Włączenie kwalifikacji do ZSK wpisuje się w międzynarodowy trend dotyczący rozwoju turystyki zdrowotnej w tym SPA&Wellness. Jest to skutek mody na zdrowy styl życia i dbałość o atrakcyjny wygląd, a także wynika ze zjawisk takich jak: starzenie się społeczeństwa, wzrost dostępu do informacji i świadomości zdrowotnej, wzrost mobilności i bogacenia się społeczeństwa.
Turystyka SPA&Wellness jest obok turystyki medycznej i uzdrowiskowej jednym z kierunków rozwoju turystyki zdrowotnej. Trendy na kolejne lata mówią o tym że rynek pracy w obszarze wellness, ma rosnąć bardzo dynamicznie. Dane: Global Wellness Summit https://www.globalwellnesssummit.com/wp-content/uploads/Industry-Research/8WellnessTrends_2017.pdf
Szeroki zakres pojęciowy terminu generuje wielość podejść badawczych, a tym samym brak spójnych statystyk. Potwierdza to m.in. raport “Research for TRAN Committee – Health tourism in the EU: a general investigation” (European Parliament, 2017, s. 18-21).
Z raportu Parlamentu Europejskiego wynika, że liczba uczestników turystyki zdrowotnej w 28 państwach członkowskich UE szacowana jest na poziomie 61,1 mln, z czego 56 mln to turyści krajowi, a 5,1 mln międzynarodowi (dane 2014). Według tego samego źródła informacji w Polsce w 2014 roku było ich ponad 2,5 mln (z czego 2,4 mln krajowych turystów zdrowotnych, 0,13 zagranicznych przyjazdów, a 0,65 wyjazdów za granicę).
Zgodnie z ww. raportem rynek turystyki zdrowotnej rośnie, a wpływy z turystyki zdrowotnej kształtowały się na poziomie 46,9 mld euro, tj. 4,6% ogólnych wpływów z całej turystyki (tamże, s. 23). Ponad 75% tej wartości przypada na 5 krajów: Niemcy, Francję, Polskę (ze wskaźnikiem udziału: 13,4%), Włochy i Szwecję. Liczba podmiotów turystyki zdrowotnej i prozdrowotnej w Polsce (wg wiodącego PKD) na dzień 30.11.2016 wynosiła 260 364 podmiotów. W okresie 2012-2016 liczba ta wzrastała od 2-5% rocznie (J. Grabowski, 2017, „Trendy rozwoju innowacyjności w województwie świętokrzyskim. Raport końcowy”, s. 91 http://www.spinno.pl/component/jdownloads/finish/289/645)
Wraz ze wzrostem mobilności pacjentów, szerszym dostępem do informacji oraz modą na turystykę SPA&Wellness zmienia się także krajowy rynek. Powstaje zapotrzebowanie na nowe kwalifikacje. Należy zauważyć, że aż 12 województw w Strategii Inteligentnej Specjalizacji (RIS3) wskazało na rozwój turystyki o charakterze zdrowotnym, z czego w czterech regionach (zachodnio-pomorskie, lubuskie, kujawsko-pomorskie i świętokrzyskie) jako jedną z głównych specjalizacji, co wskazuje kierunki, w jakich będzie się rozwijać turystyka (M. Bęczkowska, 2014, „Inteligentne specjalizacje w turystyce polskich regionów”, „Studia Periegetica”, nr 2(12), s. 37-50).
Ponadto wskazuje się, że turystyka zdrowotna przynosi korzyści społecznościom lokalnym, pozytywnie wpływa na rynek pracy, środowisko i pomaga zredukować sezonowość w turystyce, o czym świadczy wysoka frekwencja przez cały rok w obiektach turystyki zdrowotnej. W końcu 2019 r. funkcjonowało 271 zakładów lecznictwa uzdrowiskowego, które w ciągu roku przyjęły 858,0 tys. kuracjuszy, w tym 782,1 tys. leczonych stacjonarnie. W 34 stacjonarnych zakładach rehabilitacji leczniczej opieką medyczną objęto 73,9 tys. pacjentów. (GUS, Działalność lecznicza zakładów lecznictwa uzdrowiskowego i stacjonarnych zakładów rehabilitacji leczniczej w 2019 r., s.1) Liczba wykonanych zabiegów leczniczych w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego w 2019 r. wyniosła 38,3 mln (o 3,3% więcej niż w 2018 r.). Podobnie jak w roku poprzednim najczęściej udzielano zabiegów przyrodoleczniczych (26,1%), wśród których dominowały zabiegi borowinowe (10,7%) oraz kąpiele mineralne (7,8%). Popularne były również zabiegi kinezyterapii (21,3%) i elektrolecznictwo (12,6%) oraz masaże (10,0%). (GUS, Działalność lecznicza zakładów lecznictwa uzdrowiskowego i stacjonarnych zakładów rehabilitacji leczniczej w 2019 r., s.4) https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/zdrowie/dzialalnosc-lecznicza-zakladow-lecznictwa-uzdrowiskowego-i-stacjonarnych-zakladow-rehabilitacji-leczniczej-w-2019-roku,12,4.html
Według Ministerstwa Rozwoju w 2019 r., oszacowano około 21,2 mln przyjazdów turystów zagranicznych, czyli o 7,8% więcej niż w 2018 r. (Ministerstwo Rozwoju Warszawa, maj 2020 r. „Charakterystyka przyjazdów do Polski w 2019 roku”, s. 1). W 2019 r. najwyższe wydatki w Polsce pozostawili turyści deklarujący przyjazdy w celach zdrowotnych – średnio 2707,00 zł dziennie na osobę. (Ministerstwo Rozwoju Warszawa, maj 2020 r. „Charakterystyka przyjazdów do Polski w 2019 roku”, s. 10.) https://www.gov.pl/web/rozwoj-praca-technologia/wiecej-turystow-zagranicznych-w-polsce-w-2019-roku
W 2019 r. uczestnictwo mieszkańców Polski w wieku 15 lat i więcej w wyjazdach turystycznych wyniosło 64%. (Ministerstwo Rozwoju Warszawa, czerwiec 2020 r. „Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w 2019 roku”, s. 1). Cel zdrowotny w podróżach długookresowych deklarowało 5,8 % Polaków. (Ministerstwo Rozwoju Warszawa, czerwiec 2020 r. „Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w 2019 roku”, s. 4). https://www.gov.pl/web/rozwoj-praca-technologia/aktywnosc-turystyczna-mieszkancow-polski-w-2019-roku
W obszarze SPA&Wellness brak jest dokładnych danych. Warto jednak podkreślić tego typu strefy są obecnie uznawane za standard w hotelach cztero- i pięciogwiazdkowych. Według badań GUS na koniec lipca 2019 r. w Polsce działalność prowadziło 11 251 turystycznych obiektów noclegowych, w tym 4 229 obiektów hotelowych, wśród których najliczniejsze były hotele 2 635 (418 hoteli czterogwiazdkowych, 76 hoteli pięciogwiazdkowych) oraz 7 022 pozostałe obiekty noclegowe. W porównaniu z 2018 rokiem liczba obiektów noclegowych wzrosła o 175 (tj. 1,6%). Systematycznie rośnie także liczba hoteli. W lipcu 2019 r. działało ich o 43 więcej niż rok wcześniej i wzrost dotyczył szczególnie liczby obiektów wyższych kategorii. W porównaniu z 2018 r. przybyło 8 hoteli 5-gwiazdkowych oraz 30 obiektów 4-gwiazdkowych. (GUS, „Turystyka w 2019 roku”, s. 24) https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/kultura-turystyka-sport/turystyka/turystyka-w-2019-roku,1,17.html
Z roku na rok wzrasta wg danych GUS ilość kąpieli mineralnych wykonanych w ramach lecznictwa uzdrowiskowego w ciągu ostatniej dekady w Polsce wzrosła o 700 tys. do poziomu ponad 3 mln rocznie, regularnie wzrasta także liczba wykonywanych zabiegów, łóżek jak i kuracjuszy w obiektach. Poza turystyką uzdrowiskową dynamicznie rozwija się także turystyka SPA&Wellness. Wg BDL w 2009 w Polsce było 35 hoteli pięciogwiazdkowych, w 2019 było 76 i analogicznie ilość czterogwiazdkowych obiektów wzrosła ze 141 w ciągu 10 lat do 418 obiektów, gdzie standardem jest posiadanie strefy SPA.
(http://swaid.stat.gov.pl/ZdrowieOchronaZdrowia_dashboards/Raporty_predefiniowane/RAP_DBD_ZDR_4.aspx )
Według danych Raportu z listy szkoleń realizowanych przez instytucje szkoleniowe aktywne w Rejestrze Instytucji Szkoleniowych (http://stor.praca.gov.pl/portal/#/ris/wyszukiwarka) z dn. 03.12.2020 r. na rynku funkcjonuje 27 podmiotów oferujących szkolenia związane z Wellness oraz 11 podmiotów prowadzących szkolenia z tematyką SPA&Wellness.
Rejestr Instytucji Szkoleniowych (RIS) jest bazą danych zawierającą informacje o kilkunastu tysiącach instytucji szkoleniowych i ich ofercie.
Na podstawie Ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - art. 20, wpis do rejestru jest wymagany od:
• instytucji szkoleniowych ubiegających się o uzyskanie zlecenia z urzędu pracy na realizację szkoleń dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy, finansowane ze środków publicznych,
• instytucji przeprowadzających egzaminy na zakończenie przyuczenia do pracy dorosłych w ramach realizowanego we współpracy z urzędem pracy przygotowania zawodowego dorosłych.
Z uwagi na powyższe RIS należy traktować jako rzetelne źródło danych o podmiotach świadczących usługi szkoleniowe.
Według stanu w dniu 31 grudnia 2018 r. w uczelniach kształciło się 1 230,3 tys. osób. (GUS, „Szkolnictwo wyższe w roku akademickim 2018/2019 – wstępne wyniki”, s. 1). Na studiach pierwszego stopnia z tytułem licencjata (kierunek Turystyka oraz Turystyka i rekreacja) 13 435 osób. Kobiety studiujących było 8 858. Na studiach stacjonarnych zarejestrowano 10 390 osób, natomiast niestacjonarnych 3 045 osób. Zaś na studiach drugiego stopnia (kierunek Turystyka oraz Turystyka i rekreacja) 3 522 osób, w tym kobiet 2 407. Na studiach stacjonarnych zarejestrowano 2 822 osób, natomiast niestacjonarnych 700 osób. (GUS, Tabl. 1. Studenci według województw, uczelni, grup, podgrup, nazw i kierunków studiów - łącznie z cudzoziemcami) https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/szkolnictwo-wyzsze-w-roku-akademickim-20182019-wyniki-wstepne,8,6.html
Powyższe dane wskazują na nieustanny rozwój tego sektora gospodarki, rosnące zapotrzebowanie na kompetentnych pracowników, a w konsekwencji potrzebę określania i opisania kwalifikacji osób związanych z zarządzaniem w turystyce SPA&Wellness. Badania jakościowe przeprowadzone przez Katedrę Turystyki Szkoły Głównej Handlowej (SGH jako partner w projekcie Rady ds. kompetencji dla sektora turystyki) w 2017 roku, w których pytano przedsiębiorców o zapotrzebowanie dotyczące turystyki zdrowotnej, również wykazały, że przedsiębiorcy byliby zainteresowani kwalifikacją, wskazali szereg potrzeb i deficyty na rynku pracy związane z wiedzą i kwalifikacjami w zakresie zarządzania w turystyce zdrowotnej w tym SPA&Wellness (Badania własne niepublikowane 2017).
Wywiady przeprowadzone podczas wizyt studyjnych, które odbyły się w ramach spotkań ekspertów opisujących kwalifikacje (Szczecin, Busko-Zdrój i Solec-Zdrój 2018) również potwierdziły istnienie zapotrzebowania na opisanie i włączenie do systemu kwalifikacji, gdyż szkoły kształcą albo w kierunkach turystycznych albo zdrowotnych, brakuje „mostów” łączących obie profesje i pracodawcy muszą we własnym zakresie doszkalać pracowników. Motywowi zdrowotnemu wizyt w klinikach towarzyszą potrzeby turystyczne.
Niniejsza kwalifikacja pozwala na lepsze skoordynowanie usług z obu tych dziedzin, poprzez przygotowanie i potwierdzenie kompetencji niezbędnych dla managerów SPA&Wellness.
