Kwalifikacja w obszarze rozpoznawania potencjału rozwojowego ucznia i prowadzenia rozmów coachingowych z uczniem jest zgodna z przebiegiem transformacji systemu szkolnictwa publicznego w Polsce. Kołodziejczyk i Polak [1] wskazują, że „konieczne jest otwarcie się nauczyciela na współpracę i wymianę z uczniami (…) jej skutki są pozytywne, gdyż za pomocą połączonych potencjałów można osiągnąć więcej niż w pojedynkę. Dziś potrzebujemy synergii edukacyjnej w szkolnej klasie.” Zgodnie ze współczesnymi trendami w szkolnictwie, jedną z podstawowych kompetencji, w jakie szkoła powinna wyposażać ucznia, jest uczenie tego, jak się uczyć. To czyni z ucznia, świadomego, aktywnego kreatora własnego procesu dydaktycznego, zamiast biernego odbiorcy. Znaczenie i ważność kwalifikacji w obszarze rozpoznawania potencjału rozwojowego ucznia i prowadzenia rozmów coachingowych z uczniem, adekwatnie dopasowanych do potencjału ucznia, zostało potwierdzone wynikam badań Profesora Johna Hattiego [2], który dokonał metaanalizy wyników badań, dotyczących czynników wpływających na osiągnięcia szkolne ucznia. Kwalifikacje w obszarze budowania motywacji wewnętrznej ucznia, budowania wspierającej relacji uczeń-nauczyciel, włączania rodziców w system wsparcia rozwoju dziecka oraz umacnianie poczucia kompetencji wśród nauczycieli, zostały wskazane jako istotne czynniki budowania szkoły XXI wieku w raporcie OECD z 2015 [3] Szkoła XXI wieku wymaga od pracowników systemu oświaty podniesienia kwalifikacji kadry nauczycielskiej w obszarze budowania relacji z uczniem i rodzicem poprzez rozmowy coachingowe, a w szczególności: • Podniesienie poziomu kwalifikacji nauczycieli i pedagogów w zakresie pracy z uczniem zdolnym, w publicznym systemie oświaty. Uczeń zdolny i zmotywowany do pracy, to z jednej strony marzenie każdego nauczyciela, jednak z drugiej – problem, z którym boryka się wielu nauczycieli, będących świadkami niewykorzystanego, czy wręcz zmarnowanego potencjału (tzw. zjawiska „gubienia diamentów”). Istnieje kilka przyczyn takiego stanu rzeczy. Jedną z nich jest fakt, iż z oczywistych względów, uwaga nauczycieli koncentruje się głównie na uczniach sprawiających trudności wychowawcze lub przejawiających trudności w nauce, co skutkuje brakiem czasu na pracę z grupą uczniów o wysokim potencjale. Drugą przyczyną jest brak ze strony szkoły wsparcia organizacyjnego, czyli brak przestrzeni na spotkanie mistrza i ucznia poza czasem zajęć lekcyjnych. Kolejną przyczyną jest niski poziom kompetencji kadry odpowiedzialnej za edukuję pedagogów w zakresie prowadzenia rozmów rozwojowych i planowania rozwoju ucznia zdolnego [4]; • Podniesienie kompetencji nauczycieli i pedagogów do pracy w zakresie zmiany negatywnych postaw wśród uczniów , którzy pomimo wysokiego potencjału i zdolności do osiągnięć szkolnych, nie osiągają oczekiwanych rezultatów i wykazują tzw. Syndrom Nieadekwatnych Osiągnięć Szkolnych, który według badaczy może dotykać nawet 50% dzieci zdolnych [5] [6]; • Budowanie spójnego systemu wsparcia rozwoju ucznia – włączanie rodziców w system działań rozwojowych dziecka, uzgodniony z nauczycielem. Coaching sam w sobie jest działaniem systemowym i odnosi najlepsze rezultaty w sytuacji, gdy zaprojektowane podczas rozmów coachingowych działania mają charakter systemowy i włączają w cykl zmiany „elementy” istotne dla danego systemu, w tym przypadku triadę: nauczyciel, uczeń, rodzic [7], [8], [9]; • Podnoszenie kompetencji nauczyciela w zakresie budowania poczucia własnej wartości w uczniu , który wykazuje trudności w osiąganiu celów edukacyjnych. Brak zadowalających wyników w nauce, często pozostaje w sprzężeniu zwrotnym wzmacniającym ze spadkiem motywacji do nauki oraz obniżeniem poczucia własnej wartości, co powoduje utrwalenie u ucznia destrukcyjnych mechanizmów regulujących w postaci błędnego koła. Umiejętność oddzielania poczucia własnej wartości od osiąganych rezultatów cząstkowych to ważna kompetencja, której zdobycie umożliwia przełamanie mechanizmu błędnego koła. Aby mogło się to wydarzyć, konieczna jest jednak praca wychowawcy, nauczyciela czy pedagoga z uczniem. Jest to ważny obszar pracy wychowawczej, gdyż skutki zaniżonej samooceny są źródłem między innymi: odczuwania negatywnych emocji, braku motywacji do działania i braku sukcesu w działaniach, celowych zachowań obniżających warunki egzystencji, braku asertywności (np. zgody na zachowania niepożądane z chęci przypodobania się innym), braku umiejętności podejmowania decyzji, nieradzenia sobie z krytyką oraz krytycznym myśleniem, braku poczucia szczęścia i zadowolenia z życia oraz braku wiary we własne możliwości i czarnowidztwa dotyczącego każdego aspektu życia, braku pewności siebie, stawianiu sobie zbyt wysokich wymagań, pojawiania się myśli samobójczych i depresji [10], [11], [12]. Włączenie tej kwalifikacji do ZSK znacząco podniesie jakość działań prorozwojowych (w tym modelowanie pożądanych postaw) w szkołach, zminimalizuje zjawisko marnowania potencjału uczniów, którego przyczyną jest brak lub niska jakość oddziaływań stymulujących rozwój ucznia. Bibliografia: [1] Kołodziejczyk, W. i Polak, M. (2011). Jak będzie zmieniać się edukacja? Wyzwania dla polskiej szkoły i ucznia. Warszawa: Instytut Obywatelski. [2] /https://visible- learning.org/hattie-ranking-influences-effect-sizes-learning-achievement/ [3] Schleicher, A. (2015), Schools for 21st-Century Learners: Strong Leaders, Confident Teachers, Innovative Approaches, International Summit on the Teaching Profession, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/9789264231191-en. [4] Badanie elementów systemu pracy z uczniem zdolnym. www.ore.edu.pl/2014/12/raporty-z-badan/ [5] Dyrda, B. (2007). Zjawiska niepowodzeń szkolnych uczniów zdolnych. Rozpoznawanie i przeciwdziałanie. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls. [6] Dyrda, B. (2010). Trudne dzieciństwo dziecka zdolnego. Chowanna, 1, 109-117. [7] Lofthouse, R. M., Leat, D. i Towler, C. (2010). Improving Teacher Coaching in Schools; A Practical Guide. Project Report. National College for Teaching and Leadership. [8] Palmer, S. i Szymańska, K. (2007). Cognitive behavioural coaching: an integrative approach. W: S. Palmer i A. Whybrow (red), Handbook of Coaching Psychology: A Guide for Practitioners. London:Routledge. [9] Passmore, J. (2006). Coaching Psychology: Applying an integrated approach in education. The of Leadership in Public Services. 2, 27–33. [10]Crocker, J., Karpinski, A., Quinn, D. M., i Chase, S. K. (2003). When Grades Determine Self-Worth: Consequences of Contingent Self-Worth for Male and Female Engineering and Psychology Majors. Journal of Personality and Social Psychology, 85(3), 507-516. [11] Crocker, J., Lee, S. J., i Park, L. E. (2004). The pursuit of self-esteem: Implications for good and evil. W: A. G. Miller (red.), The social psychology of good and evil, 271- 302. New York: Guilford Press. [12] Góralewska-Słońska, A. (2011). Poczucie własnej wartości jako potencjał jednostki. Problemy Profesjologii 2, 97-112.
