etapy, koncentruje się na wybranym zagadnieniu).Uczeń systematycznie doskonali swoje umiejętności.Uczeń świadomie dokonuje korekty swoich błędów.Uczeń samodzielnie pokonuje problemy pianistyczne, wykorzystując wcześniejsze doświadczenia oraz uwagi nauczyciela.Uczeń samodzielnie i dokładnie odczytuje zapis nutowy.Uczeń zna i wykorzystuje różne sposoby zapamiętywania (np. pamięć ruchowa, wzrokowa, słuchowa, harmoniczna).Uczeń potrafi określić charakter i stylistykę utworu oraz dokonać doboru właściwych środków techniczno-wykonawczych (rodzaju dźwięku, wyrazu muzycznego, palcowania, pedalizacji, frazowania, tempa, dynamiki, artykulacji, proporcji brzmienia).Uczeń potrafi publicznie zaprezentować samodzielnie przygotowany utwór.Uczeń śledzi „dodatkową pięciolinię” podczas wykonywania partii akompaniamentu.Uczeń słucha utworu w całości i elastycznie reaguje na działania partnera (kształtuje formę utworu i proporcje dźwiękowe).Uczeń rozumie tekst słowny w utworach wokalnych i potrafi prowadzić frazę muzyczną w oparciu o intonację zdania słownego.Uczeń potrafi właściwie zachować się podczas występów publicznych.SPECJALNOŚĆ RYTMIKA. IMPROWIZACJA FORTEPIANOWA.671Uczeń wykorzystuje proste środki kompozytorskie do tworzenia własnych wypowiedzi muzycznych.Uczeń improwizuje melodię wraz z jej odmianami.Uczeń kreuje własne improwizacje, konstruowane na zasadach podobieństwa, przeciwieństwa i przejścia (tj. sposobu łączenia stanów kontrastujących) na gruncie harmoniki funkcyjnej dur-moll oraz harmoniki nowoczesnej.Uczeń tworzy własne kompozycje w określonym stylu.Uczeń improwizuje miniatury muzyczne o różnym charakterze.Uczeń dba o jakość dźwięku w improwizacji.Uczeń rozpoznaje wybrane style muzyczne spośród: barok, klasycyzm, romantyzm, impresjonizm, neoklasycyzm, oraz wybrane kierunki: punktualizm i sonoryzm; posługuje się nimi w improwizacji i kompozycji.Uczeń umie swobodnie improwizować we wszystkich tonacjach majorowych i minorowych do 6 znaków włącznie, z wykorzystaniem kadencji (małej i wielkiej doskonałej, zawieszonej, plagalnej i zwodniczej) oraz dominant wtrąconych do akordów głównych i pobocznych.Uczeń wykorzystuje rozmaite typy faktury fortepianowej (np. faktura akordowa, figuracyjna, polifonizująca).Uczeń zna i świadomie stosuje w swojej grze zasady budowy okresowej, tworząc formę AB, ABA, wariacji.Uczeń improwizuje prosty dwugłos o budowie ewolucyjnej lub okresowej nawiązujący do muzyki barokowej, z zastosowaniem ozdobników oraz imitacji.Uczeń potrafi przekształcać utwory powstałe na gruncie muzyki klasycznej i neoklasycznej, dążąc do ich uproszczenia (redukcji) lub wzbogacenia w sferze rytmiczno-melodycznej i fakturalnej, z zachowaniem przebiegu harmonicznego i formalnego oryginału.Uczeń zapoznaje się z harmonią muzyki rozrywkowej i jazzowej, stosując wybrane zwroty w swojej improwizacji.Uczeń improwizuje Wstęp do lekcji rytmiki w stylu klasycznym lub neoklasycznym.Uczeń improwizuje wartości, grupy i tematy rytmiczne w różnym metrum i w różnych tempach, ze zróżnicowaniem dynamiki, artykulacji, kolorystyki.Uczeń improwizuje proste łańcuchy realizacji w metrum 4/4 w stylu klasycznym lub neoklasycznym.Uczeń swobodnie tworzy improwizowane akompaniamenty do polskich piosenek ludowych (m.in. kolęd i pastorałek), popularnych i dziecięcych w fakturze fortepianowej na gruncie harmonii klasycznej lub rozrywkowej.Uczeń komponuje lub aranżuje piosenki do tekstów własnych lub obcych.Uczeń komponuje wybrane polskie tańce narodowe – poloneza, krakowiaka, mazura, kujawiaka i oberka oraz tańce popularne – walca i polkę, w stylistyce klasycznej lub neoklasycznej oraz improwizuje na temat jednego z powyżej wymienionych tańców.Uczeń improwizuje miniatury oparte na technice modelowania interwałowego w przebiegu periodycznym i aperiodycznym.Uczeń improwizuje w charakterze muzyki repetytywnej (symultatywna polimetria oparta na stałym pulsie).Uczeń posługuje się warsztatem pianistycznym, pozwalającym na swobodną improwizację i akompaniowanie na zajęciach ruchowych.Uczeń potrafi współpracować w grupie przy tworzeniu zespołowej improwizacji instrumentalnej lub wokalno-instrumentalnej.Uczeń transponuje pojedyncze dźwięki, interwały i współbrzmienia wieloskładnikowe obiema rękami w różnych układach fakturalnych.Uczeń transponuje podane melodie, harmonizując je w nowej tonacji.Uczeń potrafi śpiewać podaną melodię z równoczesnym wykonywaniem przez siebie akompaniamentu oburącz.Uczeń posiada umiejętność gry na fortepianie bez patrzenia na klawiaturę.Uczeń grając a vista, ćwiczy wielotorowość działania: wykonuje utwór i jednocześnie antycypuje dalszy jego przebieg.Uczeń zdobywa doświadczenie w szybkiej orientacji w tekście, co pomaga w grze zespołowej (np. na cztery ręce). Uczeń potrafi w sposób praktyczny wykorzystać wiedzę i umiejętności z przedmiotów ogólnomuzycznych, a także rytmiki i warsztatu pianistycznego.SPECJALNOŚĆ RYTMIKA. METODYKA NAUCZANIA RYTMIKI.681Uczeń posiada wiedzę na temat powstania i rozwoju metody rytmiki.Uczeń zna życiorys E. Jaques-Dalcroze’a.Uczeń zna główne cele i założenia metody.Uczeń zna w podstawowym zakresie zasady, metody i środki nauczania.Uczeń zna budowę i typy lekcji.Uczeń zna cele dydaktyczno-wychowawcze przedmiotu.Uczeń zna program przedmiotu i rozkład materiału nauczania.Uczeń posiada wiedzę z zakresu rozwoju słuchu, głosu oraz motoryki dziecka w wieku przedszkolnym.Uczeń zna publikacje związane z prowadzeniem zajęć rytmiki.Uczeń właściwie dobiera materiał nauczania pod kątem możliwości i umiejętności dzieci.Uczeń zna rodzaje ćwiczeń, typy zabaw i tańców, potrafi je wykorzystać w prowadzeniu zajęć.Uczeń wykorzystuje w pracy piosenki i miniatury muzyczne, rozumie ich rolę w procesie umuzykalniania dzieci.Uczeń posiada umiejętność właściwego doboru dziecięcych instrumentów perkusyjnych i ich stosowania w zabawach, ćwiczeniach i instrumentacjach.Uczeń posiada umiejętność doboru różnych środków dydaktycznych oraz kreatywnego sposobu ich zastosowania.Uczeń potrafi skonstruować konspekt zajęć rytmiki i przeprowadzić te zajęcia praktycznie.SPECJALNOŚĆ RYTMIKA.TECHNIKA RUCHU.691Uczeń poznaje i realizuje ćwiczenia ogólnorozwojowe.Uczeń utrzymuje prawidłową postawę ciała zgodnie z zasadami anatomii.Uczeń usprawnia aparat ruchowy w oparciu o ruch funkcjonalny.Uczeń poznaje i realizuje podstawowe ćwiczenia z techniki tańca klasycznego.Uczeń uwzględnia w ruchu koordynację i niezależność poszczególnych części ciała.Uczeń posiada świadomość poczucia ciała i kierunków ruchu w przestrzeni.Uczeń prowadzi ruch na różnych płaszczyznach oraz porusza się zgodnie z określonym rysunkiem przestrzennym.Uczeń rozwija pamięć ruchowo-przestrzenną.Uczeń potrafi zakomponować ruch z rekwizytem, aby stanowił on integralną część z ciałem.Uczeń dąży do indywidualnego odczuwania muzyki przez ruch.Uczeń doskonali umiejętność samodyscypliny i samokontroli.Uczeń wykorzystuje zdobytą wiedzę i umiejętności na innych zajęciach kierunkowych, wchodzących w skład metody rytmiki.Uczeń rozwija wrażliwość muzyczną w oparciu o prawidłowe wykorzystanie wiedzy na temat różnych stylów i gatunków w muzyce.Uczeń odzwierciedla w sposobie poruszania się charakter i styl muzyki.Uczeń umiejętnie gospodaruje napięciem i odprężeniem poszczególnych części ciała.posiada wiedzę na temat charakterystycznych cech i odrębności stylu wybranych tańców ludowych.Uczeń wykonuje elementy i układy taneczne co najmniej dwóch polskich tańców narodowych (do wyboru: polonez, mazur, krakowiak, kujawiak i oberek) i jednego obcego (do wyboru: polka, walc).SPECJALNOŚĆ RYTMIKA.701Uczeń świadomie stosuje i określa zjawiska muzyczne.Uczeń wykorzystuje zdobytą wiedzę teoretyczną w praktyce wykonawczej.Uczeń rozwija uzdolnienia muzyczne poprzez różne formy zadań ruchowych, kształcących wrażliwość na muzykę.Uczeń wykorzystuje wiedzę i rozwija umiejętności z zakresu techniki i ekspresji ruchu w ćwiczeniach rytmicznych, improwizacjach i interpretacjach.Uczeń analizuje dzieło muzyczne pod kątem jego elementów i dokonuje syntezy wyrażając je ruchem.Uczeń rozwija umiejętność koncentracji i samokontroli podczas działań muzyczno-ruchowych.Uczeń rozwija umiejętność improwizowania ruchem, głosem i grą na instrumentach.Uczeń rozwija inwencję twórczą i buduje bazę doświadczeń ruchowych.Uczeń aktywnie słucha muzyki, wyrażając ją ruchem.Uczeń realizuje własne koncepcje artystyczne w zakresie działań muzyczno-ruchowych.Uczeń pracuje z innymi osobami w ramach wspólnych projektów i działań, wykorzystując umiejętności interpersonalne.Uczeń zdobywa umiejętności radzenia sobie z tremą podczas uczestnictwa w zespołowych projektach artystycznych.Uczeń kształtuje w zespole umiejętność interpretowania i odtwarzania ruchem dzieł muzycznych zgodnie ze stylem i z formą.Uczeń zna i stosuje zasady komponowania ruchu w układach przestrzennych.Uczeń wyraża swobodnie, w ruchu z taktowaniem wartości rytmiczne nut i pauz oraz ich wzajemne zależności czasowe w taktach o ćwierćnutowej i ósemkowej jednostce miary.Uczeń realizuje wartości, grupy i tematy rytmiczne według ustalonego tempa, w określonej dynamice i artykulacji.Uczeń odzwierciedla ruchem zmiany agogiczne, dynamiczne i artykulacyjne.Uczeń prowadzi ruch zgodnie z czasem trwania motywu, frazy, zdania, okresu muzycznego (poprzednik – następnik).Uczeń rozpoznaje w utworach muzycznych i tworzy formy: AB, ABA, rondo, wariacje – wykorzystując różne typy ćwiczeń rytmicznych.Uczeń rozróżnia w muzyce i stosuje w ruchu akcent pojawiający się regularnie i nieregularnie.Uczeń realizuje wybrane zagadnienia z metrorytmiki dalcrozowskiej, w szczególności problematykę: a) uzupełnienia ćwierćnutowego, ósemkowego, szesnastkowego, mieszanego i swobodnego, przedtaktu, synkop,b) podwójnej szybkości i dwukrotnego zwolnienia, kanonu, ostinata, polirytmii, polimetrii wewnątrztaktowej, wynikającej z różnego grupowania ósemek, polimetrii sukcesywnej i symultatywnej, c) taktów o ćwierćnutowej jednostce miary (2/4 – 6/4), taktów o ósemkowej jednostce miary (3/8 – 12/8), przekształceń metrycznych taktów o stałej jednostce metrycznej trójdzielnej na takty o jednostce metrycznej dwudzielnej i odwrotnie, Uczeń realizuje wybrane zagadnienia z metrorytmiki dalcrozowskiej, w szczególności problematykę:d) równoczesnej realizacji regularnego i nieregularnego podziału wartości rytmicznych: dwóch i trzech, czterech i trzech oraz trzech i pięciu wartości podziału regularnego i podziału nieregularnego, deformacji odcinka muzycznego wartością lub grupą dodaną.Uczeń interpretuje ruchem utwory muzyczne jako ilustracje zagadnień metrorytmicznych, zgodnie z budową i charakterem.Uczeń kształtuje szybką reakcję na bodźce muzyczne w ćwiczeniach inhibicyjno-incytacyjnych i łańcuchach realizacji tematów rytmicznych.Uczeń w działaniach twórczych łączy wiedzę z różnych dziedzin sztuki.Uczeń inspiruje się dziełami sztuki, wyszukuje je, wybiera i wprowadza do swoich działań.Efekty kształcenia wspólne po zakończeniu nauki w szkole muzycznej II stopnia w specjalności: Wokalistyka.61Uczeń posługuje się techniką wokalną (aparat, oddech, intonacja), pozwalającą na wykonanie dzieł muzycznych różnych epok i stylów.Uczeń właściwie interpretuje dzieło muzyczne pod kierunkiem pedagoga.Uczeń czyta nuty a vista głosem, w sposób pozwalający na odtworzenie utworu.Uczeń samodzielnie opracowuje utwory o mniejszym stopniu trudności.Uczeń łączy i wykorzystuje w działaniach praktycznych wiedzę z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń samodzielnie wyszukuje, selekcjonuje i dokonuje oceny informacji z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych, wykorzystując m.in. technologię informacyjną i komunikacyjną.Uczeń potrafi opanować pamięciowo utwory ze swojego repertuaru.Uczeń posiada niezbędne umiejętności wokalne i aktorskie w zakresie występów publicznych.Uczeń publicznie prezentuje przygotowany program artystyczny w występach solowych oraz w zespołach wokalnych.Uczeń gra na fortepianie w zakresie elementarnym.SPECJALNOŚĆ WOKALISTYKA. DYKCJA I RECYTACJA.711Uczeń zna budowę narządów mowy i ich działanie oraz podstawy fonetyki.Uczeń ocenia sprawność własnego aparatu mowy.Uczeń wykonuje ćwiczenia usprawniające narządy mowy (język, wargi, żuchwa).Uczeń wykonuje ćwiczenia oddechowe.Uczeń stosuje ćwiczenia relaksacyjne w celu zminimalizowania napięć, związanych z występem publicznym.Uczeń dba o higienę głosu.Uczeń wykonuje ćwiczenia artykulacyjne.Uczeń wykonuje ćwiczenia korygujące wady wymowy.Uczeń kształci swoją wrażliwość słuchową i umiejętność samokontroli wymowy.Uczeń zna normy wymowy (zasady polskiej ortofonii).Uczeń wykonuje ćwiczenia w celu praktycznego opanowania norm wymowy.Uczeń stosuje normy wymowy podczas interpretacji tekstu mówionego i w utworach wokalnych.Uczeń określa formę i charakter utworu.Uczeń rozumie treść utworu.Uczeń odczytuje podteksty i skojarzenia zawarte w utworze.Uczeń definiuje środki wyrazu (np. artykulacja, akcent, fraza, pauza, linia intonacyjna, dynamika, barwa, tempo, rytm, gest).Uczeń wykonuje ćwiczenia zwiększające swobodę operowania środkami wyrazu.Uczeń interpretuje teksty poetyckie oraz fragmenty prozy, wykorzystując umiejętności w operowaniu środkami wyrazu.SPECJALNOŚĆ WOKALISTYKA. ELEMENTY GRY AKTORSKIEJ721Uczeń zna podstawowe pojęcia z dziedziny teatru.Uczeń stosuje podstawowe zasady zachowania sceniczno-estradowego podczas koncertów, przesłuchań, prezentacji konkursowych oraz realizacji małych form scenicznych.Uczeń wykonuje beztekstowe etiudy aktorskie.Uczeń wykonuje etiudy z tekstem.Uczeń zna i stosuje elementarne zasady gestu i ruchu scenicznego w zadaniach aktorskich.Uczeń posługuje się wyobraźnią twórczą w interpretacji zadań scenicznych.Uczeń tworzy i wyraża stany emocjonalne w zależności od zadań scenicznych.Uczeń czerpie pomysły twórcze z obserwacji otoczenia.Uczeń komplementarnie wykorzystuje swoje predyspozycje psychofizyczne w kreacji scenicznej.Uczeń koncentruje się podczas występu na wykonywanym zadaniu.Uczeń inspiruje współtwórców prezentacji scenicznych i estradowych.Uczeń analizuje tekst utworu, nad którym pracuje.Uczeń posługuje się środkami wyrazu odpowiednimi do charakteru interpretowanego tekstu.Uczeń odczytuje podtekst i posługuje się nim.Uczeń łączy środki wyrazu muzycznego i pozamuzycznego z interpretacją tekstu.Uczeń wykorzystuje w działaniach scenicznych umiejętności zdobyte na innych przedmiotach.Uczeń buduje dramaturgię występu scenicznego.Uczeń współpracuje z akompaniatorem jako współtwórcą prezentacji estradowej.Uczeń współpracuje z partnerami scenicznymi podczas wykonywania ansambli wokalnych, realizuje zadania aktorskie w formie monologu i dialogu scenicznego.Uczeń stosuje zasady współpracy z realizatorami i współwykonawcami koncertu estradowego, pokazu scenicznego (np. dyrygent, reżyser, zespół akompaniujący).SPECJALNOŚĆ WOKALISTYKA. FORTEPIAN DLA WOKALISTÓW.731Uczeń wymienia i definiuje poszczególne części fortepianu.Uczeń zna możliwości brzmieniowe instrumentu.Uczeń prawidłowo nazywa klawisze i oktawy.Uczeń zachowuje prawidłową postawę przy instrumencie.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry (ułożenie rąk, pozycja dłoni i palców, swoboda nadgarstka, koordynacja i niezależność rąk).Uczeń potrafi czytać notację muzyczną w kluczu wiolinowym i basowym (przyporządkowuje nutę jako zapis graficzny właściwym klawiszom, prawidłowo odczytuje rytm i znaki chromatyczne).Uczeń prawidłowo realizuje oznaczenia artykulacji i dynamiki.Uczeń posługuje się artykulacją portato, legato i staccato.Uczeń posługuje się techniką palcową w stopniu podstawowym.Uczeń stosuje zróżnicowaną dynamikę.Uczeń zna podstawowe zasady kształtowania dźwięku.Uczeń dokonuje wstępnej analizy tekstu.Uczeń gra a vista proste utwory – osobno każdą ręką, w kluczu wiolinowym i basowym.Uczeń gra łatwe utwory na 4 ręce z nauczycielem lub innym uczniem.Uczeń realizuje spójną interpretację w zespole (agogika, dynamika).Uczeń realizuje uwagi nauczyciela podczas samodzielnej pracy.Uczeń wykonuje z pamięci wybrane utwory.Uczeń wykorzystuje wiedzę zdobytą w nauce innych przedmiotów (zwłaszcza ogólnomuzycznych).SPECJALNOŚĆ WOKALISTYKA.ZESPÓŁ WOKALNY.741Uczeń śpiewa w zespole, prawidłowo realizując właściwą linię melodyczną.Uczeń zna gesty dyrygenta i prawidłowo na nie reaguje w trakcie wykonywanego utworu.Uczeń wspólnie rozpoczyna i kończy utwór.Uczeń sprawnie orientuje się w partyturze, śledząc kilka linii melodycznych w jednym czasie.Uczeń czuje się odpowiedzialny za jakość wykonanego utworu; jest zdyscyplinowany, aktywnie słucha, koordynuje poczynania własne i działania partnerów.Uczeń współpracuje z partnerami, nawiązując z nimi pozytywne relacje.Uczeń dba o wizerunek zespołu.Uczeń zna przykłady utworów z wokalnej literatury kameralnej różnych epok.Uczeń śpiewa łatwe utwory dwu- trzy- i wielogłosowe, w zależności od możliwości wykonawczych zespołu.Uczeń śpiewając w wielogłosie, koryguje własną intonację.Uczeń w muzykowaniu zespołowym wykorzystuje technikę wokalną, zdobytą na lekcji śpiewu.Uczeń jest wrażliwy na barwę i jakość dźwięku; interpretuje utwory kameralne pod kierunkiem pedagoga, zgodnie z ich treścią, charakterem oraz ze stylem epoki.SPECJALNOŚĆ WOKALISTYKA. ŚPIEW.751Uczeń wymienia podstawowe elementy aparatu głosowego i rozumie zasady jego funkcjonowania.Uczeń zna oraz stosuje ćwiczenia kształtujące i wyrabiające prawidłowy oddech.Uczeń potrafi rozluźniać poszczególne mięśnie swojego ciała.Uczeń zna i przestrzega zasady higieny głosu.Uczeń zachowuje prawidłową postawę ciała w trakcie śpiewu.Uczeń swobodnie posługuje się aparatem oddechowym (prawidłowy wdech, wydech, dążenie do uelastycznienia pracy mięśni oddechowych).Uczeń świadomie dąży do utrzymania prawidłowego położenia krtani i unoszenia miękkiego podniebienia.Uczeń sprawnie posługuje się aparatem artykulacyjnym, prawidłowo kształtując samogłoski i spółgłoski.Uczeń miękko atakuje dźwięki i umie prowadzić głos w artykulacji legato.Uczyć jest uwrażliwiony na intonację dźwięku, potrafi ją samodzielnie korygować.Uczeń zna i stosuje ćwiczenia budzące rezonans.Uczeń stosuje dynamikę od piano do forte w ramach swoich możliwości głosowych.Uczeń operuje artykulacją legato, non legato i staccato, w zakresie pozwalającym na stylowe wykonanie utworu.Uczeń samodzielnie odczytuje zapis nutowy utworu i realizuje go zgodnie z zapisem.Uczeń samodzielnie opracowuje łatwy utwór pod względem techniczno-wykonawczym.Uczeń śpiewa prosty utwór a vista.Uczeń zna różne sposoby zapamiętywania utworów i stosuje je w praktyce.Uczeń zna i stosuje wprawki przygotowujące aparat głosowy do występu estradowego.Uczeń interpretuje utwór pod kierunkiem pedagoga zgodnie z jego treścią, charakterem oraz ze stylem epoki.Uczeń współpracuje z akompaniatorem.Uczeń w czasie występów publicznych zachowuje się zgodnie z zasadami obowiązującymi na scenie.Uczeń właściwie ocenia swoją prezentację sceniczną.Uczeń dysponuje repertuarem zgodnym z wymogami rekrutacji na wyższy poziom edukacji muzycznej.Uczeń zna specyfikę zawodu śpiewaka, co pozwala mu na planowanie swojej przyszłości zawodowej.Uczeń wspólnie z pedagogiem dokonuje oceny wartości wysłuchanych utworów z literatury wokalnej.Uczeń potrafi wymienić nazwiska współczesnych śpiewaków.Efekty kształcenia wspólne po zakończeniu nauki w szkole muzycznej II stopnia w specjalności: Wokalistyka Jazzowa.71Uczeń posługuje się techniką wokalną, pozwalającą na wykonanie różnorodnego stylistycznie repertuaru jazzowego.Uczeń posiada wiedzę z zakresu techniki mowy i artykulacji; potrafi ją zastosować w wykonywanych utworach.Uczeń interpretuje utwory muzyczne w sposób zgodny z kanonami stylistyki jazzowej.Uczeń czyta nuty a vista w sposób pozwalający na wykonanie utworu, z uwzględnieniem stylów i pulsacji występujących w muzyce jazzowej.Uczeń samodzielnie opracowuje utwory o zróżnicowanym stopniu trudności.Uczeń łączy i wykorzystuje w działaniach praktycznych wiedzę z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń samodzielnie wyszukuje, selekcjonuje i dokonuje oceny informacji potrzebnych do realizacji przedmiotów artystycznych, wykorzystując technologię informacyjną i komunikacyjną.Uczeń posługuje się wiedzą z zakresu historii muzyki i literatury muzycznej, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów oraz przedstawicieli.potrafi opanować pamięciowo utwory ze swojego repertuaru.Uczeń publicznie prezentuje przygotowany program artystyczny.Uczeń gra na fortepianie w zakresie elementarnym, ze szczególnym uwzględnieniem muzyki jazzowej.SPECJALNOŚĆ WOKALISTYKA JAZZOWA.ĆWICZENIA RYTMICZNE.781Uczeń zna pojęcie rytmu i jego znaczenie w muzyce jazzowej.Uczeń zna zasady grupowania wartości rytmicznych w takcie.Uczeń w działaniach praktycznych łączy wartości w podziałach regularnych i nieregularnych.Uczeń realizuje zadania rytmiczne przy jednoczesnym taktowaniu i liczeniu na głos.Uczeń zna nieregularny podział wartości rytmicznych.Uczeń w ramach jednego tempa realizuje zmienne schematy rytmiczne, oparte na metrum prostym i złożonym.Uczeń potrafi prawidłowo interpretować podziały rytmiczne.Uczeń analizuje utwory jazzowe pod kątem rytmiki.Uczeń zna podziały rytmiczne i rodzaje metrum typowe dla muzyki jazzowej, latynoskiej, afrokubańskiej, hinduskiej i bałkańskiej.Uczeń wykorzystuje charakterystyczne podziały rytmiczne w improwizacjach.SPECJALNOŚĆ WOKALISTYKA JAZZOWA. DYKCJA Z RECYTACJĄ791Uczeń zna budowę narządów mowy i ich działanie oraz podstawy fonetyki.Uczeń potrafi ocenić sprawność własnego aparatu mowy.Uczeń wykonuje ćwiczenia usprawniające narządy mowy (język, wargi, żuchwa).Uczeń wykonuje ćwiczenia oddechowe.Uczeń stosuje ćwiczenia relaksacyjne w celu zminimalizowania napięć związanych z występem publicznym.Uczeń dba o higienę głosu.Uczeń wykonuje ćwiczenia artykulacyjne.Uczeń wykonuje ćwiczenia korygujące wady wymowy.Uczeń kształci swoją wrażliwość słuchową i umiejętność samokontroli wymowy.Uczeń zna normy wymowy (zasady polskiej ortofonii).Uczeń wykonuje ćwiczenia w celu praktycznego opanowania norm wymowy.Uczeń stosuje normy wymowy podczas interpretacji tekstu mówionego i w utworach wokalnych.Uczeń określa formę i charakter utworu.Uczeń rozumie treść utworu.Uczeń odczytuje podteksty i skojarzenia zawarte w utworze.Uczeń definiuje środki wyrazu (np. artykulacja, akcent, fraza, pauza, linia intonacyjna, dynamika, barwa, tempo, rytm, gest).Uczeń wykonuje ćwiczenia zwiększające swobodę operowania środkami wyrazu.Uczeń interpretuje teksty poetyckie oraz fragmenty prozy, wykorzystując zdobyte umiejętności w operowaniu środkami wyrazu.SPECJALNOŚĆ WOKALISTYKA JAZZOWA. EMISJA GŁOSU.801Uczeń wydobywa głos, wykorzystując znajomość budowy elementów organu głosotwórczego (krtań, nasada, aparat oddechowy) i ich roli.Uczeń kontroluje głos, wykorzystując wiedzę na temat budowy narządu słuchu i jego funkcji.Uczeń harmonijnie łączy działanie narządów aparatu głosowego.Uczeń określa możliwości swojego głosu i kierunek jego kształcenia.Uczeń stosuje zasady higieny głosu.Uczeń rozwija naturalne warunki głosowe.Uczeń posługuje się poprawną techniką wokalną w zakresie: ataku dźwięku i jego pozycji, impostacji, poszerzenia skali i wyrównania rejestrów, wykorzystania rezonansu, operowania różnymi artykulacjami (np.: legato, staccato), operowania dynamiką, ekspresji głosu i barwy.Uczeń zna budowę i działanie aparatu oddechowego.Uczeń prawidłowo używa mięśni oddechowych w celu uruchomienia przepony.Uczeń dba o higienę dróg oddechowych.Uczeń dba o dobrą kondycję mięśni własnego ciała.Uczeń stosuje technikę oddechu przeponowo-żebrowego razem z reakcjami głosowymi.Uczeń wykonuje ćwiczenia doskonalące technikę oddechową w powiązaniu z procesem fonacyjnym w mowie i śpiewie.Uczeń swobodnie koordynuje pracę klatki piersiowej i tłoczni brzusznej, uzyskując efekt podparcia i oparcia dźwięku.Uczeń zna budowę i zasady funkcjonowania narządów mowy.Uczeń prawidłowo określa miejsce i sposób artykulacji głosek w mowie i śpiewie.Uczeń wykonuje ćwiczenia niwelujące błędy artykulacyjne i pomagające usprawnić aparat mowy.Uczeń utrwala prawidłowe nawyki artykulacyjne.Uczeń posługuje się naturalną artykulacją.Uczeń ćwiczy elastyczność i sprawność aparatu artykulacyjnego w mowie i śpiewie.Uczeń koordynuje wszystkie elementy techniki wokalnej.Uczeń posługuje się utrwalonymi nawykami prawidłowej emisji głosu opartego na oddechu i bliskiej artykulacji.Uczeń ćwiczy samodzielnie i doskonali technikę wokalną, usprawniając funkcjonowanie głosu.Uczeń traktuje głos jak instrument muzyczny, stosując charakterystyczną dla niego prawidłową technikę wokalną.Uczeń wzbogaca wiedzę z zakresu pojęć wokalnych.Uczeń posługuje się podstawowymi pojęciami wokalnymi (emisja, impostacja, pozycja głosu).Uczeń wzbogaca swoją wiedzę przez zainteresowanie literaturą z zakresu techniki wokalnej oraz udział w warsztatach wokalnych.Uczeń wykorzystuje technikę prawidłowego posługiwania się głosem w pracy nad materiałem muzycznym.Uczeń ocenia stopień trudności utworu i zawarte w nim problemy techniczne, stosuje odpowiednie ćwiczenia w celu ich przezwyciężenia.Uczeń wzbogaca środki wyrazu głosowego, stosując różne techniki artykulacyjne.Uczeń utrwala prawidłowe nawyki wokalne, stosując różne środki wyrazu głosowego.Uczeń kształtuje wyobraźnię dźwiękową w śpiewie.Uczeń kształtuje i rozwija frazę muzyczną.Uczeń kontroluje wyobraźnię dźwiękową przez stosowanie prawidłowej reakcji głosowo- -oddechowo-artykulacyjnej.Uczeń używa techniki wokalnej w utworach charakterystycznych dla stylistyki jazzowej.Uczeń stosuje technikę wokalną odpowiednią do stylu wykonywanego utworu.Uczeń stosuje zasadę pierwszeństwa poprawności technicznej przed walorami estetycznymi utworu wokalnego.Uczeń stosuje prawidłowe techniki wokalne w pielęgnowaniu indywidualnego brzmienia głosu.SPECJALNOŚĆ WOKALISTYKA JAZZOWA. FORTEPIAN DLA WOKALISTÓW.811Uczeń wymienia i określa poszczególne części fortepianu.Uczeń zna możliwości brzmieniowe instrumentu.Uczeń prawidłowo określa klawisze i oktawy.Uczeń zachowuje prawidłową postawę przy instrumencie.Uczeń prawidłowo posługuje się aparatem gry (ułożenie rąk, pozycja dłoni i palców, swoboda nadgarstka, koordynacja i niezależność rąk).Uczeń realizuje podstawową notację muzyczną w kluczu wiolinowym i basowym (przyporządkowuje nutę jako zapis graficzny właściwym klawiszom, prawidłowo odczytuje rytm i znaki chromatyczne).Uczeń prawidłowo realizuje oznaczenia artykulacji i dynamiki.Uczeń posługuje się artykulacją portato, legato i staccato.Uczeń posługuje się techniką palcową w stopniu podstawowym.Uczeń stosuje zróżnicowaną dynamikę.Uczeń zna podstawowe zasady kształtowania dźwięku.Uczeń dokonuje wstępnej analizy tekstu.Uczeń gra a vista proste utwory osobno każdą ręką – w kluczu wiolinowym i basowym.Uczeń gra łatwe utwory na 4 ręce z nauczycielem lub innym uczniem.Uczeń realizuje spójną interpretację w zespole (agogika, dynamika).Uczeń realizuje uwagi nauczyciela podczas samodzielnej pracy.Uczeń wykonuje z pamięci wybrane utwory.Uczeń wykorzystuje w działaniach praktycznych wiedzę zdobytą na zajęciach z innych przedmiotów (zwłaszcza ogólnomuzycznych).SPECJALNOŚĆ WOKALISTYKA JAZZOWA. ŚPIEW.821Uczeń zna budowę aparatu głosowego.Uczeń artykułuje dźwięk, posługując się prawidłową emisją głosu, dykcją oraz techniką oddechu.Uczeń poprawnie wykonuje różnorodne stylistycznie utwory jazzowe.Uczeń zna i rozróżnia najważniejsze style i formy w muzyce jazzowej.Uczeń zna i rozumie zagadnienie prozodii.Uczeń śpiewa w różnych stylistykach jazzowych, wykorzystując charakterystyczne dla nich środki wyrazowe, takie jak: brzmienie, melodyka, artykulacja, dynamika, frazowanie, podziały rytmiczne.Uczeń improwizuje techniką scat lub tekstem utworu, świadomie stosując skale, progresje i kadencje harmoniczne, wykorzystywane w muzyce jazzowej.Uczeń słucha muzyki analitycznie, rozpoznaje i zapisuje poszczególne elementy utworu muzycznego oraz wykorzystuje je w rozwoju własnego języka artystycznego.Uczeń zna historię muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem jazzu, jego głównych nurtów, stylów i przedstawicieli.Uczeń zna najważniejsze nagrania muzyki jazzowej, w szczególności wokalistów jazzowych.Uczeń zna i rozpoznaje standardy jazzowe.Uczeń czyta nuty głosem a vista w sposób pozwalający na odtworzenie utworu, z uwzględnieniem stylów i pulsacji występujących w muzyce jazzowej.Uczeń improwizuje głosem na podstawie funkcji harmonicznych, bez wcześniejszego przygotowania.Uczeń odczytuje oznaczenia wykonawcze, charakterystyczne dla muzyki jazzowej.Uczeń prowadzi zespół jazzowy.Uczeń współpracuje i nawiązuje dobre relacje z kolegami w zespołach o różnych składach wykonawczych.Uczeń układa program występu artystycznego.Efekty kształcenia wspólne po zakończeniu nauki w szkole muzycznej II stopnia11Uczeń szanuje dziedzictwo kulturowe własnego i innych narodów.Uczeń przestrzega zasad kultury i etyki, prawa autorskiego oraz innych aktów prawnych związanych z ochroną dóbr kultury.Uczeń zna historię dziedziny artystycznej, w obszarze której działa.Uczeń posiada wiedzę niezbędną do prawidłowej realizacji zadań praktycznych w dziedzinie artystycznej, którą reprezentuje.Uczeń zna związki między swoją i innymi dziedzinami sztuki.Uczeń aktywnie uczestniczy w życiu kulturalnym.Uczeń prezentuje swoje dokonania.Uczeń kreatywnie realizuje zadania, wykazując się wrażliwością artystyczną.Uczeń potrafi ocenić jakość wykonywanych zadań.Uczeń realizuje indywidualnie i zespołowo zadania i projekty artystyczne w zakresie wyuczonej specjalności.Uczeń pracuje w zespole w ramach przydzielonych zadań, biorąc współodpowiedzialność za efekt końcowy wspólnej pracy.Uczeń nawiązuje kontakty i współpracuje z muzykami zespołu.Uczeń buduje relacje oparte na zaufaniu.Uczeń prezentuje aktywną postawę w działaniu.Uczeń potrafi organizować swoją pracę.Uczeń dba o bezpieczne i higieniczne warunki swojej pracy oraz o kondycję fizyczną i zdrowie.Uczeń konsekwentnie dąży do celu.Uczeń przewiduje skutki podejmowanych działań.Uczeń stosuje sposoby radzenia sobie ze stresem, w szczególności z tremą.Uczeń aktualizuje wiedzę i doskonali umiejętności zawodowe.Uczeń wyszukuje, dokonuje wyboru i oceny informacji zawartych w różnych tekstach kultury.Uczeń wykorzystuje technologię informacyjną i komunikacyjną w realizacji zadań artystycznych do pogłębienia wiedzy i doskonalenia umiejętności.Uczeń jest przygotowany do kontynuowania nauki.Uczeń pracuje nad własnym rozwojem artystycznym i zawodowym.Uczeń potrafi świadomie określić swoje możliwości.Efekty kształcenia wspólne po zakończeniu nauki w szkole muzycznej II stopnia w specjalności: Instrumentalistyka.51Uczeń posługuje się techniką gry, pozwalającą na wykonanie dzieł muzycznych różnych epok i stylów w muzyce solowej, kameralnej i orkiestrowej.Uczeń właściwie interpretuje dzieło muzyczne pod kierunkiem pedagoga.Uczeń czyta nuty a vista w stopniu wystarczającym do odczytania i wykonania utworu.Uczeń samodzielnie opracowuje utwory o małym stopniu trudności.Uczeń łączy i wykorzystuje w działaniach praktycznych wiedzę z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych.Uczeń samodzielnie wyszukuje, dokonuje wyboru i oceny informacji z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych, m.in. wykorzystując technologię informacyjną i komunikacyjną.Uczeń potrafi opanować pamięciowo utwory ze swojego repertuaru.Uczeń posiada niezbędne kompetencje do występów publicznych.Uczeń publicznie prezentuje przygotowany program artystyczny w grze solowej i zespołowe.Uczeń przygotowuje fragmenty partii orkiestrowych lub partii akompaniamentu.Uczeń gra na fortepianie w zakresie elementarnym.Uczeń aktywnie uczestniczy w kulturze, w szczególności w różnych formach życia muzycznego.Efekty kształcenia wspólne po zakończeniu nauki w szkole muzycznej II stopnia w specjalności: Instrumentalistyka Jazzowa.41Efekty kształcenia wspólne po zakończeniu nauki w szkole muzycznej II stopnia w specjalności: Lutnictwo31Uczeń projektuje i buduje instrumenty lutnicze oraz dokonuje ich korekty.Uczeń ocenia jakość materiałów, z których wykonuje instrumenty.Uczeń ocenia jakość instrumentu pod względem wartości lutniczej i dźwiękowej.Uczeń analizuje instrument lutniczy pod względem stylistycznym.Uczeń posługuje się w swojej pracy urządzeniami elektronicznymi i elektrycznymi, zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny oraz bezpieczeństwa przeciwpożarowego, z uwzględnieniem poszanowania środowiska naturalnego. Uczeń łączy i wykorzystuje w działaniach praktycznych wiedzę z zakresu przedmiotów ogólnomuzycznych. Uczeń samodzielnie wyszukuje, selekcjonuje i dokonuje oceny informacji z zakresu literatury specjalistycznej, m. in. wykorzystując technologię informacyjną i komunikacyjną. 254021