Wnioskowana kwalifikacja wolnorynkowa jest odpowiedzią na potrzeby płynnie i szybko zmieniającego się rynku pracy nie tylko w Polsce, ale również na całym świecie. Wprowadzenie kwalifikacji dotyczącej edukowania w obszarze dostępności cyfrowej stwarza możliwość uporządkowania wymagań, które powinna spełniać osoba pełniąca rolę trenera, szkoleniowca lub nauczyciela w zakresie kompetencji cyfrowych w zakresie dostępności cyfrowej. Budowanie oferty kursów, szkoleń, wykładów czy webinarów wymaga szerokiej znajomości nie tylko samej obsługi urządzeń cyfrowych, programów lub aplikacji, ale przede wszystkim wymagana jest wiedza na temat odbiorców treści prezentowanej w procesie nauczania.
Między innymi precyzja i fachowość w prezentowaniu wiarygodnych informacji, profesjonalnie przygotowanych materiałów szkoleniowych i dydaktycznych, znajomość potrzeb rynku pracy, innowacyjność w prowadzeniu interakcji z uczestnikami a przede wszystkim znajomość regulacji prawnych związanych ze standardem dostępności cyfrowej WCAG, normą unijną EN 301 549, Dyrektywą 2016/2102, Ustawą o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych z 4 kwietnia 2019 roku (UDC), Ustawą o zapewnieniu dostępności osobom o specjalnych potrzebach z 19 lipca 2019 roku (UZD) oraz treścią Europejskiego Aktu o Dostępności (European Accessibility Act).
Nowe technologie mają olbrzymi wpływ na rozwój przemysłu i społeczeństw. Ponadto technologia zwiększa produktywność ludzi, umożliwia wzrost oraz wspomaga rozwój społeczny i gospodarczy. Równocześnie ułatwia świadczenie podstawowych usług, takich jak usługi medyczne czy kształcenie na odległość, komunikację, równocześnie ułatwia dostęp do kultury, sztuki i edukacji.[1]
Według danych serwisu StatCounter[2] w grudniu 2020 roku wśród użytkowników korzystających z komunikacji cyfrowej na całym świecie aż 55,73% stanowią użytkownicy urządzeń mobilnych, 41,46% komputerów stacjonarnych a 2,81% to użytkownicy tabletów. W odniesieniu do Polski, ilość użytkowników poszczególnych urządzeń jest podobna. Prawie 52,58% to osoby korzystające z urządzeń mobilnych, 46,24% z urządzeń desktopowych i 1,18% korzysta z tabletów. Co ciekawe tendencja zmienia się w odniesieniu do Europy ponieważ na pierwszym miejscu są urządzenia desktopowe (52,54%), następnie urządzenia mobilne (46,03%) i tablety (3,23%).
Należy zauważyć, iż dzięki wykorzystaniu całej gamy nowoczesnych urządzeń, przepływ informacji nie odbywa się płynnie, bez jakichkolwiek barier. Zróżnicowana grupa odbiorców to osoby, które nie tylko ze względu na wiek czy wykonywaną pracę, ale również ze względu na stan zdrowia, mogą mieć ograniczony dostęp do informacji cyfrowej w sposób ciągły, tymczasowy lub sytuacyjny.
Obserwując potrzeby rynku pracy i rosnące zapotrzebowanie na specjalistów posiadających kluczowe kompetencje cyfrowe, można zauważyć, że technologie cyfrowe będą przenikać szerokie spektrum branż i zawodów potrzebnych na rynku pracy. Wzrośnie zapotrzebowanie na kwalifikacje zawodowe, które jeszcze nie istnieją, ale już są już są potrzebne. Do tej pory formy aktywności w cyberprzestrzeni są bardziej związane z przyzwyczajeniami związanymi z trendami zawodowymi zapoczątkowanymi w XX wieku. Natomiast XXI wiek przynosi nowe zmiany, nowe wyzwania edukacyjne, w których dominuje wirtualna rzeczywistość (VR), sztuczna inteligencja (AI), Internet rzeczy, blockchain i wiele innych.
Dlatego już teraz eksperci i badacze prognozują, iż w związku z szybkim rozwojem technologii świadczenie usług cyfrowych powinno odbywać się na zasadach dobrych praktyk bez wykluczania jakichkolwiek odbiorców i użytkowników narzędzi cyfrowych.
Wykluczenie cyfrowe i społeczne ma różne wymiary. Od wielu lat dotyka wiele osób, które borykają się z problemami życia codziennego. To między innymi osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, osoby z niskimi dochodami, pracownicy z brakiem odpowiednich kompetencji cyfrowych i wiele innych.
W 2014 roku Najwyższa Izba Kontroli (NIK) opublikowała badania, według których nie tylko osoby starsze, ale również niepełnosprawne mają kłopot z dostępnością przestrzeni publicznej. Temat dostępności został podjęty przez NIK w badaniach, aby zwrócić uwagę na jakość usług publicznych, które są świadczone osobom posługującym się językiem migowym. To również dostępność komunikacji miejskiej, dostępność budynków użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami czy dostosowanie stron internetowych. W ramach przeprowadzonej kontroli wskazano na brak optymalnych rozwiązań, które mogłyby wpłynąć na poprawę jakości życia osób niepełnosprawnych w Polsce.
Dynamika starzenia się społeczeństwa znacząco wzrasta w krajach Unii Europejskiej w ciągu ostatnich 25 lat. W Europie[3] nastąpiło przesunięcie demograficzne w 2000 r., kiedy 15,7% populacji miało powyżej 64 lat, do szacunkowej starszej populacji wynoszącej 17,6% w 2010 r. i 20,7% w 2020 r. Wspomniana zmiana demograficzna wpływa również na siłę roboczą, a Komisja Europejska oczekuje, że wskaźniki zatrudnienia starszych pracowników wzrosną do 59% w 2025 r. Problem niepełnosprawności i proces starzenia się społeczeństwa pogłębia się nie tylko w Polsce. Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)[4] szacuje, że do 2050 r. jedna na pięć osób będzie miała ponad 60 lat, a do 2150 r. jedna trzecia ludzi na świecie będzie miała 60 lat lub więcej. Biorąc pod uwagę sytuację osób starszych Dyrektywa (UE) 2019/882 wprowadza pojęcie „osób z ograniczeniami funkcjonalnymi” w odniesieniu do osób starszych, kobiet w ciąży i osób podróżujących z bagażem . Są to osoby, „które mają naruszoną sprawność fizyczną, psychiczną, intelektualną lub w zakresie zmysłów, osoby, które doświadczają naruszenia sprawności wynikającego z wieku lub z innych przyczyn związanych z niepełną sprawnością fizyczną, w sposób trwały lub czasowy”.[5]
W odniesieniu do ograniczeń czasowych również wypowiada się Microsoft w publikacji “Toolkit Inclusive 101”[6], w której zwraca się uwagę na fakt, iż każdy człowiek może mieć problemy i ograniczenia zdrowotne w sposób stały, tymczasowy lub sytuacyjny, co zostało przedstawione jako “Persona Spectrum”.
W Polsce według prognoz Głównego Urzędu Statystycznego[7] (GUS) w 2030 roku osoby w wieku powyżej 60 lat będą stanowiły 30% ludności. Według badań CBOS[8] w 2019 roku w Polsce przynajmniej raz w tygodniu korzystało z Internetu niemal siedmiu na dziesięciu dorosłych (69%). Powyższe prognozy wskazują, iż coraz więcej osób powyżej 50 roku życia będzie pracowało w środowisku cyfrowym.
W odniesieniu do osób z niepełnosprawnościami (OzN), zgodnie z raportem “IASC Inclusion of Persons with Disabilities in Humanitarian Action” [10] opublikowanym w 2019 roku, aż 15% światowej populacji stanowią osoby, które mają niepełnosprawność, jedna kobieta na 5 doświadcza niepełnosprawności, 46% osób w wieku około 60 lat oraz starsze mają niepełnosprawność, a jedno na 10 dzieci jest dzieckiem z niepełnosprawnością.
Warto zauważyć, że dla wielu z tych osób komputer i Internet to jedyny sposób na dotarcie do informacji, to zwiększenie możliwości uczestnictwa w kulturze, w życiu społecznym oraz w edukacji.
Już w 2009 roku Komisja Europejska wyraziła zaniepokojenie stanem jakości kształcenia oraz zmieniającymi się wymaganiami rynku pracy w dokumencie “Council conclusions of 12 May 2009 on a strategic framework for European cooperation in education and training (‘ET 2020’)” [11]. W powyższym dokumencie w sprawie strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia, Komisja Europejska podkreśla fakt, iż „współpraca między przedsiębiorstwami a sektorem kształcenia i szkolenia może pomóc w lepszym skoncentrowaniu się na specyficznych umiejętnościach koniecznych dla danego zawodu i kluczowych kompetencjach wymaganych na rynku pracy”. Jednym z kierunków są działania mające na celu zapewnienie rozwoju krajowych ram kwalifikacji opartych na odpowiednich zasadach i ich powiązanie z europejskimi ramami kwalifikacji poprzez:
- ustanowienie bardziej elastycznych ram uczenia się,
- ustanowienie bardziej elastycznych ścieżek kształcenia - w tym lepszych przejść pomiędzy ścieżkami,
- ustanowienie ścieżek kształcenia - w tym lepszych przejść między różnymi sektorami kształcenia i szkolenia,
- większą otwartość na uczenie się pozaformalne (non-formal) i nieformalne (informal),
- oraz większą przejrzystość i uznawanie efektów uczenia się[12].
Według badań, przeprowadzonych już w roku 2011 przez Cedefop[13], na poziomie UE przedsiębiorstwa najczęściej zauważają, że liczba kandydatów jest przeszkodą w obsadzaniu wolnych miejsc pracy dla specjalistów w dziedzinie nowych technologii (71%). W wielu przypadkach dane pokazują, że kształcenie formalne i szkolenie nie spełnia w wystarczającym stopniu wymagań biznesu w zakresie kwalifikacji w dziedzinie nowych technologii. W 19 krajach ponad 40% przedsiębiorstw kwestionuje adekwatność kwalifikacji ICT kandydatów. W prawie wszystkich państwach członkowskich UE ponad 40% przedsiębiorców wskazało brak odpowiednich zdobytych w trakcie kształcenia formalnego lub szkolenia, jako główną przyczynę trudności z obsadzaniem wolnych miejsc pracy przez specjalistów w dziedzinie ICT.
System rekrutacji jest często oparty na wykorzystaniu aplikacji online, które są niedostępne dla użytkowników z niepełnosprawnościami i uniemożliwiają im ubiegania się o pracę na równi z innymi. Gwarancja równego dostępu do rynku pracy [15] jest niezmiernie ważna. Dlatego umożliwienie ubiegania się o pracę oraz stworzenie warunków na nabywanie kwalifikacji w zakresie dostępności cyfrowej to spełnienie podstawowych międzynarodowych standardów i zapewnienie zrównoważonego rozwoju w sferze cyfrowej.
W związku z powyższym, aby sprostać wymaganiom, należy stworzyć kwalifikację wolnorynkową, która umożliwi walidację kompetencji potrzebnych na rynku pracy przez odpowiednio przygotowane instytucje certyfikujące.
Życie zawodowe jest nieodłącznie powiązane z wykorzystaniem nowych technologii. Obsługa maszyn, urządzeń biurowych, korzystanie z aplikacji czy urządzeń mobilnych wymusza nieustanne podnoszenie kompetencji cyfrowych. Według badań Cedefop w 2014 roku[16], trudno było przewidzieć jakie będą umiejętności przyszłości, ponieważ umiejętności, które będą potrzebne, zmieniają się szybko w wielu branżach i miejscach pracy [17]. W 2009 roku “WPFinanse” przeprowadziło ankietę [18], w której 58% uczestników stwierdziło, że nie pracują w wyuczonym zawodzie. W coraz większym stopniu osoby z wykształceniem technicznym nie mają problemu ze znalezieniem pracy, ponieważ szukają nowego miejsca pracy w pokrewnych branżach. Natomiast absolwenci kierunków humanistycznych mają kłopoty ze znalezieniem pracy, co powoduje, iż częściej muszą podnosić swoje kompetencje zawodowe, uczestnicząc w szkoleniach, aby dostosować się do potrzeb zmieniającego się rynku pracy.
Według wyników badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE)[20] przeprowadzonego pod koniec 2019 roku, pandemia koronawirusa wpłynęła na szybkie zmiany i aż 70% firm w Polsce wykorzystała nowoczesne formy w komunikacji z klientami. Z czego aż 10% dużych firm wprowadziło pracę zdalną. W dalszej części raportu PIE wskazuje na wzrost wykorzystania nowoczesnych technologii w przedsiębiorstwach już w 2018 roku. Jednak nie wszystkie firmy mogły wykorzystać tego typu rozwiązania z powodu niewystarczających kompetencji cyfrowych pracowników, mimo, że narzędzia cyfrowe są coraz bardziej obecne w pracy zawodowej. Na podstawie wywiadów pogłębionych oraz badań ankietowych wynika, iż przedstawiciele mikro i małych przedsiębiorstw bardziej nastawiają się na wykorzystanie Internetu jako kanału sprzedaży, obsługi klientów i interesantów, którzy po okresie pandemii koronawirusa preferują kontakt zdalny.
Na podstawie sondażu “European skills and jobs survey” [21] specjaliści i technicy w szybko zmieniających się sektorach ICT, zdrowia, elektroniki oraz usług profesjonalnych i naukowych, są bardziej podatni na zmiany profili umiejętności wymaganych w miejscu pracy, w przeciwieństwie do innych zawodów, w których wymagane są niższe lub średnie kwalifikacje, które zazwyczaj wiążą się z zadaniami wykorzystującymi technologie w mniejszym stopniu. W tym samym badaniu przewidywany wzrost zatrudnienia w latach 2015-2025 jest w większości uzależniony od wyższych umiejętności, takich jak techniczne, komunikacyjne, rozwiązywania problemów i wykorzystania zaawansowanej technologii. Wyłania się zatem stosunkowo przejrzysty obraz najważniejszych umiejętności w przyszłości, dający jasne wskazówki co do pożądanego kierunku polityki kształcenia i szkolenia.
Biorąc pod uwagę zmiany zachodzące na rynku pracy, warto przywołać najnowsze badania dotyczące potrzeb pracodawców. Zgodnie z wynikami raportu “Rynek pracy specjalistów 2018” [22], w roku 2021 najwięcej ofert pracy zanotowano w branży: handel i sprzedaż (31%), obsługa klienta (22%), IT (15%), finanse (14%) oraz inżynieria (12%). Natomiast w 2019 roku pracodawcy przeprowadzili rekrutację głównie wśród branż takich jak produkcja (18%), sprzedaż (16%), IT (16%), finanse i księgowość (10%) oraz inżynieria (8%).
Na podstawie wyników zamieszczonych w raporcie Hays[23] opublikowanych w 2019 roku, 43% pracodawców poszukuje pracowników z umiejętnościami technicznymi a 27% potrzebuje osoby z kompetencjami cyfrowymi oraz IT. Na podstawie przeprowadzonych badań pracodawcy wskazują na potrzebne kompetencje miękkie oraz umiejętności specjalistyczne m.in. techniczne, menedżerskie, IT i cyfrowe, językowe, kreatywność, komunikatywność.
Należy podkreślić, że wymóg Dyrektywy UE 2016/2102, normy unijnej EN 301 549, Ustawy o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych z 4 kwietnia 2019 roku w szczególny sposób wpływa na potrzebę wprowadzenia nowych kompetencji cyfrowych i kwalifikacji zawodowych w zakresie dostępności cyfrowej. Jako przykład zapotrzebowania rynku pracy Rząd Wielkiej Brytanii opublikował 30 kwietnia 2022 roku zakres obowiązków wyłaniającego się zawodu specjalisty ds. dostępności cyfrowej (Accessibility specialist), w ramach którego wyróżniono poszczególne funkcje: Junior accessibility specialist, Accessibility specialist, Senior accessibility specialist oraz Head of accessibility.[24]
Jednak aby sprostać wymaganiom rynku należy podjąć kroki w celu stworzenia nowego sposobu nauczania tak obszernego zagadnienia jakim jest dostępność cyfrowa. Jednocześnie wyłania się potrzeba wprowadzenia na rynek kwalifikacji rynkowej umożliwiającej kształcenie przyszłych edukatorów dostępności cyfrowej.
Bardzo ważnym przykładem na zainspirowanie środowiska edukacyjnego wdrożeniem technologii cyfrowych do procesu nauczania i uczenia jest zestaw wytycznych “Professional Standards For Teachers and Trainers in the Further Education and Training Sector” opracowany przez Education & Training Foundation[25] w Wielkiej Brytanii. W 2014 roku opublikowano pierwszą wersję wytycznych, które określiły kluczowe wartości, wiedzę oraz umiejętności, które powinien posiadać każdy nauczyciel i trener w swoich codziennych działaniach, aby utrzymać standardy nauczania na wysokimi poziomie. Kolejna aktualizacja 20 wytycznych[26] miała miejsce w 2020 roku z powodu zauważonych braków w procesie nauczania i uczenia się szczególnie w okresie pandemii.
Zestaw standardów kolejny raz poddano innowacji w maju 2022 roku w celu wskazania, w jaki sposób dostarczać praktyczne informacje poprzez wykorzystanie własnej wiedzy, umiejętności i pomysłów.
Opracowane wytyczne to wskazówki, w jaki sposób edukatorzy powinni aktualizować swoją wiedzę i umiejętności, odpowiadając nie tylko na potrzeby rynku pracy, ale również na wymagania w sposobie nauczania, wykorzystując technologie cyfrowe. Praktyczne informacje na temat cyfryzacji i cyberbezpieczeństwa powinny wesprzeć zróżnicowane potrzeby osób uczących się z równoczesnym przygotowaniem procesu nauczania i uczenia się do potrzeb rynku pracy.
Edukatorzy, podnosząc swoje kompetencje, stają się „fundamentem (the lifeblood of professionalism) i siłą napędową profesjonalnie wykonywanego zawodu”.
Opracowane wytyczne składają się z 20 standardów, które są uporządkowane w trzech głównych obszarach:
1. Wartości i atrybuty zawodowe (Professional values & attributes) obejmują m.in.:
- Umiejętność ewaluacji i krytyczne odnoszenie się do własnych doświadczeń;
- Stały rozwój i promowanie wdrożenia edukacji z ukierunkowaniem na praktyki zawodowe;
- Motywowanie i inspirowanie uczących się poprzez rozbudzanie pasji do nauki
- Wspieranie pewności siebie wśród uczących się;
- Zwrócenie uwagi na możliwości włączenia i dowartościowanie różnorodności.
2. Profesjonalna wiedza i zrozumienie (Professional Knowledge & Understanding) to m.in.:
● Aktualizacja wiedzy w swojej specjalizacji i uczenie się nowych praktyk w odniesieniu do wymagań rynku pracy;
● Zastosowanie swojej wiedzy w badaniach naukowych;
● Dzielenie się praktyczną wiedzą z jednostkami badawczymi;
● Stosowanie swojej wiedzy aby stworzyć środowisko edukacyjne, które jest włączające i wspierające specjalne potrzeby edukacyjne.
3. Umiejętności zawodowe (Professional skills) odnoszą się m.in. do:
● wspieranie i promowanie osób, które się uczą;
● stosowanie różnorodnych strategii motywacyjnych aby wesprzeć uczniów;
● wykorzystanie technologii cyfrowej aby promować uczenie się;
● rozwijanie wiedzy na temat cyfryzacji;
● współpraca z pracodawcami, uczelniami wyższymi i organizacjami.
W odniesieniu do wzrastającej alokacji środków finansowych na projekty cyfrowe w latach 2020 - 2030 warto zauważyć iż zgodnie z Dyrektywą UE 2016/2102, normą unijną EN 301 549 oraz programem Dostępność Plus przyszłe produkty projektów cyfrowych powinny spełniać wymagane standardy dostępności cyfrowej. Od wielu lat na polskim rynku można zaobserwować zapotrzebowanie na ekspertów z wiedzą specjalistyczną m.in. w projekcie E-podręczniki do kształcenia ogólnego. W zakresie obowiązków redaktorów treści znajdują się wymagania dotyczące dostosowania treści tekstowych i nietekstowych (m.in. wykresy, diagramy, tabele, itp) do wymogów standardu WCAG.
Niestety ale od wielu lat nie można uzyskać kwalifikacji potrzebnych do tworzenia treści dostępnych w ramach kształcenia formalnego na uczelniach wyższych, które mogłyby w sposób usystematyzowany przygotować przyszłych specjalistów w zakresie tworzenia dokumentów cyfrowych, dostępnych treści stron internetowych i aplikacji mobilnych, elementów multimedialnych z wykorzystaniem dostępnych narzędzi do walidacji automatycznej i manualnej szczególnie zalecanych przez konsorcjum W3C.
Do tej pory kształcenie w obrębie dostępności cyfrowej odbywa się w ramach szkoleń dla audytorów, redaktorów i projektantów stron internetowych bez uwzględnienia umiejętności wymaganych dla edukatora, który przekazuje wiedzę specjalistyczną zgodnie z dydaktyką i metodyką nauczania.
Proponowana kwalifikacja jest odpowiedzią na zapotrzebowanie na pracowników z wiedzą specjalistyczną nie tylko w zakresie kompetencji miękkich ale również twardych, które obecnie należy postrzegać jako kompetencje interdyscyplinarne obejmujące nie tylko wiedzę w zastosowaniu narzędzi cyfrowych ale przede wszystkim umiejętność nauczania o wykorzystaniu narzędzi do tworzenia dostępnych dokumentów cyfrowych, stron internetowych, elementów multimedialnych i materiałów dydaktycznych.
________________________________________
Literatura:
[1] Towards building inclusive digital communities ITU toolkit and self-assessment for ICT accessibility implementation. ITU Publications https://www.itu.int/dms_pub/itu-d/opb/phcb/D-PHCB-TOOLKIT.01-2021-PDF-E.pdf
[2] StatClounter Global Stats dostęp na stronie https://gs.statcounter.com/platform-market-share/desktop-mobile-tablet/europe, 08.01.2021
[3] https://www.w3.org/TR/wai-age-literature/
[4] https://www.w3.org/TR/wai-age-literature/
[5] DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r.w sprawie wymogów dostępności produktów i usług https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019L0882&from=EN
[6] Persona Spectrum Microsoft; https://www.microsoft.com/en-us/Design/inclusive
[7] NIK o dostępności przestrzeni publicznej dla osób starszych i niepełnosprawnych; https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/miejsca-powszechnie-dostepne-wciaz-niedostepne.html
[8] Badania CBOS w 2019 r. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2019/K_095_19.PDF
[9] DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r.w sprawie wymogów dostępności produktów i usług https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019L0882&from=EN
[10] IASC Guidelines, 2019, Inclusion of Persons with Disabilities in Humanitarian Action; https://reliefweb.int/report/world/iasc-guidelines-inclusion-persons-disabilities-humanitarian-action-july-2019?gclid=EAIaIQobChMIwL3RufWM-gIVkJiyCh2q0QFoEAAYASAAEgK7ifD_BwE
[11] Council Conclusions of 12 May 2009 on a Strategic Framework for European Cooparation in Education and Training (ET 2020) https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2009:119:0002:0010:EN:PDF
[12] Council Conclusions of 12 May 2009 on a Strategic Framework for European Cooparation in Education and Training (ET 2020) https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2009:119:0002:0010:EN:PDF
[13] Are your skills and qualifications relevant? https://www.cedefop.europa.eu/en/data-insights/are-your-skills-and
[14] Making online job application and recruitment system accessible for all (the International Telecommunication Union (ITU) and the International Labour Organization) (ILO) https://www.youtube.com/watch?v=JajXOZE7AZo&t=9s
[15] ITU-D Digital Inclusion https://www.itu.int/itu-d/sites/digital-inclusion/
[16] What are the skills for the future? https://www.cedefop.europa.eu/en/blog-articles/what-are-skills-future
[17] What are the skills for the future? https://www.cedefop.europa.eu/en/blog-articles/what-are-skills-future
[18] Kto najczęściej nie pracuje w wyuczonym zawodzie? WPFinanse: https://finanse.wp.pl/kto-najczesciej-nie-pracuje-w-wyuczonym-zawodzie-61146334311111297a
[19] 82% Polaków nie pracuje w zawodzie o którym marzyło w dzieciństwie; https://hrnews.pl/
[20] Ponad 90 proc. Polskich firm wykorzystało nowoczesne technologie w trakcie pandemii; https://pie.net.pl/ponad-90-proc-polskich-firm-wykorzystalo-nowoczesne-technologie-w-trakcie-pandemii/
[21] Cedefop, (2016), Skills, qualifications and jobs in the EU: the making of a perfect match? Evidence from Cedefop’s European skills and jobs survey, Thessaloniki and Cedefop, Analysing skill mismatch Project
[22] Jakie studia wybrać w 2022: najlepsze i przyszłościowe kierunki, serwis LiveCareer; https://www.livecareer.pl/porady-zawodowe/kierunki-studiow
[23] Raport Płacowy 2019. Trendy na rynku pracy. https://cloud.email.hays.com/PL_raport
[24] Guidance Accessibility specialist; https://www.gov.uk/guidance/accessibility-specialist
[25] Education & Training Foundation https://www.et-foundation.co.uk/professional-standards
[26] Professional Standards for Teachers. Summary of Standards_A4-Poster_Final https://www.et-foundation.co.uk/wp-content/uploads/2022/04/PS-for-Teachers_Summary-of-Standards_A4-Poster_Final.pdf
[27] WCAG 2.1 At a Glance: https://www.w3.org/WAI/standards-guidelines/wcag/glance/
