Zapotrzebowanie na kwalifikację wynika ze stale rosnącej liczby konsumentów i rolników chcących tworzyć RWS-y. RWS-y obecnie funkcjonują w niemal wszystkich krajach na świecie. W samej Europie było ok. 4,000 grup RWS skupiających 465,000 konsumentów i 6,300 gospodarstw rolnych (dane z 2014 r.: https://urgenci.net/the-common-ground-for-csa-in-europe-project/). Na obecną chwilę jest niewielka liczba funkcjonujących RWS-ów w Polsce (https://wspierajrolnictwo.pl/rwsy-w-polsce/). Jednym z powodów jest brak wiedzy, doświadczenia i kompetencji w budowaniu tego typu modelu współpracy oraz brak doradztwa w tym zakresie.
1. Czym jest RWS?
Rolnictwo Wspierane przez Społeczność jest formą krótkiego łańcucha dostaw żywności. W RWS-ie rolnicy i konsumenci zawierają partnerską umowę obowiązującą przez określony sezon dostaw żywności. Współdzielą ryzyko, obowiązki i korzyści związane z rolnictwem i wytwarzaniem żywności. Partnerstwo to zbudowane jest na bezpośrednich relacjach międzyludzkich, tworzonych przez działające lokalnie grupy RWS.
Cechami charakteryzującymi ten model są: abonamentowa forma sprzedaży, przejrzystość działań, stosowanie przez rolników naturalnych metod uprawy i hodowli, często ekologicznych. RWS daje dostęp do świeżej, lokalnej, sezonowej żywności o wysokiej jakości, w cenach, które są ustalane w oparciu o uczciwe dla środowiska i człowieka zasady.
Więcej informacji o RWS-ach: https://wspierajrolnictwo.pl/definicja-i-zasady-rws/ oraz https://urgenci.net/
2. Kontekst - sytuacja w Polsce. Liczba rolników i gospodarstw w Polsce maleje a średni wiek pracującego użytkownika gospodarstwa rolnego już kilka lat temu przekroczył 50 lat. Wyniki PSR 2020 pokazały, że proces starzenia się tej grupy osób postępuje (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rolnictwo-lesnictwo/?fbclid=IwAR2kk2Sissu-JYXguDO8oU7EUXEKgvYsTHRmNCmNQj0u-xxs3PxZAgZcXJM).
Widocznym trendem jest wzrost zainteresowania permakulturą, ogrodnictwem, rolnictwem regeneracyjnym, agroekologią zarówno młodej generacji rolników jak i osób z miast, chcących zająć się wytwarzaniem pożywienia. RWS może stać się dla tych osób odpowiednim modelem pracy.
Każda społeczność żywnościowa tworząca RWS funkcjonuje w odniesieniu do uwarunkowań historycznych, kulturowych, społecznych dla danego miejsca zatem elastycznie dostosowuje się do lokalnych warunków i potrzeb grupy. Tradycja sprzedaży bezpośredniej, lokalnej jest mocno zakorzeniona w kulturze polskiej. Wydaje się, że forma RWS może być dobrym rozwiązaniem dla wielu średnio i małoobszarowych gospodarstw, bez konieczności znaczących inwestycji w środki produkcji i zwiększania areału, a jednocześnie odpowie na zapotrzebowanie rynku.
By zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe i suwerenność żywnościową, ważne są ogólnodostępne krótkie łańcuchy dostaw odporne na kryzysy. Istnieje potrzeba ponownego wprowadzenia wielofunkcjonalności gospodarstw rolnych, m.in.: wytwarzanie dobrego jakościowo pożywienia, dbanie o zachowanie bioróżnorodności, wymiana wiedzy i współpraca, troska o człowieka, społeczność i przyrodę, edukacja najmłodszych o podstawach życia. Model RWS w pełni odpowiada tym potrzebom.
Ponadto, obserwuje się rosnące zapotrzebowanie specjalistów posiadających wiedzę z zakresu tworzenia i rozwoju RWS-ów. Rozpowszechnienie modelu RWS może zachęcić osoby do zajęcia się rolnictwem, może również spowodować wzrost liczby funkcjonujących gospodarstw.
3. RWS a relacje.
Model RWS umożliwia odbudowę relacji miasto – wieś, producent – konsument. Stwarza przestrzeń na wymianę wiedzy, wzajemne zrozumienie oraz dbanie o potrzeby drugiej strony transakcji. Wzmocnienie krótkich łańcuchów dostaw żywności może zwiększyć dochody producentów żywności przy jednoczesnym zachowaniu godziwej ceny dla konsumentów. Zarówno rolnicy jak i konsumenci tworzący RWS mają bezpośrednie relacje oparte na zaufaniu co również przyczynia się do zrozumienia potrzeb obu stron oraz specyfiki produkcji żywności. Budują więzi i solidarność społeczną tak potrzebne w dzisiejszych czasach.
4. Korzyści RWS.
RWS umożliwia rolnikom uzyskanie dochodów uwzględniających nakłady pracy i pozwala funkcjonować na rynku wypełnionym żywnością wysoko przetworzoną, z odległych krajów, z dużych, monokulturowych upraw. Pozwala rozwijać małe gospodarstwa rolne przy jednocześnie dużym zróżnicowaniu upraw i zachowaniu bioróżnorodności. Model RWS wzmacnia drobne gospodarstwa rolne. Organizacja Narodów Zjednoczonych wielokrotnie informowała, że drobni rolnicy konsekwentnie wytwarzają 70% światowych dostaw żywności za mniej niż 30% światowych zasobów rolnych, podczas gdy pozostałe 30% jest produkowane przez rolnictwo przemysłowe/chemiczne, które zużywa 70% zasobów (https://www.fao.org/3/bq853e/bq853e.pdf, https://www.fao.org/3/ar363e/ar363e.pdf)
Rolnicy w RWS-ie mają zapewnioną pewność sprzedaży, stabilny dochód, możliwość planowania pod konkretną grupę konsumentów i ich potrzeb, możliwość utrzymania się z niewielkiego obszaru uprawnego przy intensywnej uprawie, sprzedaż bez pośredników.
Z drugiej strony jest to również rozwiązanie korzystne dla konsumentów. Kontrole jakości żywności w Polsce wykazują złą jakość ogólnodostępnej żywności (https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/jak-poprawic-bezpieczenstwo-zywnosci-w-polsce.html?fbclid=IwAR3rg7WYHygB7t82qXa2q3wtQ5AtUw-PDDF5rR7PdL_1hRSfrFh2f7DwoP0).
W kraju rośnie popyt na produkty ekologiczne (https://foodfakty.pl/rynek-produktow-bio-rozwija-sie-coraz-szybciej). Konsumenci potrzebują dostępu do sprawdzonej, dobrej jakości i lokalnej żywności. Jak wynika z najnowszego raportu na temat sektora ekologicznego w UE przygotowanego przez AgenceBio, Polska to najbardziej rozwinięty rynek ekologiczny w Europie Wschodniej (https://www.agencebio.org/2022/01/11/nouvelle-edition-du-carnet-ue-en-francais-et-en-anglais/?fbclid=IwAR2VJro_Rv1U6pVvygHdyhhHbXZw9QN2NZUPKc_AvlTLPa5N5IjVlz_gNSA).
Konsumenci RWS mają zapewnione świeże, lokalne produkty wysokiej jakości dostępne w uczciwej cenie, bezpieczeństwo dostaw, bezpośredni dostęp do informacji o dostarczanych produktach.
Model RWS spełnia najwyższe standardy związane z niskoemisyjnością wytwarzania żywności i dostępu do niej, stanowi atrakcyjny model produkcji w obliczu zmiany klimatu. Od strony etycznej i społecznej zapewnia bezpieczeństwo dla lokalnego systemu żywnościowego i tym samym zwiększa jego odporność na kryzysy (klimatyczne, społeczne, środowiskowe, żywnościowe). Jest zatem adekwatną odpowiedzią na kluczowe wyzwania określone w międzynarodowych i krajowych politykach (Europejski Green Deal i strategia “Farm to fork”, https://ec.europa.eu/food/horizontal-topics/farm-fork-strategy_pl).
5. Podsumowując, doświadczenia już istniejących RWS-ów w Polsce i na świecie pokazują funkcjonalność tego modelu, innowacyjność oraz walory adaptacyjne. Model RWS przynosi wiele korzyści zarówno dla rolników, konsumentów jak i środowiskowo-społecznych. Specyfika polskiej struktury rolnej: wiele gospodarstw małoobszarowych, rodzinnych, dobrze wpasowuje się w produkcję dla RWS. Stworzenie nowej kwalifikacji rynkowej w postaci ”Doradztwa w zakresie tworzenia i prowadzenia Rolnictwa Wspieranego przez Społeczność (RWS)” pozwoli na metodyczne rozwijanie tej inicjatywy w Polsce oraz wspieranie już istniejących grup w zgodzie i w odniesieniu do szerszego, europejskiego kontekstu funkcjonowania grup Rolnictwa Wspieranego przez Społeczność.
