W ostatnich latach można obserwować dynamiczny, ilościowy i jakościowy wzrost procesów związanych z transformacją cyfrową. Kwalifikacja „Zarządzanie usługami chmurowymi w organizacji” stanowi odpowiedź na zapotrzebowanie na specjalistów w tym obszarze, zarówno ze strony sektora IT, jak też przedsiębiorstw wszystkich działów gospodarki narodowej, które podejmują się lub planują podjąć się przeprowadzenia procesu transformacji cyfrowej.
Transformacja cyfrowa jest uznawana za jedną z fundamentalnych i najdynamiczniej zachodzących zmian społecznych i ekonomicznych w XXI wieku. Powszechnie rozumiany jest również istotny wpływ cyfryzacji na możliwości rozwojowe gospodarki narodowej jako części globalnego obiegu ekonomicznego. Znaczącą część procesów cyfryzacji stanowi tak zwana: „migracja danych do chmury”, „wdrażanie rozwiązań chmurowych”, „wdrażanie chmury obliczeniowej” itp. Rozwiązania chmurowe to kolejny etap rozwoju technologii informacyjnych, który przekształca i akceleruje całe gałęzie gospodarki. Nazwą tą określa się proces przenoszenia danych z określonej lokalizacji, najczęściej lokalnych serwerów prywatnych lub firmowych, na serwery dostawcy chmury lub też przenoszenie ich pomiędzy różnymi chmurami [1]. Działania takie, prowadzone przede wszystkim w celu zmniejszenia kosztów przy jednoczesnym podniesieniu wydajności i zapewnieniu bezpieczeństwa danych, muszą być odpowiednio zaplanowane i odpowiednio wdrożone, co wymaga specyficznych kompetencji.
Transformacja cyfrowa i technologie cyfrowe stanowią obecnie zarówno pole działań jak też dominującą siłę napędową̨ oddziałującą na wszystkie sektory gospodarki. Od jakości i szybkości transformacji cyfrowej (cyfryzacji), zależą możliwości rozwojowe również polskich przedsiębiorstw. Dotychczas, pomimo funkcjonowania w warunkach globalnej ekonomii rynkowej, procesy cyfryzacji zachodziły w Polsce dużo wolniej niż w innych krajach. Dotyczyły one przy tym głównie lokalnych oddziałów międzynarodowych korporacji, przedsiębiorstw wytwarzających oprogramowanie i oferujących usługi IT oraz wciąż stosunkowo nielicznych firm przemysłu 4.0 oraz startupów. Pozytywną stroną tej sytuacji jest fakt, że względne opóźnienie procesów cyfryzacji polskiej gospodarki powodowało, że wprowadzane rozwiązania były z reguły najbardziej nowoczesne. Z tego powodu analitycy postrzegali Polskę jako potencjalnego cyfrowego rywala zachodnich gospodarek, posiadającego poważny potencjał wzrostu ilościowego procesów transformacji cyfrowej, przy jednoczesnej innowacyjności stosowanych rozwiązań i wysokiej wydajności rezultatów [2].
Wskazany potencjał, wyrażający się w liczbie przedsiębiorstw, które mogą przejść transformację cyfrową, aż do 2018 roku nie był jednak w pełni wykorzystany. Sytuację tę zmieniła dopiero pandemia COVID-19, której przebieg skłonił wiele firm do rozpoczęcia procesów cyfryzacji, w tym migracji danych do chmury. Istotnym czynnikiem były również wprowadzane w ostatnich latach działania państwa, związane z cyfryzacją usług publicznych. W wyniku tych trendów Polska jest obecnie jednym z szybciej cyfryzujących się państw Unii Europejskiej. Pomimo to wskazane opóźnienia, w stosunku do państw Europy Zachodniej, powodują, że Polska wciąż zajmuje w zestawieniach jedno z ostatnich miejsc, zarówno w pod względem stopnia cyfryzacji gospodarki, jak też kompetencji cyfrowych pracowników.
Poziom cyfryzacji Polski znacząco odbiega od notowanego przez liderów w tej dziedzinie, czyli krajów Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych. Najbardziej rozwinięty na świecie amerykański sektor ICT obejmuje 18% gospodarki tego kraju, zaś w krajach Europy Zachodniej średnio 12%. Tymczasem w Polsce scyfryzowane jest tylko 8%. Poziom cyfryzacji rodzimych przedsiębiorstw jest o około 34% niższy niż w krajach tak zwanej starej UE i Wielkiej Brytanii [3].
Analizy Komisji Europejskiej, dotyczące rozwoju gospodarek i społeczeństw cyfrowych wskazują, że w 2020 i 2021 roku Polska zajęła dopiero 24 miejsce na 27 państw członkowskich Unii Europejskiej [4]. Prezentujący te analizy wskaźnik Digital Economy and Society Index - zagregowany wskaźnik gospodarki cyfrowej i społeczeństwa (dalej: DESI) pozwala na ocenę poziomu cyfryzacji gospodarek i społeczeństw UE. DESI jest opracowany przez Dyrekcję Generalną ds. Sieci Komunikacyjnych, Treści i Technologii (DG Connect) Komisji Europejskiej, która wdraża unijną politykę w zakresie agendy cyfryzacji.
DESI jest tak zwanym wskaźnikiem złożonym. Obejmuje on dane zagregowane z 34 współczynników, pogrupowanych w pięciu głównych kategoriach: Connectivity - poziomu rozwoju infrastruktury i dostępu do łączności, Human Capital - umiejętności kapitału ludzkiego, Use of Internet - intensywności wykorzystania Internetu, Integration of Digital Technologies – poziomu wdrażania technologii cyfrowych przez przedsiębiorstwa oraz Public Digital Services - cyfrowych usług publicznych. Zgodnie z wynikami DESI, wśród krajów UE za najbardziej scyfryzowane uznaje się: Finlandię, Szwecję, Holandię i Danię. Dla tych państw DESI wynosi 70 punktów z 80 możliwych. W rankingu światowym kraje te są wyprzedzane jedynie przez Koreą Południową, Japonię i Stany Zjednoczone. W roku 2021 europejska średnia DESI wyniosła 50,7, podczas gdy wynik Polski wynosił jedynie 41 punktów. Nasz kraj wyprzedzał jedynie Grecję, Bułgarię i Rumunię, których rezultaty plasowały się poniżej 40 punktów. Pomimo, że Polska kolejny raz znalazła się, w gronie krajów rozwijających się w obszarze cyfrowym wolniej niż średnia unijna, to od 2016 roku widoczny jest postęp. Statystyki wskazują, że obecnie dwa kluczowe elementy wskaźnika DESI, tj. łączność i cyfrowe usługi publiczne, osiągnęły w Polsce poziom średniej 27 krajów UE. Wysoki wskaźnik DESI w obrębie łączności jest szczególnie ważny, gdyż pozwala na rozwój pozostałych składowych DESI.
Rozwój ten rzeczywiście następuje. Jak wspomniano wcześniej, w ostatnich latach został on zintensyfikowany jako odpowiedź gospodarki na pandemię COVID-19. Spośród różnych spowodowanych przez pandemię działań, podejmowanych przez przedsiębiorców w obszarze cyfryzacji, szczególnie intensywne są te związane z migracją danych do chmury. W środowiskach biznesowych panuje opinia, że niektóre firmy poradziły sobie z kryzysem tylko dlatego, że były w stanie w odpowiedni sposób wdrożyć technologie chmurowe. Świadomość ich sukcesu powodowała reakcje naśladowcze u konkurencji, co spowodowało gwałtowny wzrost zapotrzebowania na usługi chmurowe. Wywołany w ten sposób wzrost jest widoczny w statystykach. Według danych prezentowanych w przytaczanym raporcie DESI, w roku 2018 i 2017 z rozwiązań chmurowych, w Polsce, korzystało tylko 7% przedsiębiorstw, natomiast w roku 2020 już 15% [4]. Tak skokowy wzrost nie pozwolił jednak na osiągnięcie pułapu średniej unijnej przedsiębiorstw korzystających z rozwiązań chmurowych, która w roku 2020 wynosiła 26%. Oznacza to, że w Polsce wciąż istnieje znaczący potencjał dla migracji danych do chmury, który jest jednak hamowany.
Jako jeden z głównych powodów takiej sytuacji, przedstawiciele podmiotów oferujących usługi projektowania i wdrożenia chmury, jak też organizacje będące ich odbiorcami, wskazują brak pracowników o kompetencjach odpowiednich do bieżącego zarządzania usługami chmurowymi w organizacji. Są oni niezbędni jako znający zakres i zasady działania organizacji oraz jej cele i oczekiwane przyrosty wartości, już na etapie planowania i wdrażania rozwiązań chmurowych. Ponadto muszą posiadać kompetencje pozwalające na bieżącą konfigurację, aktualizację i zarządzanie zasobami chmurowymi, reagowanie np. na zgłaszane oczekiwania użytkowników oraz zmieniającą się aktywność klientów.
Doświadczenia innych krajów wskazują, że osiąganie w kolejnych latach dalszego wysokiego wzrostu gospodarczego w Polsce będzie możliwe tylko dzięki intensyfikacji procesów transformacji cyfrowej w przedsiębiorstwach, w tym dokonania migracji danych do chmury, do czego z kolei niezbędne jest wyposażenie pracowników w niezbędne kompetencje [6]. Według raportu McKinsey & Company „Chmura 2030. Jak wykorzystać potencjał technologii chmurowej i przyspieszyć wzrost w Polsce”, zarządzanie usługami chmurowymi to szereg procedur obejmujących wiele obszarów działań realizującego ją podmiotu. Powoduje to, że kompetencje niezbędne do prac tego typu niejednokrotnie w istotny sposób różnią się od tradycyjnie przypisanych zadaniom administracyjnym w systemach informatycznych. Wśród specyficznych, oprócz kompetencji społecznych, wskazujących na gotowość do angażowania się w liczne akty komunikacyjne, pozwalające poznać oczekiwania i możliwości osób, które korzystają z rozwiązań chmurowych, występują też kompetencje zarządcze, prawnicze i telekomunikacyjne [7]. Konstatacja ta znajduje potwierdzenie w badaniach przeprowadzonych przez IDG, Oktawave i 7bulls.com i przedstawionymi w raporcie „Kompetencje chmurowe firm w Polsce 2020” [8].
Popyt na specjalistów z obszaru zarządzania usługami chmurowymi w organizacji jest tak duży, że do prac tego typu szkoli się nie tylko osoby związane z szeroko pojętym IT, ale też pracowników zajmujących się wcześniej zagadnieniami związanymi np. z zarządzaniem, compliance lub o jeszcze bardziej egzotycznej przeszłości zawodowej. Zjawisko zapotrzebowania na tego typu specjalistów jest tak nowe i jednocześnie tak dynamiczne, że nie znajduje jeszcze swojego odzwierciedlenia w statystykach PSZ i GUS, zaś powiązana kategoria „Specjaliści ds. projektowania, wdrażania i doskonalenia produktów i usług cyfrowych” została wprowadzone do Barometru Zawodów dopiero w 2021 roku [9].
Mimo, że statystyki dopiero zaczynają dostrzegać zapotrzebowanie na takich pracowników, to ich rynek pracy rośnie z każdym miesiącem. Druga część raportu „Kompetencje chmurowe firm w Polsce 2020” informuje o wysokim zapotrzebowaniu na scharakteryzowane wyżej kompetencje pracownicze, przy czym średnie firmy mogą z powodu braków kompetencyjnych opóźnić lub porzucić potencjalne procesy związane z rozwiązaniami chmurowymi, natomiast duże podmioty mają rosnącą świadomość konieczności rozwijania kompetencji i uzyskania kwalifikacji w zakresie zarządzania chmurą.
Mimo rosnącego zapotrzebowania na takie kwalifikacje, w obszarze edukacji formalnej w zakresie szkolnictwa branżowego, kształcącego w zawodach Technik Informatyk i Technik Programista, efekty kształcenia związane z rozwiązaniami chmurowymi w ogóle nie występują. Zagadnienia te nie są również szerzej widoczne w efektach uczenia się studiów kierunków informatycznych i pojawiają się dopiero w efektach uczenia się wskazywanych dla dedykowanych studiów podyplomowych. Z kolei w obszarze edukacji pozaformalnej można zaobserwować coraz więcej ofert szkoleń pozwalających na rozwój kompetencji potrzebnych przy zarządzaniu rozwiązaniami chmurowymi. Rozwój tej formy kształcenia wynika z rosnącego zainteresowania ze strony potencjalnych pracowników. Realizowane kursy i szkolenia mają jednak najczęściej wybiórczy charakter co do rozwijanych kompetencji i nie pozwalają na ich rzetelną walidację. Sprawia to, że uzyskiwane zaświadczenia i certyfikaty w rzeczywistości mogą nie oddawać realnego poziomu umiejętności.
Reasumując można stwierdzić, że braki wykwalifikowanych pracowników projektujących i wdrażających rozwiązania chmurowe oraz rozumiejących kwestie technologiczne i organizacyjne rozwiązań chmurowych już obecnie wpływają na możliwości rozwojowe i konkurencyjność polskiej gospodarki. Rozwój form szkoleniowych w tym zakresie powinien wiązać się z odpowiednimi procedurami walidacyjnymi, które zapewni kwalifikacja „Zarządzanie usługami chmurowymi w organizacji”. Warte podkreślenia jest, że stworzy ona możliwość potwierdzenia posiadanych kompetencji nie tylko dla osób związanych z IT. Umożliwi ona potwierdzanie kompetencji nabywanych zarówno w drodze edukacji, samokształcenia czy praktyki projektowej. Uzyskiwany certyfikat będzie atrakcyjny zarówno dla jego posiadaczy jak i dla podmiotów rynkowych, gdyż będzie on w sposób obiektywny gwarantował wysoki poziom kompetencji.
Przypisy:
1. What is cloud migration?, https://azure.microsoft.com/pl-pl/resources/cloud-computing-dictionary/what-is-cloud-migration/#definition [20.07.2022]
2. J. Novak, M. Purta, T. Marciniak, K. Ignatowicz, K. Rozenbaum, K. Yearwood, The rise of Digital Challengers. How digitization can become the next growth engine for Central and Eastern Europe, raport opracowany przez McKinsey Company, 2018, https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Featured%20Insights/Europe/Central%20and%20Eastern%20Europe%20needs%20a%20new%20engine%20for%20growth/The-rise-of-Digital-Challengers.ash%20x [dostęp: 20.07.2022].
3. Digital Economy and Society Index (DESI) 2020 https://ec.europa.eu/newsroom/dae/document.cfm?doc_id=67086 [dostęp:20.07.2022] .
4. Indeks gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI) na 2021 r. Polska, 2022, https://ec.europa.eu/newsroom/dae/redirection/document/80596 [dostep: 20.07.2022].
5. Kompetencje chmurowe firm w Polsce 2020, https://oktawave.com/pl/raporty/kompetencje-potrzebne-do-transformacji-chmurowej [dostęp: 20.07.2022].
6. J. M. Moczydłowska, Rewolucja przemysłowa 4.0 jako źródło nowych wyzwań́ zarządzania kompetencjami zawodowymi, [w:] I. Stańczyk, S. Twaróg (red.), Człowiek w organizacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2018, s. 25-34.
7. P. Dziadosz, E. Granosik, S. Hieronimus, T.Marciniak, J. Novak, B. Pastusiak, M.Purta, O. Sokoliński, Chmura 2030. Jak wykorzystać potencjał technologii chmurowej i przyśpieszyć wzrost w Polsce, McKinsey & Company, Warszawa 2021, s. 60.
8. Kompetencje chmurowe firm w Polsce 2020, https://oktawave.com/pl/raporty/kompetencje-potrzebne-do-transformacji-chmurowej [dostęp: 20.07.2022].
9. Barometr zawodów. Prognoza zapotrzebowania na pracowników, Specjaliści ds. projektowania, wdrażania i doskonalenia produktów iusług cyfrowych, https://barometrzawodow.pl/modul/prognozy-na-mapach-wyniki?province%5B%5D=%23polska&year%5B%5D=2021&forecast_type=relation&profession%5B%5D=326&relation=1 [dostęp: 20.07.2022]
