Obecny poziom rozwoju technologicznego umożliwia stosowanie zaawansowanych rozwiązań w życiu codziennym. Szczególne znaczenie ma coraz szersze zastosowanie smartfonów, które dzięki dużej liczbie sensorów i aplikacji pomagają w czynnościach, do których wcześniej wymagane było zastosowanie specjalistycznych urządzeń. Przez wszechstronność zastosowań i ich dostępność, technologie oparte o rozwiązania mobilne sprzyjają rozwojowi kompetencji cyfrowych wszystkich użytkowników. Są również istotnym narzędziem komunikacji, który ma znaczący udział w rozwoju gospodarki, opartej na wysokich technologiach (ang. high-tech) oraz szeroko pojętej wymianie informacji. Z jednej strony implikuje to konieczność adaptacji gospodarki do trendów technologicznych, w szczególności poprzez zapewnienie dostępności usług świadczonych w odpowiedzi na te wyzwania, a z drugiej wsparcie rozwoju i odpowiednie wykorzystanie potencjału poszczególnych grup społecznych na rynku pracy.
Nowoczesny przemysł to jeden z sektorów gospodarki, który nieustannie rozwija się i korzysta z coraz to nowszych rozwiązań technologicznych dla umacniania przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw. Obiecującą i bardzo perspektywiczną technologią dla tego sektora jest rozszerzona rzeczywistość (ang. augmented reality AR), która pozwala firmom przemysłowym i logistycznym doskonalić swoje procesy i istotnie redukować koszty.
Realizacja złożonych czynności w procesach technologicznych przy wsparciu rozszerzonej rzeczywistości może być bardzo wydajną i efektywną metodą prowadzenia działalności przemysłowej i logistycznej. Rozwiązania cyfrowe, w tym rozszerzona rzeczywistość, wspierają aktywizację osób z niepełnosprawnościami, a także dokonują przemian we wszystkich gałęziach życia, m.in. w kontaktach międzyludzkich, edukacji, przemyśle, produkcji czy logistyce.
Dostępność i szeroka gama możliwości zastosowania AR w przemyśle i logistyce spowodowała, że to właśnie usługi serwisowe (np. instrukcje obsługi i serwis, inspekcje, zdalne wskazówki ekspertów, samoobsługa klienta), według raportu „Rzeczywistość rozszerzona. Czy Twoja firma jej potrzebuje?” wykonanego przez ITgenerator, będą stanowić jeden z wiodących kierunków rozwoju AR tej branży – blisko 20%. Zaraz po nich jest produkcja (np. kontrola jakości, instrukcje montażu, pulpity sterownicze) – ponad 15% całego rynku [1].
Wielu badaczy jest zdania, że AR w znacznym stopniu zrewolucjonizuje przemysł. Innowacyjne firmy stawiają na inteligentne systemy obsługi, pozwalające komunikować się na linii maszyna – pracownik. Nowoczesne aplikacje opierające się na technologii rozszerzonej rzeczywistości dają operatorom dostęp do wszystkich potrzebnych mu informacji (np. instrukcji stanowiskowych, protokołów konserwacji, schematów, instrukcji wymiany narzędzi), czyniąc procesy bardziej zrozumiałymi i przystępnymi w odbiorze, a sam sposób pracy niewymagającym fizycznego wsparcia z zewnątrz [2].
Według raportu MarketsandMarkets rynek rozszerzonej rzeczywistości ma wzrosnąć z 15,3 mld USD w 2020 r. do 77 mld USD w 2025 r. [3] [4].
Naprawy serwisowe realizowane przy pomocy rozszerzonej rzeczywistości wprowadzają standardową ich formę w zupełnie inny wymiar, głównie poprzez szybki i łatwy dostęp do niezbędnych informacji. To dzięki narzędziom AR technicy czy operatorzy mają możliwość wykonywania napraw serwisowych przy użyciu rąk, jednocześnie korzystając np. z cyfrowej instrukcji lub skomplikowanej specyfikacji technicznej. Połączenie obrazów wirtualnego i rzeczywistego usprawnia proces serwisowania – wszystkie potrzebne opisy i wiadomości są dostępne w formie cyfrowej w rozszerzonej rzeczywistości. Pracownik nie musi sięgać po tradycyjną instrukcję i odrywać się od pracy. Istotnie przyspiesza to wykonanie zadania, a także wpływa na optymalizację wszystkich czynności [5].
W kontekście wsparcia serwisowego rozszerzona rzeczywistość pozwala na zdalną obsługę i komunikację z technologami z całego świata w każdej chwili. Zastosowanie tej technologii poza redukcją kosztów i skróceniem czasu pracy wpływa na eliminację luk kompetencyjnych w przedsiębiorstwach [6].
Kolejnym obszarem, w którym technologie AR są bardzo pożądane, są procesy montażu. Rozbudowanie instrukcji montażu o elementy rozszerzonej rzeczywistości udoskonala cały przebieg prac – montażysta jest prowadzony przez aplikację, która z dokładnością wskazuje mu kolejne etapy zadań, przedstawia konkretne części, które mają zostać zamontowane lub zdemontowane. Jest to duże ułatwienie nie tylko dla pracownika obsługującego proces, ale także dla technika, który w łatwy sposób może stworzyć taką instrukcję, wykorzystując obiekty wirtualne. Technologia AR czyni instrukcję bardziej zrozumiałą i przystępną w interpretacji oraz wpływa na ograniczenie ewentualnych błędów [7].
Zastosowanie narzędzi rozszerzonej rzeczywistości usprawnia i uatrakcyjnia pracę oraz ogranicza czas i zasoby, wspierając zadania z zakresu BHP i optymalizacji procesów w przedsiębiorstwach. Animacje i wizualizacje pozwalają na lepsze przybliżenie tego, jakie rodzaje zagrożeń należy brać pod uwagę podczas oceny ryzyka zawodowego. Technologia AR pozwala na zidentyfikowanie szkodliwych i zagrażających bezpieczeństwu pracowników czynników np. ostre krawędzie maszyny, nagrzewające się części [8].
Podobnie sytuacja wygląda w przypadku szkoleń pracowniczych. Narzędzia AR pozytywnie wpływają na ich wydajność i obniżenie kosztów ich realizacji. Szkoleni pracownicy nie muszą być fizycznie obecni na hali produkcyjnej, aby opanować procedurę montażu, obsługi czy naprawy maszyny lub podzespołu. Wystarczy, że będą wyposażeni w podstawowe urządzenia AR, a szczegółowa instrukcja przeprowadzenia danego procesu zostanie zaprezentowana w sposób cyfrowy. Ponadto instruktaż może zostać zapisany i odtwarzany wielokrotnie w dowolnym momencie i z dowolnego miejsca [9].
Logistyka to kolejna branża, w której na przestrzeni ostatnich lat zauważalny jest znaczący potencjał zastosowania technologii rozszerzonej rzeczywistości. Sprzyja ona szybszej lokalizacji obiektów w magazynie, szkoleniom pracowników magazynowych i lepszemu rozplanowaniu układu magazynu. Może być także pomocna przy kompletacji zamówień oraz załadunku i rozładunku towarów [10].
Wszystkie wymienione zastosowania technologii AR w przemyśle i logistyce świadczą o jej rosnącej popularności. Efektem wykorzystania nowoczesnych rozwiązań AR jest zapotrzebowanie na wykwalifikowaną kadrę techniczną, która będzie w stanie wnieść do firm wiedzę i umiejętności skutecznego wykorzystania AR w procesie produkcji, magazynowania, montażu i szkoleń. Nowoczesny przemysł zmuszony jest pozyskiwać specjalistów posiadających rozbudowane kompetencje cyfrowe, którzy zdołają zaadaptować się w nowym środowisku wyznaczonym przez standardy Przemysłu 4.0. Zapotrzebowanie w Polsce na kadrę posiadającą odpowiednie kwalifikacje w tym zakresie szacuje się na ok. 200 tysięcy osób [11].
Najnowszy raport Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości pn. „Rynek pracy, edukacja i kompetencje. Aktualne trendy i wyniki badań - styczeń 2023” pokazuje, że popyt na zawody cyfrowe rośnie, a umiejętności najbardziej pożądane dotyczą np.: uczenia maszynowego, wiedzy o danych i ich wizualizacji, zdolności kognitywnych oraz języków programowania. We wszystkich regionach świata zauważalny jest wzrost zapotrzebowania na pracowników zajmujących stanowiska wymagające kompetencji cyfrowych, np. w Stanach Zjednoczonych w ostatnim roku 7,25% ogłoszeń o pracę dotyczyło zawodów cyfrowych, w Singapurze – 10,61%, a we Włoszech – 11,43% [12].
Podsumowując, kwalifikacja „Specjalista rozwiązań AR w zastosowaniach technologicznych i logistycznych” odpowiada na wzrost zapotrzebowania dla wszystkich obszarów przemysłu i logistyki. Uzyskanie kwalifikacji wiąże się ze zdobyciem kompetencji przez przyszłych i obecnych specjalistów ds. planowania i projektowania procesów produkcji i magazynowych, doradców technicznych i technologicznych, specjalistów ds. BHP, programistów maszyn i urządzeń przemysłowych, automatyków, inżynierów przemysłowych, freelancerów oraz osoby związane z działalnością logistyczną i przemysłową, której AR jest naturalnym dopełnieniem i potencjalnie nieodzownym narzędziem (np. instrukcje stanowiskowe, instrukcje obsługi maszyn, identyfikowanie zagrożeń w zakładzie pracy). Kwalifikacja odpowiada na potrzeby Przemysłu 4.0 i zmieniającego się świata.
[1] ITgenerator, „Rzeczywistość rozszerzona. Czy Twoja firma jej potrzebuje?”, 2019.
[2] ITgenerator, „Rzeczywistość rozszerzona. Czy Twoja firma jej potrzebuje?”, 2019.
[3] Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Rozszerzona rzeczywistość zrewolucjonizuje nasze dotychczasowe życie, https://www.parp.gov.pl/component/content/article/68915:rozszerzona-rzeczywistosc-zrewolucjonizuje-nasze-dotychczasowe-zycie (dostęp: 08.02.2023 r.).
[4] MarketsandMarkets, Augmented Reality and Virtual Reality Market, https://www.marketsandmarkets.com/Market-Reports/augmented-reality-virtual-reality-market-1185.html (dostęp: 02.03.2023 r.).
[5] Transition Technologies, Przemysł 4.0? Tylko z Rozszerzoną Rzeczywistością, Warszawa 2017.
[6] Transition Technologies, Przemysł 4.0? Tylko z Rozszerzoną Rzeczywistością, Warszawa 2017.
[7] E. Stokłosa, D. Kolny, Innowacyjne technologie w przemyśle 4.0 – rozszerzona rzeczywistość, 2021.
[8] K. Bylska-Bienias, M. Zemczak, Zastosowanie rozszerzonej rzeczywistości w kształtowaniu stanowiska pracy, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej.
[9] Transition Technologies, Przemysł 4.0? Tylko z Rozszerzoną Rzeczywistością, Warszawa 2017.
[10] Transition Technologies, Przemysł 4.0? Tylko z Rozszerzoną Rzeczywistością, Warszawa 2017.
[11] AR Solutions, Transformacja cyfrowa: Rozszerzona rzeczywistość narzędziem realnego wsparcia wobec wyzwań, z jakimi mierzą się polskie przedsiębiorstwa: https://arsolutions.pl/transformacja-cyfrowa-rozszerzona-rzeczywistosc-narzedziem-realnego-wsparcia-wobec-wyzwan-z-jakimi-mierza-sie-polskie-przedsiebiorstwa (dostęp: 14.02.2023 r.).
[12] Randstad, Digital skills: unlock opportunities for all, 2022.
1. Etap weryfikacji
1.1. Metody przeprowadzania walidacji
Weryfikacja efektów uczenia się jest podzielona na dwie części – teoretyczną i praktyczną.
W części teoretycznej jest to test wiedzy.
W części praktycznej jest to:
– obserwacja w warunkach symulowanych,
– prezentacja wykonanego zadania zaliczeniowego,
– wywiad swobodny (rozmowa z komisją walidacyjną).
Komisja walidacyjna zatwierdza zaliczenie części teoretycznej na podstawie wyniku z testu wiedzy.
Pozytywny wynik z części teoretycznej jest warunkiem przystąpienia do części praktycznej.
W części praktycznej wykorzystuje się metodę obserwacji w warunkach symulowanych uzupełnioną wywiadem swobodnym (rozmową z komisją walidacyjną). Kandydat wykonuje zadanie zaliczeniowe polegające na zaprojektowaniu technicznego rozwiązania opartego na technologii rozszerzonej rzeczywistości AR, stworzeniu i modyfikowaniu treści
technologii rozszerzonej rzeczywistości AR, przygotowaniu instrukcji stanowiskowej technologii rozszerzonej rzeczywistości AR i przygotowaniu szkolenia użytkownika oraz
prezentuje je przed komisją walidacyjną. Komisja walidacyjna zatwierdza wynik części praktycznej na podstawie wypełnionych arkuszy oceny, dokumentujących stopień spełnienia poszczególnych kryteriów weryfikacji. W przypadku rozbieżności w ocenie członków komisji ostateczny wynik w arkuszu zatwierdza przewodniczący komisji walidacyjnej.
1.2. Osoby przeprowadzające walidację
Weryfikację efektów uczenia się przeprowadza komisja walidacyjna, w której skład wchodzi od 2 do 4 członków, w tym przewodniczący komisji walidacyjnej oraz jej członek
albo członkowie.
Przewodniczący komisji walidacyjnej posiada wykształcenie wyższe (co najmniej 7 Poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji) lub posiada kwalifikacje na równoważnym poziomie oraz:
– udokumentowane (zdobyte w ciągu ostatnich 5 lat) doświadczenie min. 900 roboczogodzin pracy jako programista, tester, badacz, pracownik naukowy, analityk danych, twórca treści
technologii rozszerzonej rzeczywistości AR lub na innym stanowisku bezpośrednio związanym z pracą z technologią rozszerzonej rzeczywistości AR w projektach, w których opracowanie technologii rozszerzonej rzeczywistości AR obejmowało nie mniej niż 20 000 roboczogodzin (w tym prace badawczo-rozwojowe) łącznie na wszystkich stanowiskach, oraz
udokumentowane doświadczenie w projektach wykorzystujących technologię rozszerzonej rzeczywistości AR w zastosowaniach technologicznych lub logistycznych lub
– udokumentowane doświadczenie w przeprowadzeniu walidacji minimum 50 kandydatów jako członek komisji walidacyjnej dowolnej kwalifikacji funkcjonującej w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji związanej z technologią rozszerzonej rzeczywistości AR oraz udokumentowane (zdobyte w ciągu ostatnich 5 lat) doświadczenie w projektach
wykorzystujących technologię rozszerzonej rzeczywistości AR w zastosowaniach technologicznych lub logistycznych.
Pozostali członkowie komisji walidacyjnej posiadają wykształcenie wyższe (co najmniej 6 poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji) lub posiadają kwalifikacje na równoważnym
poziomie oraz udokumentowane (zdobyte w ciągu ostatnich 5 lat) doświadczenie min. 300 roboczogodzin pracy jako programista, tester, badacz, pracownik naukowy, analityk
danych, twórca treści technologii rozszerzonej rzeczywistości AR lub na innym stanowisku bezpośrednio związanym z pracą z technologią rozszerzonej rzeczywistości AR
w projektach, w których opracowanie technologii rozszerzonej rzeczywistości AR obejmowało nie mniej niż 10 000 roboczogodzin łącznie na wszystkich stanowiskach, lub
udokumentowane (zdobyte w ciągu ostatnich 5 lat) doświadczenie w projektach wykorzystujących technologię rozszerzonej rzeczywistości AR w zastosowaniach technologicznych lub logistycznych w wymiarze nie mniejszym niż 300 roboczogodzin.
1.3. Warunki organizacyjne i materialne niezbędne do prawidłowego i bezpiecznego przeprowadzania walidacji
Walidacja odbywa się w trybie stacjonarnym, zdalnym albo hybrydowym.
Instytucja prowadząca walidację zapewnia stanowiska (jedno stanowisko dla jednego kandydata) wyposażone w:
– komputer z przeglądarką internetową z dostępem do Internetu wraz z systemem operacyjnym z interfejsem graficznym,
– zestaw do obsługi technologii rozszerzonej rzeczywistości AR, w tym gogle rozszerzonej rzeczywistości AR i smartfon z zestawem nagłownym,
– pakiet oprogramowania lub zestaw programów, na których będzie przeprowadzana walidacja, których minimalna funkcjonalność umożliwia: tworzenie i edycję treści technologii rozszerzonej rzeczywistości AR, obiektów wirtualnych i edycję ich metadanych oraz ACMS,
– materiały umożliwiające wykonanie zadań praktycznych.
przypadku zdalnego prowadzenia walidacji komisja walidacyjna zatwierdza warunki przystąpienia do walidacji w oparciu o warunki techniczne dające gwarancję samodzielnej realizacji walidacji przez osobę przystępującą do walidacji, w szczególności zatwierdza możliwość stałej obserwacji tej osoby z użyciem systemu teleinformatycznego
(z możliwością podglądu obiektów wirtualnych na scenie w technologii rozszerzonej rzeczywistości AR) zapewniającego wiarygodne sprawdzenie, czy osoba przystępująca do
walidacji osiągnęła wyodrębnioną część albo całość efektów uczenia się wymaganych dla tej kwalifikacji. System teleinformatyczny i metody stosowane w walidacji muszą
w szczególności umożliwiać identyfikację osoby przystępującej do walidacji, samodzielność pracy tej osoby i zabezpieczenie przebiegu walidacji przed ingerencją osób trzecich.
Sposób organizacji walidacji, w tym czas trwania oraz zastosowane narzędzia, umożliwia sprawdzenie posiadania wszystkich efektów uczenia się.
Instytucja prowadząca walidację:
– stosuje rozwiązania zapewniające rozdzielenie procesów kształcenia i szkolenia od walidacji (w przypadku podmiotów prowadzących działalność szkoleniową),
– posiada własne centrum badawczo-rozwojowe technologii rozszerzonej rzeczywistości AR, w ramach którego prowadzi badania potwierdzone publikacjami w czasopismach
naukowych, oraz udokumentowane doświadczenie w rozwijaniu i sprzedaży aplikacji wykorzystujących technologię rozszerzonej rzeczywistości AR w ramach prowadzonej
działalności gospodarczej,
– zapewnia bezstronność członków komisji walidacyjnej,
– opracowuje i zapewnia bezstronną i niezależną procedurę odwoławczą, w ramach której osoby uczestniczące w procesie walidacji i certyfikacji mają możliwość odwołania się
od decyzji dotyczących spełnienia wymogów formalnych walidacji, a także decyzji kończącej walidację,
– w przypadku negatywnego wyniku walidacji jest zobowiązana do przedstawienia kandydatowi uzasadnienia swojej decyzji.
2. Etap identyfikowania i dokumentowania efektów uczenia się
2.1. Metody identyfikowania i dokumentowania efektów uczenia się
Etap identyfikowania i dokumentowania może być realizowany w oparciu o odpowiednie metody służące zidentyfikowaniu posiadanych efektów uczenia się (np. analizę dokumentów, wywiad z kandydatem).
2.2. Osoby zapewniające identyfikowanie i dokumentowanie efektów uczenia się
Instytucja prowadząca walidację może zapewnić wsparcie dla osób przystępujących do walidacji prowadzone przez doradcę walidacyjnego w zakresie identyfikowania oraz
dokumentowania posiadanych efektów uczenia się. Korzystanie z tego wsparcia nie jest obowiązkowe.
Zadaniem doradcy walidacyjnego jest wsparcie osoby przystępującej do walidacji.
Doradca walidacyjny pomaga w zidentyfikowaniu posiadanych efektów uczenia się na podstawie dowodów i deklaracji przedstawionych przez osobę przystępującą do walidacji,
w ich rzetelnym udokumentowaniu na potrzeby walidacji. Udziela informacji dotyczących przebiegu walidacji, wymagań związanych z przystąpieniem do weryfikacji efektów
uczenia się oraz kryteriów i sposobów oceny. Doradca walidacyjny sprawdza, czy kandydat posiada udokumentowane doświadczenie (efekty uczenia) identyczne z wymaganymi
dla danej kwalifikacji. Funkcję doradcy walidacyjnego może pełnić osoba, która posiada:
– przygotowanie do weryfikowania efektów uczenia się lub oceny kompetencji na podstawie efektów uczenia się opisanych w kwalifikacji,
– wiedzę dotyczącą przedmiotowej kwalifikacji.
2.3. Sposób organizacji walidacji oraz warunki organizacyjne i materialne etapu identyfikowania i dokumentowania
Instytucja prowadząca walidację może zapewnić w procesie identyfikowania i dokumentowania warunki umożliwiające kandydatom indywidualną rozmowę z doradcą walidacyjnym.
