Notowany obecnie intensywny rozwój gospodarczy kraju determinuje potrzebę wdrożenia standardu kompetencyjnego dla usługodawców z zakresu montażu i konserwacji zabezpieczeń przeciwpożarowych, w tym również w zakresie dotyczącym montażu i konserwacji stałych urządzeń gaśniczych (SUG). Jednym z najważniejszych zadań Państwa jest zapewnienie bezpieczeństwa obywateli, między innymi poprzez ochronę przeciwpożarową mającą na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem lub innym miejscowym zagrożeniem, a polegającą na zapewnieniu koniecznych warunków ochrony technicznej nieruchomościom i ruchomościom. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1333, 2127 i 2320) określa, że za obiekt budowlany należy rozumieć budynek wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych. Określa ponadto niezbędne
uprawnienia budowlane do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi oraz
uprawnienia budowlane udzielane w specjalnościach, specjalizacjach techniczno-budowlanych, a także warunki ich uzyskania.
W ustawie niestety pominięta została sprawa rodzaju i zakresu przygotowania zawodowego do montażu zabezpieczeń przeciwpożarowych. Zgodnie z zapisami ustawy inwestor, w stosunku do którego nałożono obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego, jest obowiązany zawiadomić m.in. Państwową Straż Pożarną o zakończeniu budowy obiektu budowlanego i zamiarze przystąpienia do jego użytkowania. W rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1422 z późn. zm.) w dziale VI Bezpieczeństwo pożarowe określono zasady, że budynek i urządzenia z nim związane powinny być projektowane w sposób ograniczający możliwość powstania pożaru oraz określono wymagania dotyczące bezpieczeństwa pożarowego budynków lub ich części. Ponadto wyjaśnione są pojęcia i ustalone wymogi dla: stref pożarowych i oddzieleń przeciwpożarowych, dróg ewakuacyjnych, wymagań przeciwpożarowych dla palenisk i instalacji, usytuowania budynków z uwagi na bezpieczeństwo pożarowe, wymagań
przeciwpożarowych dla garaży, wymagań przeciwpożarowych dla budynków inwentarskich,
wymagań przeciwpożarowych dla budynków tymczasowych.
Stosowanie przepisów rozporządzenia wymaga uwzględnienia przepisów odrębnych dotyczących ochrony przeciwpożarowej, określających w szczególności: a) zasady oceny zagrożenia wybuchem i wyznaczania stref zagrożenia wybuchem, b) warunki wyposażania budynków lub ich części w instalacje sygnalizacyjno-alarmowe i stałe urządzenia gaśnicze, c) zasady przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, d) wymagania dotyczące dróg pożarowych.
W związku z tym zgodnie z §27.2 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719 z późn. zm.) stosowanie stałych urządzeń wodnych, związanych na stałe z obiektem, zawierających zapas środka gaśniczego i uruchamianych samoczynnie we wczesnej fazie rozwoju pożaru, jest wymagane w budynkach: handlowych lub wystawowych (jednokondygnacyjnych, ZL I o powierzchni powyżej 8000m2, ZL I o powierzchni powyżej 5000m2), o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 600, wielokondygnacyjnych, użyteczności publicznej wysokościowych, zamieszkania zbiorowego wysokościowych.
Obiekty te wymagają konserwacji zamontowanych w nich zabezpieczeń przeciwpożarowych. Zgodnie z zapisami ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 961 z późn. zm.)., art. 4.2 ”Czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej mogą
wykonywać osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje” oraz art. 6.5. “Rozpoczęcie
eksploatacji nowej, przebudowanej lub wyremontowanej budowli, obiektu lub terenu, maszyny, urządzenia lub instalacji albo innego wyrobu może nastąpić wyłącznie, gdy: zostały spełnione wymagania przeciwpożarowe i sprzęt, urządzenia pożarnicze i ratownicze oraz środki gaśnicze zapewniają skuteczną ochronę przeciwpożarową.”
Jednocześnie zarówno w systemie oświaty, jak i w kształceniu pozaformalnym, nie ma możliwości zdobycia i potwierdzenia kwalifikacji związanej z montażem i konserwacją stałych urządzeń gaśniczych. Jednocześnie obowiązek wykonywania przeglądów technicznych i czynności konserwacyjnych urządzeń
przeciwpożarowych wynika wprost z zapisów rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i
Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych
obiektów budowlanych i terenów. (Dz. U. Nr 109, poz. 719) określonych w: §3.2. Urządzenia
przeciwpożarowe oraz gaśnice przenośne i przewoźne, zwane dalej "gaśnicami", powinny być
poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym, zgodnie z zasadami i w sposób określony w Polskich Normach dotyczących urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic, w
dokumentacji techniczno-ruchowej oraz w instrukcjach obsługi, opracowanych przez ich
producentów. §3.3. Przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne powinny być
przeprowadzane w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku.
O znaczeniu konieczności potwierdzania efektów uczenia się wymaganych dla tej kwalifikacji
świadczą dane statystyczne KG PSP, przygotowane przez Wydział Przetwarzania Danych Operacyjnych, Krajowego Centrum Koordynacji Ratownictwa i Ochrony Ludności, zawierające następujące fakty o budynkach/pomieszczeniach, w których w 2017 roku powstały zdarzenia: - 20% Instalacji wykrywających zagrożenia, w tym pożary było NIESPRAWNYCH, - 18% Systemów
Automatycznej Transmisji Alarmu było NIESPRAWNYCH, - 49% Stałych/półstałych instalacji gaśniczych było NIESPRAWNYCH, - 40% Urządzeń oddymiających było NIESPRAWNYCH, - 54% Hydrantów wewnętrznych, zaworów hydrantowych było NIESPRAWNYCH.
Stałe urządzenie gaśnicze wodne jest uznawane za najbardziej efektywne urządzenie gaszenia pożarów w obiektach budowlanych. Stałe urządzenia gaśnicze poza wymienionymi w rozporządzeniu obiektami może być stosowane między innymi w ochronie: garaży podziemnych,
zakładów produkcyjnych, magazynów, elektrociepłowni, supermarketach, halach sportowych i biurach -
wszędzie tam, gdzie zastosowanie gazowych środków gaśniczych byłoby nieskuteczne z powodu np. nieszczelności kubaturowej obiektu lub mogłoby stanowić zagrożenie zdrowia ludzi. SUG wodny nie musi współdziałać z systemem sygnalizacji pożarowej (SSP).
Zgodnie ze Strategią na rzecz
Odpowiedzialnego Rozwoju trend przyrostu infrastruktury będzie utrzymywał się przez kilka
kolejnych lat. To stanowi wystarczający kontekst rynkowy, potwierdzający zapotrzebowanie na
świadczenie usług montażu i konserwacji w zakresie zabezpieczeń przeciwpożarowych, w tym instalacji stałych urządzeń gaśniczych wodnych (SUG-W) na jak najwyższym poziomie.
Włączenie kwalifikacji do ZSK przyczyni się do zwiększenia niezawodności instalowanych
systemów w trakcie ich eksploatacji, co stanowi warunek konieczny i krytyczny, aby skutecznie
chronić zdrowie i życie ludzkie, a także infrastrukturę przed skutkami pożaru oraz innymi
zagrożeniami.
Najważniejszym argumentem za włączeniem kwalifikacji do ZSK jest potrzeba
zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i mienia. Jednocześnie możliwość zdobycia kwalifikacji
wpłynie pozytywnie na rozwój rynku pracy - biorąc pod uwagę skalę przyrostu infrastruktury
można założyć, że zdobycie kwalifikacji przełoży się na zdobycie zatrudnienia. Standaryzacja
powinna przyczynić się do upowszechnienia atrakcyjnej zawodowo profesji montera i
konserwatora, która również z racji swojej niekwestionowanej użyteczności społecznej może
cieszyć się uznaniem. To szansa dla poszukujących alternatywy na rynku pracy lub dla tych, którzy przygotowują się aktualnie do wejścia na rynek pracy.
Weryfikacja
1. Metody
Do weryfikacji efektów uczenia się zawartych w kwalifikacji dopuszcza się zastosowanie następujących metod:
a) Zestaw 1 i 2 – test teoretyczny lub wywiad ustrukturyzowany lub storytelling,
b) Zestaw 3 – symulacja lub praktyczny montaż elementów instalacji i przeprowadzenia uruchomienia, pomiarów i czynności konserwacyjnych systemu SUG-W. Symulacja
może być w całości lub w części zastąpiona obserwacją w miejscu pracy.
Test teoretyczny oraz symulacja mogą, ale nie muszą być przeprowadzone z użyciem dokumentacji oraz materiałów dostarczonych przez komisję. W przypadku obserwacji
w miejscu pracy lub praktycznego montażu, np. na stanowiskach laboratoryjnych, kandydat może dostarczyć dokumentację, w skład której wchodzą: protokoły wymagane dla
instalacji SUG-W (w tym protokoły z przeprowadzonych testów), wzory protokołów wymaganych dla instalacji SUG-W, projekt techniczny instalacji SUG-W z przywołanym
standardem projektowania, normy projektowe instalacji SUG-W, przykłady certyfikatów i świadectw dopuszczenia dla wyrobów instalacji SUG-W, książka eksploatacji, przeglądów, napraw i kontroli instalacji SUG-W, instrukcja montażu, obsługi technicznej i konserwacji instalacji SUG-W oraz listy kontrolne instalacji SUG-W.
2. Zasoby kadrowe
Weryfikację efektów uczenia się przeprowadza komisja składająca się z minimum 3 osób. Członkami komisji mogą być osoby spośród niżej wymienionych:
a) inspektor, specjalista lub rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych wpisany na listę rzeczoznawców Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej,
b) pracownik naukowo-dydaktyczny szkół pożarniczych lub uczelni technicznych specjalizujący się w technicznych systemach zabezpieczeń przeciwpożarowych,
c) specjalista w dziedzinie SUG-W,
d) specjalista z doświadczeniem w audytowaniu, certyfikacji lub dopuszczaniu urządzeń wchodzących w skład SUG-W lub instalacji SUG-W,
e) specjalista z praktyką zawodową i znajomością zagadnień technicznych w zakresie instalacji SUG-W, który ukończył studia drugiego stopnia na kierunku technicznym
odpowiednim dla specjalności budowlanych instalacyjnych lub posiadający tytuł zawodowy inżyniera pożarnictwa lub ma ukończone w Szkole Głównej Służby Pożarniczej
studia wyższe w zakresie inżynierii bezpieczeństwa,
f) monter, brygadzista, mistrz lub kierownik robót, który uczestniczył w montażu co najmniej 12 instalacji SUG-W w co najmniej 3 standardach projektowych (PN-EN, VdS,
FM, NFPA),
g) osoba fizyczna pozytywnie przeegzaminowana według kryteriów europejskiej jednostki certyfikującej usługi w przedmiotowym zakresie, np. VdS.
Spośród członków komisji wybierany jest jej przewodniczący.
Komisja może wyznaczyć asesorów walidacyjnych. Asesor walidacyjny musi spełniać trzy z wymagań określonych dla członków komisji.
3. Sposób organizacji walidacji oraz warunki organizacyjne i materialne niezbędne do prawidłowego prowadzenia walidacji
Walidacja jest podzielona na dwa etapy: teoretyczny i praktyczny. Etap teoretyczny weryfikuje efekty uczenia się wskazane w zestawie 1 i 2. Etap praktyczny weryfikuje efekty
uczenia się określone w zestawie 3. Warunkiem podejścia do etapu praktycznego jest zaliczenie etapu teoretycznego.
Zestaw 1 „Przygotowanie do montażu i konserwacji technicznych systemów zabezpieczeń przeciwpożarowych” może być wspólny dla różnych kwalifikacji z obszaru zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Instytucja certyfikująca powinna zapewnić co najmniej 2 terminy egzaminu praktycznego w ciągu roku kalendarzowego, niezależnie od liczby zgłoszonych kandydatów.
Dwa etapy egzaminu obejmują cztery ich najbliższe terminy. W przypadku niezaliczenia etapu pierwszego należy ponownie zaliczyć wszystkie wskazane etapy.
Dopuszcza się udział w egzaminie praktycznym grupy kandydatów (zorganizowanej lub przypadkowej).
Instytucja prowadząca walidację musi zapewnić lub zorganizować przynajmniej:
a) jedno stanowisko montażowe – co najmniej dwie prostopadłe ściany z sufitem,
b) jeden regał paletowy o wysokości minimum 3 m,
c) pomieszczenie lub stanowisko o charakterze pompowni wody przeciwpożarowej,
d) jeden zestaw pompowy z silnikiem elektrycznym i szafą sterującą,
e) jeden zestaw pompowy z silnikiem wysokoprężnym i szafą sterującą,
f) jedno stanowisko kontrolno-alarmowe każdego typu,
g) po jednym elemencie armatury i aparatury pomiarowej.
Listę wyposażenia jednostki oraz zakres zadania egzaminacyjnego kandydat otrzymuje razem z potwierdzeniem zgłoszenia do egzaminu.
Kandydat zapewnia we własnym zakresie:
a) środki ochrony osobistej (hełm ochronny, rękawice, okulary, ochronniki słuchu),
b) drabinę rozkładaną wielofunkcyjną,
c) elektronarzędzia,
d) przyrządy pomiarowe,
e) materiały niezbędne do wykonania przykładowego montażu.
Ustala się jedną opłatę za dwa etapy egzaminacyjne. W przypadku dwukrotnego zaliczenia etapu teoretycznego kandydatowi przysługują co najmniej dwa bezpłatne najbliższe
terminy poprawkowe etapu praktycznego.