Emisja głosu rozumiana jako właściwy sposób generowania dźwięku, a w efekcie właściwego posługiwania się głosem spełnia istotną rolę w procesie komunikacji międzyludzkiej. Kształcenie świadomych nawyków posługiwania się głosem jest niezbędne dla grup zawodowych, w których praca głosem stanowi istotną funkcję komunikacyjną. Jego głównym celem jest poznanie umiejętności świadomego wpływania na własne możliwości głosowe zarówno dla uzyskania pewności i siły wyrazu w głosie, jak i dla osiągnięcia swobody w emisji głosu nieobciążającej aparatu mowy podczas długich rozmów czy przemówień.
Prawidłowe posługiwanie się głosem jest istotne nie tylko dla zawodów o profilu artystycznym (wokaliści, aktorzy), ale również w zawodach wymagających długotrwałego wysiłku głosowego. Zwiększa się zapotrzebowanie na kwalifikacje z zakresu prawidłowego posługiwania się głosem, pojawiają się bowiem dodatkowi odbiorcy, którymi są m.in. pracownicy mediów, nauczyciele, trenerzy, handlowcy, rzecznicy prasowi, pracownicy urzędów, menedżerowie, pracownicy działu PR, pracownicy call center, pracownicy biur obsługi klienta. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego liczba absolwentów szkół wyższych roku akademickim 2016/2017 w ramach grup kierunków kształcenia: nauk humanistycznych, nauk społecznych, dziennikarstwa i informacji oraz biznesu, prawa i administracji wynosiła łącznie 167 538 osób [1]. Osoby pracujące na ww. stanowiskach potrzebują poznania podstawowych zasad pracy głosem, by móc prawidłowo się nim posługiwać. Zależy im na zdrowym, dobrze brzmiącym głosie, który będzie stanowił podstawę prawidłowej komunikacji. Najskuteczniejszą formę profilaktyki chorób zawodowych jest kształcenie głosu dające gwarancję opanowania prawidłowej emisji głosu przed podjęciem pracy w zawodzie wymagającym długotrwałego używania głosu.
Z informacji o zawodzie pracownik call center opracowanej przez WUP w Krakowie wynika, iż wśród pożądanych przez pracodawców z tej branży kompetencji i cech kandydatów do pracy są dobra dykcja czy odpowiedni ton głosu, zaś wśród przeciwwskazań do wykonywania pracy wymienia się wady wymowy [2].
Z kolei zapadalność na choroby zawodowe w Polsce wykazuje stałą tendencję wzrostową. M. Śliwińska-Kowalska z Instytutu Medycyny Pracy podaje, że co roku notuje się ponad 3,5 tysiąca zachorowań na choroby narządu głosu [3]. Przejrzysty obraz, jeśli chodzi o statystykę i diagnostykę stanu narządu głosu nauczycieli, prezentują pierwsze w Polsce badania oceniające częstość występowania chorób narządu głosu u nauczycieli. Przedstawienie ich, choć skrótowe, jest niezbędne dla ukazania wagi głosu w pracy nauczyciela. Badania te przeprowadzono na grupie 120 nauczycieli oraz 60-osobowej grupie kontrolnej – urzędników. Subiektywne dolegliwości ze strony narządu głosu takie jak: chrypka, męczliwość głosu, drapanie w gardle, wysychanie śluzówki, obniżenie głosu, uczucie „kluski”, zanikanie głosu wskazywało aż 80% nauczycieli, natomiast w grupie kontrolnej było to 40% badanych. Diagnoza wskazywała, że u 36% nauczycieli głos jest słaby i ochrypły, u 65,8% zauważono hiperkinezę szyjną, 36,7% słabo uczynnia rezonatory, a w ogóle tego nie robi 6,7%. Ponadto, aż 78,3% pedagogów oddycha torem żebrowo-obojczykowym, a średni czas fonacji u 68,3% wynosi mniej niż 20 sekund. Wyniki te pokazują, że głos nauczycieli jest bardzo słaby i podatny na wszelkie niedomagania wynikające głównie z dwóch przyczyn. Pierwotną stanowi brak przygotowania do pracy głosem – brak wykorzystania rezonatorów, nieprawidłowy tor oddychania, hiperkineza mięśni krtani [4]. Ostatnie lata ujawniły także nowe zagrożenie, jakim stał się długotrwały, nadmierny wysiłek głosowy, prowadzący często do trwałych zmian w narządzie głosu, a występujący głównie u nauczycieli, wykładowców, trenerów. Zgodnie z definicją, przez choroby zawodowe narządu głosu należy rozumieć przewlekłe, ograniczone schorzenia krtani o charakterze niedowładów fałdów głosowych, przerostowego nieżytu krtani, guzków głosowych, związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym, do którego dochodzi w następstwie stałego i długotrwałego, co najmniej dziesięcioletniego wysiłku głosowego [5]. Zawody, których wykonywanie wymaga codziennego, często długotrwałego wysiłku głosowego, w zależności od wymagań stawianych narządowi głosowemu podzielono wg zaleceń komisji ekspertów Unii Europejskich Foniatrów na następujące grupy: zawody wymagające specjalnej jakości głosu (śpiewacy, aktorzy, spikerzy radiowi i telewizyjni), zawody stawiające znaczne wymogi narządowi głosowemu (nauczyciele i inne zawody pedagogiczne, tłumacze, telefonistki), zawody wymagające większej niż przeciętna wydolności głosowej oraz zawody wykonywane w hałaśliwym środowisku (adwokaci, pracownicy zatrudnieni w hałasie, gdzie potrzebna jest komunikacja ustna [6].
Zaobserwowano jednak, że osoby wykonujące zawód związany z obciążeniem głosowym, które stosują właściwą technikę emisji głosu, nie wykazują odchyleń w czynności fonacyjnej nawet po wieloletniej pracy zawodowej. Wymaga to nie tylko przestrzegania zasad higieny głosowej i właściwych warunków w miejscu pracy, ale obligatoryjnych zajęć z zakresu właściwej techniki emisji głosu i prawidłowej artykulacji w programie studiów w zawodach głosowych [6,7].
Pracownik używający głosu z prawidłową emisją może realizować swoje obowiązki bez zakłóceń i zbędnych przerw, np. podczas lekcji, wykładu, konferencji prasowej czy rozmowy z klientem. Problemy zdrowotne (chrząkanie, kaszel, chrypka) wynikające z długotrwałego mówienia odciągają uwagę odbiorcy od treści, jaką chcemy przekazać. Z kolei choroby wynikające z niewłaściwych technik mówienia mogą skutkować długotrwałymi przerwami w pracy (zwolnienia, urlopy dla poratowania zdrowia itp.) czy jej dezorganizacją.
Posiadanie przez zatrudnioną kadrę pracowników umiejętności posługiwania się technikami emisji głosu stanowi niewątpliwie także wartość dla pracodawców. Głos ludzki jest instrumentem komunikacji i potrafi być narzędziem wpływu. To, jak mówimy, tworzy nasz wizerunek oraz ma przełożenie na to, jak jesteśmy odbierani. Osoba o przyjemnym głosie, mówiąca płynnie, wyraźnie, spokojnie i nie za szybko jest postrzegana jako bardziej wiarygodna, atrakcyjna i profesjonalna.
Dlatego tak ważne z punktu widzenia pracodawcy będzie potwierdzenie kompetencji związanych z prawidłowym posługiwaniem się głosem. Usprawnienie narządów głosu i mowy oraz uzyskanie przez pracownika umiejętności pracy głosem przekładają się na jego efektywność. Osoba posiadająca kwalifikację potrafi bowiem przekazać treść komunikatu zarówno w poprawny, ale również atrakcyjny i efektywny sposób. Przyczynia się także do budowania pozytywnego wizerunku samej firmy i pracodawcy.
Posiadanie kwalifikacji “Posługiwanie się prawidłową emisją u osób wykorzystujących głos w pracy zawodowej” jest zatem potrzebne zarówno z punktu widzenia osób, których charakter pracy wiąże się z długotrwałym mówieniem, jak również przedsiębiorców i instytucji, które te osoby zatrudniają.
Bibliografia:
[1]http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/szkolnictwo-wyzsze-w-roku-akademickim-20172018-dane-wstepne,8,5.html
[2] http://wupkrakow.praca.gov.pl/documents/67976/963500/Pracownik%20call%20center
[3] Głos narzędziem pracy: poradnik dla nauczycieli, red. M. Śliwińska- Kowalska, Instytut Medycyny Pracy, Łódź 1999
[4] Magdalena Rzepa, Choroby zawodowe narządu głosu wśród nauczycieli, Nauczyciel i Szkoła 3 ,2010
[5] Iżycki J. Starzyński Z.: Choroby zawodowe w Polsce. Medycyna Praktyczna., 1995
[6] Pruszewicz A.: Zawodowe zaburzenia głosu. Foniatria Kliniczna pod red. A. Pruszewicza, Warszawa, PZWL 1992
[7] Obrębowski A., Pruszewicz A.: Zasady profilaktyki zawodowych zaburzeń głosu. Nowiny Lekarskie, 1996
