Kwalifikacja „Prowadzenie ćwiczeń dla kobiet w połogu prawidłowym” jest odpowiedzią na globalny trend popularyzowania ćwiczeń w okresie okołoporodowym, między innymi wspierany przez Światową Organizację Zdrowia (1) oraz Międzynarodowy Komitet Olimpijski (2). Rekomendacje co do ćwiczeń w połogu publikowane są w wielu krajach, w tym m.in. w Australii (3, 4), Brazylii (5) Nowej Zelandii (6), USA (7, 8, 9). W Polsce beneficjentkami tej kwalifikacji może być kilkaset tysięcy kobiet - według danych GUS w 2021 r. urodziło się 332 731 dzieci (10). Zdaniem ekspertów z WHO, kobiety w połogu powinny przede wszystkim ograniczyć czas spędzony w sposób siedzący, który związany jest z podwyższonym wskaźnikiem śmiertelności m.in. z powodu chorób sercowo-naczyniowych i nowotworowych oraz występowania cukrzycy typu 2 (1). Dlatego bezpodstawne zwlekanie z rozpoczęciem ćwiczeń w połogu jest działaniem szkodliwym dla zdrowia kobiety. Zgodnie z ekspertami z Amerykańskiego Kolegium Ginekologów i Położników (ACOG) (7) okres po porodzie jest odpowiednim czasem, aby przekonać kobietę do zdrowego, aktywnego stylu życia. Znacząca część kobiet szuka sposobów na szybki powrót do formy sprzed ciąży i często samodzielnie poszukuje informacji nt. tzw. gimnastyki poporodowej. Jeżeli nie ma przeciwwskazań medycznych, kobieta po porodzie powinna stopniowo, wracać do aktywności fizycznej, by jak najszybciej osiągnąć poziom min. 150 minut tygodniowo poświęconych na aktywność fizyczną o przynajmniej umiarkowanej intensywności (1). Niektóre kobiety mogą wracać do aktywności fizycznej w ciągu kilku dni po urodzeniu dziecka (7), niektóre wymagają dłuższego czasu, np. 4-6 tygodni (5). Czas powrotu do ćwiczeń powinien opierać się na indywidulanych potrzebach i możliwościach psychofizycznych oraz organizacyjnych kobiety, a także na jej aktywności fizycznej w ciąży, przebiegu porodu oraz połogu (11). Przed rozpoczęciem ćwiczeń kobieta powinna przejść ocenę stanu zdrowia przez specjalistów opieki okołoporodowej. Wskazana jest również ocena funkcji dna miednicy przez fizjoterapeutę uroginekologicznego. Ćwiczenia mięśni dna miednicy mogą być wykonywane bezpośrednio po porodzie (7). Szybkie rozpoczynanie ćwiczeń całego ciała ma na celu m.in. wspomaganie redukcji masy ciała i zapobieganie otyłości oraz powiązanych z nią komplikacji zdrowotnych. Ma również oddziaływać prewencyjnie w zakresie dysfunkcji mięśni dna miednicy, przede wszystkim wysiłkowego nietrzymania moczu (11). Niestety z badań wynika, że w kilka miesięcy po porodzie tylko około jedna trzecia kobiet deklaruje odpowiedni poziom aktywności fizycznej (12). Prawie połowa przyznaje, że po roku od urodzenia dziecka nie rozpoczęła wykonywania ćwiczeń mięśni dna miednicy (13). Jako przyczyny nieaktywności fizycznej kobiety podawały najczęściej brak wsparcia przy opiece nad dzieckiem oraz brak czasu. Z kolei bodźcem do ćwiczeń były zachęty słowne do rozpoczęcia ćwiczeń ze strony otoczenia społecznego (12). W świetle badań, koniecznym wydaje się przygotowanie specjalistycznej kadry do prowadzenia ćwiczeń w połogu. Poza kompetencjami typowymi dla instruktorów sportu powszechnego, instruktor ćwiczeń w połogu powinien posiadać podstawową wiedzę z zakresu położnictwa, umożliwiającą dostosowanie zajęć do procesów zachodzących w połogu i laktacji. Poza tym powinien być przygotowany do elastycznego działania, w tym prowadzenia sesji w różnych warunkach (np. w domu kobiety, w parku), oraz uwzględniania obowiązków macierzyńskich. Kwalifikacja „Prowadzenie ćwiczeń dla kobiet w połogu prawidłowym” koresponduje z europejskim standardem edukacyjnych w zakresie prowadzenia ćwiczeń w okresie okołoporodowym: „Exercise in Pregnancy and Postpartum”(14).
1. WHO. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Geneva: World Health Organization. Geneva: World Health Organization; 2020.
2. Bø K, Artal R, Barakat R, Brown WJ, Davies GAL, Dooley M, et al. Exercise and pregnancy in recreational and elite athletes: 2016/2017 evidence summary from the IOC expert group meeting, Lausanne. Part 5. Recommendations for health professionals and active women. British journal of sports medicine. 2018;52(17):1080-5.
3. Brown WJ, Hayman M, Haakstad LAH, Lamerton T, Mena GP, Green A, et al. Australian guidelines for physical activity in pregnancy and postpartum. Journal of Science and Medicine in Sport. 2022;25(6):511-9.
4. AGDH. Guidelines for physical activity during pregnancy. Available from Guidelines for physical activity during pregnancy (health.gov.au): Australian Gavernment. Department of Health; 2021.
5. Campos MDB, Buglia S, Colombo C, Buchler RDD, de Brito ASX, Mizzaci CC, et al. Position Statement on Exercise During Pregnancy and the Post-Partum Period-2021. Arquivos Brasileiros De Cardiologia. 2021;117(1):160-80.
6. RANZCOG. Exercise in Pregnancy The Royal Australian and New Zealand College of Obsterticians and Gynaecologists2020.
7. ACOG. ACOG Committee Opinion No. 804: Physical Activity and Exercise During Pregnancy and the Postpartum Period. Obstetrics and Gynecology [Internet]. 2020; 135(4):[e178-e88 pp.].
8. DHHS. Physical Activity Guidelines for Americans, 2nd edition. Washington, DC: U.S. Department of Health and Human Services; 2018.
9. ACSM. ACSM information on Pregnancy Physical Activity. American College of Sports Medicine; 2020.
10. GUS. Rocznik Demograficzny. Warszawa: GUS; 2022.
11. Santos-Rocha R, Szumilewicz A. Exercise prescription and adaptations in early postpartum. In: Santos-Rocha R, editor. Exercise and Physical Activity During Pregnancy and Postpartum Evidence-Based Guidelines. 2 ed. Cham, Switzerland: Springer Nature Switzerland AG; 2022. p. 363–95.
12. Smith BJ, Cheung NW, Bauman AE, Zehle K, McLean M. Postpartum Physical Activity and Related Psychosocial Factors Among Women With Recent Gestational Diabetes Mellitus. Diabetes Care. 2005;28(11):2650-4.
13. Szumilewicz A, Kuchta A, Kranich M, Dornowski M, Jastrzębski Z. Prenatal high-low impact exercise program supported by pelvic floor muscle education and training decreases the life impact of postnatal urinary incontinence: A quasiexperimental trial. Medicine. 2020;99(6):e18874.
14. Szumilewicz A, Santos-Rocha R, Pajaujiene S. ‘Exercise in Pregnancy and Postpartum’ Lifelong Learning Standards. Brussels: EuropeActive; 2022.