Dokument elektroniczny publikowany na stronie internetowej jednostki publicznej lub innego podmiotu realizującego zadania publiczne, podobnie jak sama strona www, podlega standardowi WCAG [17], który jest zbiorem zasad, jakimi powinien kierować się twórca strony www i dokumentów cyfrowych umieszczanych na stronach www, aby przygotować dokumenty dostępne dla osób z indywidualnymi potrzebami.
Dostępność to właściwość środowiska (przestrzeni fizycznej, rzeczywistości cyfrowej, systemów informacyjno-komunikacyjnych, produktów, usług), która pozwala osobom z ograniczeniami funkcjonalnymi (fizycznymi i poznawczymi) na korzystanie z niego na zasadzie równości z innymi. Dostępność jest dla wielu osób warunkiem prowadzenia niezależnego życia oraz uczestnictwa w życiu społecznym i gospodarczym kraju, społeczności lokalnej, szkoły i miejsca pracy.
Obowiązek audytowania dokumentów cyfrowych zgodnie ze standardem WCAG wiąże się z cyfryzacją państwa oraz zmianami legislacyjnymi, w tym zmieniającym się prawodawstwem krajowym (ustawa w sprawie dostępności stron internetowych i aplikacji - Ministerstwo Cyfryzacji, regulacje wdrażające dyrektywę European Accessibility Act - Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju oraz ustawa o dostępności w ramach rządowego programu Dostępność Plus).
Wszystkie te dokumenty prawne budują zapotrzebowanie na kwalifikację „Audytowanie dokumentów cyfrowych w oparciu o standard WCAG (Web Content Accessibility Guidelines)”. Tymi aktami zobowiązano podmioty publiczne, sektor telekomunikacyjny oraz realizatorów projektów finansowanych ze środków europejskich do dostosowania dostępnych publicznie dokumentów cyfrowych do osób ze specjalnymi potrzebami.
Kwalifikacja pozwalająca obiektywnie i jednoznacznie ocenić poprawność przygotowanego dokumentu cyfrowego oraz wskazać kluczowe sposoby poprawy błędów dla zapewnienia wysokiej jakości dostępnych dokumentów cyfrowych jest bardzo ważna. Wielość takich dokumentów tworzonych przez instytucje sektora publicznego na terenie całego kraju wymaga cyklicznego i ciągłego sprawdzania ich zgodności ze standardem WCAG, w celu zapewnienia ich dostępności dla osób z indywidualnymi potrzebami.
Konieczność systematycznego audytowania dostępności dokumentów cyfrowych wiąże się również ze wzrostem liczby odbiorców tych dokumentów w podeszłym wieku, u których nasilają się deficyty funkcji wzrokowych i kognitywnych. Związane jest to z wydłużaniem się życia, które jest zjawiskiem powszechnym nie tylko w Polsce, ale również w społeczeństwach najbardziej rozwiniętych krajów świata. Według przewidywań demograficznych odsetek ludności w wieku emerytalnym wzrośnie w Europie do 2050 roku z 27% do 51%, a w skali globalnej z 11% do 25%. Prognozuje się również wzrost liczby osób w wieku emerytalnym w Polsce z 5,9 mln (15,4% ogółu ludności) w 2005 roku do co najmniej 9,6 mln (29%) w 2030 [11, s. 16-17]. Kierowane do tych osób dokumenty cyfrowe powinny być dostępne, zgodnie ze standardem WCAG. Potrzeba audytowania dokumentów cyfrowych wiąże się również z koniecznością monitorowania ich dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, posługującymi się w życiu codziennym technologiami asystującymi. Dostępność tych dokumentów dla osób niedowidzących, niewidomych oraz głuchych oznacza możliwość ich pełnego uczestnictwa w życiu zawodowym, społecznym i kulturalnym.
Z badań przeprowadzonych przez ekspertów Fundacji Widzialni wynika, że w zdecydowanej większości dokumenty cyfrowe instytucji publicznych sporządzone są niezgodnie ze standardem WCAG, co ogranicza powszechny dostęp do informacji publicznej [12]. W opublikowanym w 2013 r. Raporcie Rzecznika Praw Obywatelskich stwierdzono, iż dokumenty PDF nieposiadające warstwy tekstowej zostały osadzone aż w 1569 serwisach (52,3%) [4, s. 29]. W Raporcie Fundacji Instytut Rozwoju Regionalnego stwierdzono, iż dokumenty PDF nieposiadające warstwy tekstowej zostały osadzone w 1611 serwisach (53,7%) [5, s. 29-30]. Podobnie Raport Najwyższej Izby Kontroli z 2015 r. wykazał, że w blisko 80% stron internetowych objętych kontrolą wystąpiły nieprawidłowości polegające m.in. na zamieszczeniu dokumentów w postaci nieedytowalnych plików graficznych. Oznacza to, że jedynie na co piątej stronie internetowej dokumenty były zamieszczane w edytowalnych plikach PDF [14, s. 25]. Z monitoringu Biuletynów Informacji Publicznej gmin przeprowadzonego w okresie od 2015 do 2017 r. w ramach projektu Mam to w BIP-ie wynika, że:
37% uchwał zostało opublikowanych w niedostępnym formacie PDF;
38% uchwał budżetowych zostało opublikowanych w niedostępnym formacie PDF;
60% oświadczeń majątkowych prezydenta, wójta lub burmistrza zostało opublikowanych w niedostępnym formacie PDF.
Ocena zgodności dokumentów cyfrowych ze standardem WCAG jest podstawą wskazywania błędów w dostępności i sposobów ich poprawy. Tak duży odsetek dokumentów cyfrowych niezgodnych ze standardem WCAG uzasadnia zapotrzebowanie na kwalifikację „Audytowanie dokumentów cyfrowych w oparciu o standard WCAG (Web Content Accessibility Guidelines)”. Obecność tej kwalifikacji w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji jest niezmiernie istotna w obliczu wymagań prawa polskiego i unijnego.
Lista dostępnych źródeł, na podstawie których przedstawiono zapotrzebowanie:
[1] App Annie 2017 Retrospective Report,
https://www.appannie.com/en/insights/market-data/app-annie-2017-retrospective/
[2] Badanie dostępności strony www w oparciu o WCAG, A. Marcinkowski, Fundacja Widzialni, Szerokie Porozumienie na Rzecz Umiejętności Cyfrowych, Orange Polska, 2016, http://www.widzialni.org/container/Badanie-dostepnosci-stron-www-w-oparciu-o-WCAG.pdf.
[3] Broszura Europejski Akt o Dostępności, KPRM,
https://dsc.kprm.gov.pl/sites/default/files/eaa_broszura_kprm_28.09.2017.final__0.pdf.
[4] Dostępność witryn internetowych instytucji publicznych dla osób z niepełnosprawnościami. Analiza i zalecenia, Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 2013, nr 9, https://www.rpo.gov.pl/sites/default/files/Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich 2013%2 Nr 9 źródła.pdf.
[5] Dostępność witryn internetowych instytucji publicznych dla osób niepełnosprawnych. Ocena zgodności z międzynarodowym standardem WCAG 2.0 oraz polskimi regulacjami prawnymi, Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego, Kraków 2014, https://dostepny.joomla.pl/zasoby/pobierz-i-wykorzystaj/send/12-raporty-i-badania/15-raport-dostepnosci-samorzadowych-stron-internetowych-2014-fundacja-instytut-rozwoju-regionalnego.
[6] Dostępność witryn internetowych instytucji publicznych dla osób niepełnosprawnych. Ocena zgodności z międzynarodowym standardem WCAG 2.0 oraz polskimi regulacjami prawnymi, Raport Fundacji Instytut Rozwoju Regionalnego, Kraków 2013,
http://www.jawnosc.pl/wp-content/uploads/2013/11/Raport-FIRR-Doste%CC%A8pnosc-witryn-internetowych-.pdf.
[7] Lista jednostek sektora instytucji rządowych i samorządowych (S.13), zgodnie z ESA2010 (stan na 31 grudnia 2016 r.), GUS, http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rachunki-narodowe/statystyka-sektora-instytucji-rzadowych-i-samorzadowych/lista-jednostek-sektora-instytucji-rzadowych-i-samorzadowych-s-13-zgodnie-z-esa2010-stan-na-31-grudnia-2016-r-,6,7.html.
[8] Metodologia badania dostępności strony www dla osób niepełnosprawnych, starszych i innych narażonych na wykluczenie cyfrowe w oparciu o WCAG 2.0”, dr I. Mrocheń, A. Marcinkowski, P. Marcinkowski, M. Luboń, Fundacja Widzialni/ Uniwersytet Śląski, 2013, http://widzialni.org/container/metodologia-badania-dostepnosci-stron-www.pdf.
[9] Podręcznik dobrych praktyk WCAG 2.0, A. Marcinkowski, P. Marcinkowski, Fundacja Widzialni 2012, http://widzialni.org/download/podrecznik-dobrych-praktyk-wcag-2.0.pdf.
[10] Projekt Programu rządowego Dostępność Plus 2018-2025, https://www.miir.gov.pl/media/53301/Program_Dostepnosc_Plus.pdf.
[11] Rajkiewicz Z., Polska w obliczu starzenia się społeczeństwa [w:] Polska w obliczu starzenia się społeczeństwa. Diagnoza i program działania, Kancelaria PAN, Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” Warszawa 2008.
[12] Raport Dostępności 2018, Fundacja Widzialni 2018, http://widzialni.org/container/raport-dostepnosci-2018.pdf
[13] Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Polska Akademia Dostępności, dr A. Widawska, dr Z. Wieczorek, dr hab. A. Wysocka, Fundacja Widzialni 2014, http://widzialni.org/container/raport-z-badan-przeprowadzonych-w-ramach-projektu-pad.pdf.
[14] Realizacja przez podmioty wykonujące zadania publiczne obowiązku dostosowanie ich stron internetowych do potrzeb osób niepełnosprawnych. Informacje o wynikach kontroli, NIK, Departament Administracji Publicznej, potrzeb osób niepełnosprawnych (D/15/505/LGD), Warszawa 2015, https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,nik-d-15-505-dostepnosc-stron,typ,k.pdf.
[15] Realizacja zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Poradnik dla realizatorów projektów i instytucji systemu wdrażania funduszy europejskich 2014-2020, https://cppc.gov.pl/wp-content/uploads/Poradnik_zasady-r%C3%B3wno%C5%9Bci-i-niedyskryminacji_2016.pdf.
[16] Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z 26 marca 2014 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących świadczenia udogodnień dla osób niepełnosprawnych przez dostawców publicznie dostępnych usług telefonicznych, http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20140000464/O/D20140464.pdf
[17] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych, http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20120000526/O/D20120526.
