Dane opublikowane przez PlasticsEurope (Stowarzyszenie Producentów Tworzyw Sztucznych w Europie) oraz EPRO (Europejskie Stowarzyszenie Organizacji Recyklingu i Odzysku Tworzyw Sztucznych), przemysł tworzyw sztucznych jest jedną z najważniejszych gałęzi gospodarki na całym świecie - w 2019 roku światowa produkcja tworzyw sztucznych osiągnęła 368 mln ton, z czego w samej Europie wyprodukowano 58 mln ton tworzyw, a dodatni bilans handlowy całej branży wyniósł ponad 13 mld Euro. Ta gałąź gospodarki ma zasadnicze znaczenie dla gospodarki europejskiej i jej odbudowy. (1)
Producenci tworzyw sztucznych, przetwórcy, recyklerzy i producenci maszyn do przetwórstwa tworzyw stanowią razem łańcuch wartości, który zatrudnia we wszystkich krajach europejskich ponad 1,5 miliona osób w ponad 55 000 firmach, w większości MŚP, zaś 1 miejsce pracy branży generuje niemal 3 miejsca pracy w innych sektorach. Europejski przemysł tworzyw wykazuje 2,4-krotny efekt mnożnikowy na PKB. Obroty przedsiębiorstw w 2019 roku osiągnęły wynik ponad 350 mld euro i wniosły ponad 30 mld euro do europejskich finansów publicznych. Przemysł tworzyw sztucznych jest na 7 miejscu w Europie pod względem wkładu wartości dodanej, na tej samej pozycji co przemysł farmaceutyczny i zbliżonej do przemysłu chemicznego. (2)
Głównym partnerem handlowym europejskiego przemysłu tworzyw sztucznych w roku 2019 były Stany Zjednoczone. Zapotrzebowanie ze strony europejskich przetwórców tworzyw sztucznych w 2019 r. wyniosło 50,7%. Główne segmenty zastosowań tworzyw sztucznych to opakowania i budownictwo. Na trzecim miejscu znajduje się produkcja na potrzeby sektora motoryzacyjnego. W dzisiejszych czasach rozwiązania z użyciem tworzyw umożliwiają sprostanie niezliczonym wymaganiom funkcjonalnym i estetycznym, począwszy od zapewnienia czystej wody do picia, poprzez uprawianie sportu, łatwą łączność z innymi, korzystanie z komfortowych rozwiązań w domu i ekologicznego transportu, aż po obszar higieny i ochrony zdrowia.
Tworzywa sztuczne to ogromna grupa wyjątkowych i wszechstronnych materiałów. Nauka i innowacje umożliwiają takie projektowanie tych materiałów, by można było realizować nowe, zrównoważone rozwiązania będące odpowiedzią na potrzeby i wyzwania społeczeństwa. W latach 2006–2018 ilość odpadów OPAKOWAŃ z tworzyw sztucznych zebranych do recyklingu wzrosła o 80%, odzysk energii wzrósł o 10%, a składowanie zmniejszyło się o 46%. W 2018 r. w Europie 9,4 mln ton pokonsumenckich odpadów tworzyw sztucznych zostało zebranych w celu poddania recyklingowi. W europejskich zakładach recyklingu wyprodukowano blisko 5 milionów ton recyklatów tworzyw sztucznych. Z tych wyprodukowanych 5 milionów ton recyklatów tworzyw sztucznych, 80% zostało zwrócone do europejskiej gospodarki w celu wytworzenia nowych produktów. Pozostała część została wyeksportowana poza Europę.
Po gwałtownym spadku produkcji wskutek ograniczeń wynikających z pandemii COVID-19 w pierwszej połowie 2020 r., w drugiej połowie roku produkcja tworzyw sztucznych w formach podstawowych w krajach UE zaczęła ponownie wzrastać. (2)
Na krótko przed wybuchem epidemii koronawirusa firma analityczna Grand View Research prognozowała, że w latach 2020-2027 branża przetwórstwa tworzyw sztucznych będzie rosła w tempie 3,2% r/r, a największym stymulatorem tego wzrostu będzie rosnący popyt ze strony sektora budowlanego, motoryzacyjnego oraz produkcji elektroniki. Pandemia nie spowodowała odwrotu od trendów obserwowanych na rynku od dobrych kilku lat. Dążenie do redukcji całkowitej masy pojazdów nadal napędzać będzie popyt na części samochodowe z tworzyw sztucznych, mimo chwilowego spadku liczby zamówień spowodowanego dekoniunkturą na rynku motoryzacyjnym.
Podobnie wzrost zaludnienia, urbanizacji i industrializacji, zwłaszcza w krajach rozwijających się, przełoży się w kolejnych latach na wzrost inwestycji infrastrukturalnych, nawet jeśli w okrojonym wymiarze. A ponieważ tworzywa masowo wypierają konwencjonalne materiały do produkcji rur, kabli, izolacji, podłóg, okien czy zbiorników, należy się spodziewać zwiększonego popytu na tego typu wyroby. Nie w każdym sektorze pandemia spowodowała jednak spowolnienie: producenci opakowań z tworzyw sztucznych od początku epidemii obserwują zwiększony popyt na opakowania żywności, kosmetyków i leków oraz opakowania transportowe. Korzyści z tego tytułu odnoszą także producenci polietylenu, który już w 2019 r. stanowił ¼ całego wolumenu wytwarzanych polimerów. Jego gęstszy wariant (HDPE) jest bowiem szeroko stosowany w produkcji opakowań środków czyszczących, kartonów do mleka i pojemników na śmieci, zaś z LDPE wykonuje się opakowania dóbr konsumpcyjnych i żywności. Popyt na ten materiał wzrasta więc proporcjonalnie do popytu na opakowania z tworzyw sztucznych (3).
Natomiast zgodnie z raportem Agencji Markets and Markets, wartość globalnego rynku opakowań elastycznych z tworzyw sztucznych wzrośnie ze 160,8 mld dolarów w roku 2020 do do nawet 200 mld dolarów w roku 2025.Przewiduje się, że w skali świata rynek będzie rósł zgodnie ze wzrostem zapotrzebowania na opakowania elastyczne wykorzystywane do pakowania produktów spożywczych, napojów i kosmetyków. Ponadto rynek opakowań elastycznych z tworzyw sztucznych doświadczy znacznego wzrostu zapotrzebowania na dostawy artykułów spożywczych, leków, jak również warzyw, owoców czy wyrobów mięsnych kupowanych za pośrednictwem kanałów online (e-commerce), co widoczne było podczas trwającej pandemii COVID-19 (4).
Czas pandemii również poświadczył uniwersalność tworzyw sztucznych. Ustawodawcy i konsumenci mieli okazję ponownie przyjrzeć się pozytywom płynącym z szerokiego spektrum zastosowania i uniwersalności polimerów. Po raz kolejny uwidoczniły się zalety stosowania tworzyw sztucznych w opakowaniach do przechowywania żywności, czy też w produkcji wyrobów medycznych i higienicznych. Przed końcem 2020 roku, sytuacja na rynku polimerów uległa względnemu uspokojeniu, a ceny i popyt wróciły do poziomów sprzed pandemii. (5) Czwarty kwartał był dobry dla branży, również w Polsce. Zysk netto zwiększył się o 45% r/r dzięki wzrostowi przychodów (+2,7%), przy niezmienionych kosztach r/r. (6)
Jednak osłabienie wyniku finansowego w porównaniu do rekordowego III kw. 2020 r. jest widoczne (-28%), co było spowodowane gorszym rezultatem producentów opakowań (-23% r/r). Pozostałe grupy zanotowały istotną poprawę: wytwórcy płyt, arkuszy i rur o 53%, wyrobów dla budownictwa o 32%. Największy wzrost zysku osiągnęli producenci pozostałych wyrobów (+120%) m.in. dzięki poprawie w motoryzacji (wzrost cen). Dlatego też, koncerny oferujące tworzywa sztuczne wchodzą na poziom coraz większej specjalizacji, aby móc dostarczać surowce idealnie odpowiadające wymaganiom światowej branży motoryzacyjnej. (5) Sukcesywny rozwój branży wiąże się z dużym zapotrzebowaniem na wykwalifikowanych na różnym poziomie pracowników w zakresie obsługi maszyn i urządzeń do produkcji i przetwórstwa tworzyw sztucznych. W Polsce jedną z wiodących grup zawodów w jednostkach prowadzących działalność w Polsce była grupa robotników przemysłowych i rzemieślników (23,6%) oraz techników i innego średniego personelu (7).
Według danych wśród zawodów, dla których, ze względu na znaczenie dla rozwoju państwa, jest prognozowane
szczególne zapotrzebowanie na pracowników na krajowym i wojewódzkim (w przypadku kujawsko-pomorskiego) rynku pracy, uzasadniające zwiększenie kwot podziału części oświatowej subwencji ogólnej między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego na rok 2022 (cz. I ust. 5) oraz zwiększenie wysokości kwoty dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika (cz. I ust. 6), na wysokiej pozycji znajduje się zawód operatora maszyn i urządzeń do przetwórstwa tworzyw sztucznych (8).
W przetwórstwie występuje kilka rodzajów technologii (wytłaczanie, wtryskiwanie, prasowanie (tłoczenie, przetłaczanie, formowanie), walcowanie i kalandrowanie oraz odlewanie), jednak podstawowym procesem stosowanym w przetwórstwie tworzyw polimerowych jest technologia wtryskiwania, głównie ze względu na powszechność zastosowania tworzyw polimerowych, które obecnie stosowane są niemal w każdej dziedzinie życia codziennego (9). Proponowana kwalifikacja wpisuje się w trendy gospodarcze i rosnące zapotrzebowanie na osoby obsługujące wtryskarki w procesie produkcyjnym na poziomie podstawowym. Ich brak w obecnym czasie jest znaczący, w przeciwieństwie do wykwalifikowanej kadry zarządzającej i inżynierskiej, projektującej i nadzorującej procesy produkcji. W perspektywie rozwoju kariery zawodowej, osoba z przedmiotową kwalifikacją może rozwijać kompetencje w zakresie samodzielności obsługi maszyn przetwórstwa tworzyw sztucznych oraz nadzorowania produkcji, zdobywając poszczególne kwalifikacje cząstkowe lub pełne w przedmiotowym zakresie.
Źródła:
1. Dr Krzysztof Grzybowski. 2018. Mapa rozwoju rynków i technologii dla sektora innowacyjnych tworzyw sztucznych. PARP/Deloitte https://smart.gov.pl/images/BTR-tworzywa_29-08-2018_FNAL.pdf
2. Tworzywa sztuczne. Fakty, Stowarzyszenie PlasticsEurope, 2020 https://plasticseurope.org/pl/wp-content/uploads/sites/7/2021/11/Tworzywa-Fakty_2019_PL.pdf
3. https://imch.pl/wiadomosci/trendy-branzowe-w-2021-roku/
4. https://www.chemiaibiznes.com.pl/artykuly/dobry-czas-dla-elastycznych-opakowan-z-tworzyw
5. https://www.chemiaibiznes.com.pl/artykuly/przetworcy-alarmuja-fatalna-sytuacja-na-rynku-cen-tworzyw1
6. Produkcja wyrobów z tworzyw sztucznych I kw. 2021, PKO Bank Polski, 2021
7. Zapotrzebowanie rynku pracy na zawody z szkolnictwa zawodowego, GUS Warszawa 2018.
8. Obwieszczenie Ministra edukacji i nauki z dnia 27 stycznia 2021 r. w sprawie prognozy zapotrzebowania na
pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy, Warszawa 2021
9. https://magazynprzemyslowy.pl/artykuly/maszyny-do-przetworstwa-tworzyw-sztucznych-szanse-i-wyzwania