Kwalifikacja Projektowanie usług chmurowych w organizacji stanowi odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie sektora IT na specjalistów posiadających zwalidowane i potwierdzone uznanym certyfikatem kompetencje w tym obszarze. Wynika ono z obserwowanego w ostatnich latach dynamicznego wzrostu procesów szeroko pojętej cyfrowej transformacji gospodarki. Część procesów cyfryzacji gospodarki stanowi tak zwane cloud migration, czyli przenoszenie i utrzymywanie różnego rodzaju danych do „chmury danych”. Wprowadzanie „chmur danych” w miejsce tradycyjnych nośników informacji, stanowi kolejny istotny rozdział w rozwoju technologii informacyjnych. Zjawisko to obejmuje wszystkie gałęzie gospodarki i, stając się coraz bardziej powszechne, prowadzi do ich rewolucyjnej transformacji. Związane z migracją danych do chmury usługi chmurowe polegają na projektowaniu i sprzedawaniu rozwiązań obejmujących przenoszenie danych do chmury, ich migrację pomiędzy różnymi chmurami danych oraz udostępnianie lub usuwanie danych zgromadzonych w chmurze [1]. Celem tak opisanych działań jest zmniejszenie kosztów dostępu do danych, przy równoczesnym wzroście wydajności pracy systemów i poziomu zabezpieczenia danych. Aby cele te zostały osiągnięte, konkretne rozwiązania chmurowe powinny zostać optymalnie i w dedykowany sposób zaprojektowane, a następnie, we właściwy, dostosowany do danej organizacji, sposób, wdrożone. Wszystko to wymaga nie tylko znajomości odpowiedniej technologii, ale przede wszystkim specyficznych kompetencji związanych z projektowaniem oraz analizą ryzyka tego typu operacji.
Obecnie niemal wszystkie sektory gospodarki narodowej podlegają procesom transformacji cyfrowej. Podmioty, które z sukcesem dokonały migracji do chmury, w wyraźny sposób uzyskują przewagę konkurencyjną nad tymi, które w tej kwestii pozostają w tyle. W zglobalizowanej gospodarce, której częścią jest również Polska, oznacza to, że od tempa transformacji cyfrowej, w tym przede wszystkim implementacji usług chmurowych, zależy możliwość sprostania globalnej konkurencji. W Polsce, z uwagi na dużą przewagę tradycyjnych gałęzi przemysłu, związanych z wytwarzaniem przetworów rolno-spożywczych, wydobywaniem kopalin oraz drobną wytwórczością, procesy cyfryzacji zachodziły dużo wolniej niż państwach zachodnich. Przez ostatnią dekadę obejmowały one głównie polskie oddziały międzynarodowych korporacji, przede wszystkim działających w obszarze IT. Potencjalne zapóźnienie technologiczne w tej dziedzinie można jednak uznać za względne, gdyż wdrażane rozwiązania stanowiły awangardę, dzięki czemu w przyszłości polskie przedsiębiorstwa nie musiałyby ponosić wysokich kosztów unowocześniania technologii. Powoduje to wzrost pozytywnych rokowań co do perspektyw rozwoju cyfryzacji w Polsce [2].
Pomimo pozytywnych prognoz wskazujących na wysoką liczbę firm mogących skorzystać z transformacji cyfrowej, aż do roku 2018 nie zostały one zrealizowane i niewiele wskazywało na to, aby transformacja cyfrowa w Polsce stała się bardziej istotnym czynnikiem rozwoju gospodarki. W tej sytuacji katalizatorem zmiany stały się restrykcje związane z pandemią COVID-19. Przebieg pandemii zmusił rządy na całym świecie do zastosowania profilaktycznych lock downów całych gałęzi gospodarek i przymusowej kwarantanny milionów ludzi. Zmieniło to przyzwyczajenia klientów, skłaniając ich do zakupów w świecie cyfrowym, a właścicielom firm ukazało, jak bardzo ich zyski zależne są od fizycznych pracowników. Sytuacja taka stała się dla wielu podmiotów gospodarczych motorem do rozpoczęcia procesów cyfryzacji, w tym migracji danych do chmury. Należy podkreślić, że w obszarze cyfryzacji sektor prywatny musiał dogonić sektor publiczny, który, zgodnie z politykami Unii Europejskiej, już od dekady prowadził szereg dużych projektów z nią związanych. Obecnie Polska jest uznawana za jeden z szybciej cyfryzujących się krajów w Europie. Rosnące tempo wskaźników świadczących o postępującej cyfryzacji nie wpływa jednak, jak na razie, na globalne miejsce w rankingach. W zestawieniach statystycznych Polska nadal zajmuje w jedno z ostatnich miejsc, zarówno w pod względem poziomu cyfryzacji jak również rozwoju kompetencji pracowników w tym zakresie.
Wskaźnik ucyfrowienia odbiega w Polsce od lidera, jakim są Stany Zjednoczone, ale też od krajów Europy Zachodniej. Warto przytoczyć dane, według których amerykański sektor ICT to ogółem 18% gospodarki, w krajach Europy Zachodniej średnio 12%, zaś w Polsce tylko w 8%. Według tego wskaźnika poziom cyfryzacji jest w Polsce wciąż o około 34% niższy niż w krajach tak zwanej „Starej Unii” i Wielkiej Brytanii [3].
Według danych Komisji Europejskiej na temat budowy społeczeństw i ekonomii cyfrowej, można stwierdzić, że w 2021 roku Polska, podobnie jak w roku 2020, plasowała się na 24 miejscu wśród 27 państw członkowskich Unii Europejskiej [4]. Dzięki wykorzystywanemu przez Komisję Europejską zagregowanemu wskaźnikowi gospodarki cyfrowej i społeczeństwa Digital Economy and Society Index (dalej: DESI) możliwa jest ocena stopnia cyfryzacji poszczególnych krajów członkowskich, co pozwala planować i weryfikować unijną politykę w dziedzinie gospodarki cyfrowej.
Metodologia DESI zakłada, że jest on skonstruowany z 34 innych wskaźników, zawartych w pięciu kategoriach określających: Connectivity - poziom rozwoju infrastruktury i dostępu do łączności, Human Capital - poziom kapitału ludzkiego, Use of Internet – poziom użycia Internetu, Integration of Digital Technologies – poziom wdrażania technologii cyfrowych przez przedsiębiorstwach oraz Public Digital Services – poziom cyfrowych usług publicznych. W Europie, we wskazanych dziedzinach, najwyższe wyniki osiągają Finlandia, Szwecja, Holandia i Dania. W każdym z tych państw DESI, na 80 możliwych punktów wynosi blisko 70. Wymienione państwa plasują się w światowej czołówce cyfryzacji, a wyprzedza je tylko Korea Południowa, Japonia i Stany Zjednoczone. Według danych DESI, za rok 2021 wynik Polski wynosił 41 punktów i plasował się wyraźnie niżej niż europejska średnia określana na 50,7 punktu. Niżej w rankingu znalazły się tylko trzy najsłabiej radzące sobie z cyfryzacją kraje UE: Grecja, Bułgaria i Rumunia. Analiza osiąganych przez Polskę wyników DESI mimo wszystko wskazuje pewien postęp w cyfryzacji. Po roku 2016 nastąpił rozwój dwóch z pięciu wskazanych wyżej obszarów DESI, a mianowicie Connectivity oraz Public Digital Services. W ich obrębie, dzięki inwestycjom publicznym oraz inwestycjom w rozwój infrastruktury telekomunikacyjnej, Polska osiągnęła średnią unijną, co umożliwiało rozwój pozostałych obszarów wchodzących w skład DESI.
W roku 2020 i 2022 rozwój taki stał się faktem. Tak jak wspomniano, został on w przeważającej mierze wymuszony jako odpowiedź firm na perturbacje związane z pandemią COVID-19. Polskie przedsiębiorstwa dynamicznie automatyzują produkcję oraz dostosowują swoje zasoby cyfrowe do nowych oczekiwań cyfrowych klientów, specyfiki pracy zdalnej i hybrydowej oraz nowych standardów w zakresie cyberbezpieczeństwa. Dla znakomitej większości podmiotów gospodarczych działania te w istotny sposób wiążą się z implementacją rozwiązań chmurowych. Jest to wyraźnie widoczne w statystykach DESI. Według raportów z lat 2018 i 2017, z rozwiązań chmurowych w Polsce korzystało 7% firm, natomiast raport z roku 2020 mówi już o 15% [4]. Nie jest to jeszcze pułap średniej unijnej, wynoszącej w 2020 roku 26%, jednak skokowy wzrost podmiotów korzystających z rozwiązań chmurowych wskazuje na obecnie występujące olbrzymie zainteresowanie i chłonność rynku, jeśli chodzi tego typu rozwiązania. Praktyka gospodarcza pokazuje jednak, że olbrzymie zainteresowanie wdrożeniami w tej dziedzinie nie przekłada się na polepszenie oferty usług chmurowych, zaś zakupione i wdrożone rozwiązania nie zawsze przynoszą wysoki ROI. Z drugiej strony widoczne są przedsiębiorstwa, dla których wprowadzenie chmury było sukcesem w dobie pandemii i zagwarantowało rozwój po jej ustaniu. Firmy te wprowadzały usługi chmurowe w sposób planowy i poświęciły istotne zasoby na ich właściwe zaprojektowanie. Sukcesy takich przedsiębiorstw wymuszają podobne działania na ich konkurencji, co wzmacnia zainteresowanie usługami chmurowymi. Niestety, rosnący popyt w tej dziedzinie nie może zostać zaspokojony. Podmioty oferujące rozwiązania chmurowe jako powodów takiej sytuacji przedstawiają braki kadrowe, dotyczące zwłaszcza pracowników, którzy potrafiliby trafnie identyfikować potrzeby klientów w zakresie rozwiązań chmurowych, w tym analizować koszty, weryfikować korzyści i analizować wydajność i bezpieczeństwo różnych wariantów, a następnie, na tej podstawie, projektować usługi chmurowe, adekwatne do potrzeb danego klienta. Jest to kluczowy problem branży, gdyż, jak można dostrzec na przykładzie innych krajów, kompetentni pracownicy są niezbędni w zadaniach związanych z wdrażaniem rozwiązań chmurowych, zaś te stanowią istotny czynnik rozwoju gospodarki cyfrowej [5]. Z kolei tylko podniesienie poziomu ucyfrowienia gospodarki pozwoli jej podmiotom na skuteczne konkurowanie na światowych rynkach i zagwarantuje rozwój.
Zgodnie z tezami raportu McKinsey & Company „Chmura 2030. Jak wykorzystać potencjał technologii chmurowej i przyśpieszyć wzrost w Polsce”, implementacja rozwiązań chmurowych jest procesem wielowymiarowym, wpływającym na wiele zakresów działania i funkcjonalności podmiotu rynkowego objętego tym działaniem. Zaplanowanie i wdrożenie chmury wymaga specyficznych kompetencji, nie tylko zarządczych, ale też analitycznych, technologicznych (np.: Cloud Ops, Cloud Devs i inne), jak również kompetencji społecznych, wskazujących na gotowość do angażowania się w liczne akty komunikacyjne, pozwalające poznać oczekiwania i możliwości osób, które w przyszłości będą z projektowanych rozwiązań korzystać [6]. Zgodnie z wynikami badań IDG, Oktawave i 7bulls.com, prezentowanymi w publikacji „Kompetencje chmurowe firm w Polsce 2020”, konieczny do rzetelnego zaplanowania i wdrożenia rozwiązania chmurowego, specyficzny konglomerat kompetencji IT, analitycznych, zarządczych i społecznych jest najbardziej poszukiwany zarówno przez firmy podejmujące proces, jak też oferujące usługi w chmurze [7].
Zapotrzebowanie na specjalistów projektowania i wdrażania rozwiązań chmurowych jest tak duże, że do prac tego typu szkoli się nie tylko wszelkich pracowników związanych zawodowo z IT, ale również Project Managerów zajmujących się wcześniej zagadnieniami związanymi z zarządzaniem, redaktorów czasopism, akademików, byłych wojskowych lub osoby o jeszcze innej przeszłości zawodowej, niemal we wszystkich przypadkach związanej z planowaniem i wdrażaniem rozwiązań. Osoby takie uczą się najczęściej samodzielnie i niejednokrotnie z sukcesem wykonują powierzone im zadania.
Zapotrzebowanie na specjalistów tego typu jest tak nowe i jednocześnie bardzo dynamiczne, że nie można potwierdzić go na podstawie statystyk PSZ i GUS, zaś związana z nim kategoria predykcji „Specjaliści ds. projektowania, wdrażania i doskonalenia produktów i usług cyfrowych” dopiero w 2021 roku pojawiła się w wykazie Barometru Zawodów [8].
Niezależnie od faktu, że statystyki dopiero zaczynają wykazywać zapotrzebowanie na wskazanych specjalistów, ich rynek pracy ciągle rośnie. W drugiej części wspominanego raportu „Kompetencje chmurowe firm w Polsce 2020” wykazano wysokie zapotrzebowanie na pracowników o scharakteryzowanych wyżej kompetencjach. Z wyników badań prezentowanych w raporcie wynika, że w braki kompetentnych pracowników mogą spowodować przesunięcie lub nawet porzucenie potencjalnych działań w zakresie wprowadzania rozwiązań chmurowych, co dotyczy zwłaszcza małych i średnich firm. Natomiast w przypadku dużych przedsiębiorstw pojawia się wzrost świadomości w zakresie potrzeb kompetencyjnych związanych z wprowadzaniem rozwiązań chmurowych, w tym zwłaszcza ich dedykowanym projektowaniem. Generuje to w takich podmiotach dążenia do rozwijania kompetencji osób już zatrudnionych i zatrudniania odpowiednich pracowników, posiadających potwierdzenie w formie kwalifikacji.
Wzrastające zapotrzebowanie kwalifikacje w zakresie projektowania rozwiązań chmurowych nie znajduje odpowiedzi w obszarze edukacji formalnej. W szkolnictwie branżowym, kształcącym w zawodach Technik Informatyk i Technik Programista, efekty kształcenia obejmujące treści związane z rozwiązaniami chmurowymi w ogóle nie występują, zaś technologia tego typu w całym cyklu kształceniowym jest jedynie kilkakrotnie wspominana. Również w wypadku studiów na kierunkach informatycznych efekty uczenia się nie zawierają szerszej informacji o projektowaniu rozwiązań chmurowych. Są one widoczne dopiero w programach wciąż nielicznych studiów podyplomowych podejmujących kształcenie w zakresie nowych rozwiązań IT.
Lukę stara się wykorzystać edukacja pozaformalna, w której obserwuje się wzrost liczby ofert szkoleniowych związanych z projektowaniem i wdrażaniem rozwiązań chmurowych. Wzrost ten jest odpowiedzią na popyt na wiedzę ze strony potencjalnych pracowników. Niestety oferta szkoleniowa ma różną jakość i nie pozwala na walidację uzyskanych efektów uczenia się. Odbyte szkolenia nie są zatem w stanie zagwarantować rzetelnej jakości wiedzy kursantów. Musi ona zostać zwalidowana przez pracodawcę, co może pociągać za sobą istotne koszty.
W podsumowaniu należy podkreślić, że niedostatki kadrowe w zakresie wykwalifikowanych pracowników projektujących i wdrażających rozwiązania chmurowe oraz rozumiejących kwestie technologiczne i organizacyjne rozwiązań chmurowych, wpływają negatywnie na możliwości rozwojowe i konkurencyjność polskich przedsiębiorstw i całej gospodarki. Brak niezależnej walidacji efektów uczenia się, niezależnej od sposobu rozwijania kompetencji, jest poważną przeszkodą w rozwoju pracowników. Odpowiednie procedury walidacyjne mogą zostać zapewnione dzięki opisywanej kwalifikacji „Projektowanie usług chmurowych w organizacji”. Wytworzy ona możliwość potwierdzenia posiadanych umiejętności i kompetencji nie tylko dla adeptów IT, ale też umożliwi potwierdzanie kompetencji osobom związanym wcześniej z innymi branżami, które rozwijały się w drodze samokształcenia lub praktyki. Uzyskiwany certyfikat będzie stanowił istotną wartość zarówno dla podmiotów rynkowych zatrudniających specjalistów objętych opisywaną kwalifikacją, jak też samych pracowników, dla których będzie rzetelnym i niezależnym świadectwem ich rozwoju.
Przypisy:
1. What is cloud migration?, https://azure.microsoft.com/pl-pl/resources/cloud-computing-dictionary/what-is-cloud-migration/#definition [20.07.2022]
2. J. Novak, M. Purta, T. Marciniak, K. Ignatowicz, K. Rozenbaum, K. Yearwood, The rise of Digital Challengers. How digitization can become the next growth engine for Central and Eastern Europe, raport opracowany przez McKinsey Company, 2018, https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Featured%20Insights/Europe/Central%20and%20Eastern%20Europe%20needs%20a%20new%20engine%20for%20growth/The-rise-of-Digital-Challengers.ashx [dostęp: 20.07.2022].
3. Digital Economy and Society Index (DESI) 2020 https://ec.europa.eu/newsroom/dae/document.cfm?doc_id=67086 [dostęp:20.07.2022] .
4. Indeks gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI) na 2021 r. Polska, 2022, https://ec.europa.eu/newsroom/dae/redirection/document/80596 [dostęp: 20.07.2022].
5. J. M. Moczydłowska, Rewolucja przemysłowa 4.0 jako źródło nowych wyzwań́ zarządzania kompetencjami zawodowymi, [w:] I. Stańczyk, S. Twaróg (red.), Człowiek w organizacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2018, s. 25-34.
6. P. Dziadosz, E. Granosik, S. Hieronimus, T.Marciniak, J. Novak, B. Pastusiak, M. Purta, O. Sokoliński, Chmura 2030. Jak wykorzystać potencjał technologii chmurowej i przyśpieszyć wzrost w Polsce, McKinsey & Company, Warszawa 2021, s. 60.
7. Kompetencje chmurowe firm w Polsce 2020, https://oktawave.com/pl/raporty/kompetencje-potrzebne-do-transformacji-chmurowej [dostęp: 20.07.2022].
8. Barometr zawodów. prognoza zapotrzebowania na pracowników, Specjaliści ds. projektowania, wdrażania i doskonalenia produktów iusług cyfrowych, https://barometrzawodow.pl/modul/prognozy-na-mapach-wyniki?province%5B%5D=%23polska&year%5B%5D=2021&forecast_type=relation&profession%5B%5D=326&relation=1 [dostęp: 20.07.2022]
