Kwalifikacja „Prowadzenie procesu treningu sportowego dla zawodniczek w ciąży i po porodzie” jest odpowiedzią na rosnącą w Polsce i na świecie popularność sportu kobiet. Międzynarodowy Komitet Olimpijski oraz narodowe federacje sportowe zachęcają kobiety do udziału w rywalizacji sportowej na najwyższym poziomie (1). W niektórych polskich związkach sportowych widoczny jest znaczący udział zawodniczek w członkostwie kadry narodowej (2). W większości dyscyplin kariera zawodnicza przypada na przeciętny wiek zachodzenia w ciążę i rodzenia dzieci, który w Polsce wynosi 26-28 lat (3). Wiele kobiet nie chce rezygnować z kariery zawodniczej, podejmując decyzję o macierzyństwie. Poza tym, jak najszybciej po urodzeniu dziecka planuje powrót do procesu treningowego (1). Aby im to zapewnić, trenerzy powinni posiadać odpowiednie kwalifikacje. W latach 2016-2017 zespół ekspertów pod przewodnictwem profesor Kari Bø wraz z medyczno-naukową komisją przy Międzynarodowym Komitecie Olimpijskim opublikował przeglądowe opracowania m.in. nt. wpływu procesu treningowego na przebieg ciąży, porodu, połogu i laktacji oraz występowanie dolegliwości ciążowych i połogowych (1,4,5). W oparciu o dostępne dane określono zalecenia do postępowania w przypadku ciąży u zawodniczek (6). Aby zapewnić bezpieczeństwo zarówno matce, jak i dziecku, przy utrzymaniu możliwie wysokiego poziomu sportowego, konieczna jest współpraca wysokiej klasy specjalistów łączących kompetencje zarówno z obszaru sportu wyczynowego, jak i położnictwa (7). Chociaż górne granice intensywności dla okresu ciąży nie zostały ustalone, przy każdej zawodniczce konieczna jest indywidualizacja podejścia oraz stała obserwacja, czy obciążenia treningowe nie wpływają negatywnie na przebieg ciąży lub laktacji. Szczególna uwaga powinna być kierowana na proces przyrostu masy ciała w ciąży i redukcji masy ciała po porodzie, a także unikanie przegrzewania i odwodnienia organizmu. Od trenera wymagane będą umiejętności analityczne, pozwalające na ocenę i modyfikację procesu treningowego, przy uwzględnieniu potrzeb i możliwości zawodniczki. Efektywna i bezpieczna realizacja celów treningowych będzie musiała opierać się na wysokich kompetencjach trenera w zakresie prowadzenia procesu treningowego w danej dyscyplinie. Przy rosnącej wiedzy nt. sportu w ciąży i po porodzie można spodziewać się, że grono kilku tysięcy trenerów sportu w Polsce będzie zainteresowanie uzyskaniem niniejszej kwalifikacji. Niewątpliwie włączenie jej do ZSK jest potrzebne, aby wzmacniać udział kobiet w sporcie wyczynowym i wydłużać ich karierę zawodniczą.
Żródła: 1. Bø K, Artal R, Barakat R, Brown W, Davies GAL, Dooley M, et al. Exercise and pregnancy in recreational and elite athletes: 2016 evidence summary from the IOC expert group meeting, Lausanne. Part 1-exercise in women planning pregnancy and those who are pregnant. British Journal of Sports Medicine. 2016;50(10):571-89. 2. Włoch R, Skóra K, Szankin K, Szeptycka E. Bariery równouprawnienia płci w sporcie. Ministerstwo Sportu i Turystyki. 3. Małżeństwa oraz dzietność w Polsce. Dostęp: malzenstwa_i_dzietnosc_w_polsce.pdf (stat.gov.pl) dostęp z dnia 13.11.2022. 4. Bø K, Artal R, Barakat R, Brown W, Dooley M, Evenson KR, et al. Exercise and pregnancy in recreational and elite athletes: 2016 evidence summary from the IOC expert group meeting, Lausanne. Part 2-the effect of exercise on the fetus, labour and birth. British Journal of Sports Medicine. 2016;50(21):1297-305. 5. Bø K, Artal R, Barakat R, Brown WJ, Davies GAL, Dooley M, et al. Exercise and pregnancy in recreational and elite athletes: 2016/17 evidence summary from the IOC Expert Group Meeting, Lausanne. Part 3-exercise in the postpartum period. British Journal of Sports Medicine. 2017;51(21):1516-25. 6. Szumilewicz A, Worska A, Santos-Rocha R, Oviedo-Caro MÁ. Evidence-based and practice-oriented guidelines for exercising during pregnancy In: Santos-Rocha R, editor. Exercise and Physical Activity During Pregnancy and Postpartum Evidence-Based Guidelines. 2 ed. Cham, Switzerland: Springer Nature Switzerland AG; 2022. p. 157–81.7. ACOG Committee Opinion No. 804: Physical Activity and Exercise During Pregnancy and the Postpartum Period. Obstetrics and Gynecology. 2020; 135(4): pp. e178-e88.